Изая Берлиннің «Еркіндіктің екі түсінігі» лекциясы
Two Concepts of Liberty
Изая Берлиннің 1958 жылғы «Еркіндіктің екі түсінігі» лекциясы: саяси философия, құндылықтар көптігі, аналитикалық философия әдістері. Басты идеялары мен маңызы.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
1958 жылы Исаия Берлиннің этика бойынша дәрісі
1958 ethics lecture by Isaiah Berlin
"Еркіндіктің екі тұжырымдамасы" – либерал философ Исаия Берлиннің 1958 жылғы 31 қазанда Оксфорд университеті алдында өткізген тұсаукесерлік дәрісі. Бұл дәріс кейіннен 57 беттік кітапша ретінде Оксфордтың Clarendon Press баспасында жарияланды. Ол сондай-ақ Исаия Берлиннің "Төрт эссе бостандық туралы" (1969) атты еңбектер жинағында және "Бостандық: Төрт эссе бостандық туралы" (2002) жинағында қайта басылды. Эссе саяси ұғымдарды анықтаудағы талдамалық тәсілі арқылы саяси философияны талдау философиясының әдістерімен қайта таныстырды. Бұл Берлиннің құндылықтың көп түрлілігіне қатысты этикалық онтологиясының алғашқы көріністерінің бірі. Берлин теріс бостандықты (Томас Гоббс "бостандық" терминін қолданғандай) – сыртқы әлеуметтік құрылымның жеке тұлғалардың мүмкін болатын әрекеттеріне күштеп әсер етуінің немесе араласуының болмауы деп анықтады. Ол бұл тұжырымды 17 ғасырдың соңында қайта жанданған салыстырмалы түрде жаңа саяси идеал ретінде қарастырды, оның бастаулары софист Антифонның, Киреналық мектебінің шәкірттерінің және псевдо Смердис қайтыс болғаннан кейін Отанның ежелгі тұжырымдарында байқалды. Эссеге кіріспесінде Берлин былай деп жазады: "Ал Отан билік жүргізуді де, билікке бағынуды да қаламады – бұл Аристотельдің нағыз азаматтық бостандық туралы түсінігіне толық қарсы. [Бұл идеал] оқшауланған күйде қалды және Эпикурға дейін толыққанды дамымады, бұл ұғым бұрын нақты айқындалмаған".
"Two Concepts of Liberty" was the inaugural lecture delivered by the liberal philosopher Isaiah Berlin before the University of Oxford on 31 October 1958. It was subsequently published as a 57 page pamphlet by Oxford at the Clarendon Press. It also appears in the collection of Berlin's papers entitled Four Essays on Liberty (1969) and was reissued in a collection entitled Liberty: Incorporating Four Essays on Liberty (2002). The essay, with its analytical approach to the definition of political concepts, re introduced the study of political philosophy to the methods of analytic philosophy. It is also one of Berlin's first expressions of his ethical ontology of value pluralism. Berlin defined negative liberty (as the term "liberty" was used by Thomas Hobbes) as the absence of coercion or interference with agents' possible private actions, by an exterior social body. He also defined it as a comparatively recent political ideal, which re emerged in the late 17th century, after its slow and inarticulate birth in the ancient doctrines of Antiphon the Sophist, the Cyrenaic discipleship, and of Otanes after the death of pseudo Smerdis. In an introduction to the essay, Berlin writes: "As for Otanes, he wished neither to rule nor to be ruled—the exact opposite of Aristotle's notion of true civic liberty [This ideal] remains isolated and, until Epicurus, undeveloped the notion had not explicitly emerged".
Контекстегі оң еркіндікті "насихаттау" деген ұсыныстар
Исайя Берлин тарихи түрде оң бостандықтың сөзді зәбірлеуге әсіресе осал екенін атап көрсетті; әсіресе 18-шы ғасырдан бастап, ол үшінші тұлғадан әкесілдікпен қайта қарастырылды немесе теріс бостандық тұжырымдамасымен шатастырылды, осылайша жасырын құндылықтар қақтығысын жасырды. Берлин Платон, Аристотель, Жан-Жак Руссо, Иммануил Кант және Г.В.Ф. Гегельдің ықпалымен қазіргі заманғы саяси ойшылдардың көбінесе оң бостандықты рационалды әрекетпен шатастырғанын айтты, бұл рационалды білімге негізделген, оған тек белгілі бір элита немесе әлеуметтік топтың ғана қол жеткізе алатыны жөнінде пікір білдіріледі. Бұл рационалистік шатасу саяси зәбірлеуге жол ашты, ол теріс бостандыққа тиістілік танытты, ал оң бостандықтың мұндай түсіндірмелері 19-шы ғасырда ұлтшылдықты, әкесілдікті, әлеуметтік инженерияны, тарихилікті және адам тағдырына ұжымдық рационалды бақылауды қорғау үшін пайдаланылды. Берлиннің пікірінше, осы ойға сүйене отырып, еркіндікке деген талап парадоксальды түрде ұлттардың, топтардың, демократиялық қоғамдардың және тіпті бүкіл адамзаттың «өзін-өзі басқаруы» немесе «өзін-өзі анықтауы» үшін қажет деп есептелетін ұжымдық бақылау мен тәртіптің формаларына айналуы мүмкін. Берлин үшін оң бостандық, егер ол үшінші тұлғадан таңылған мақсаттармен риторикалық тұрғыдан шатастырылса, онда жеке адамға «ақылмен» тілеуі керек деп айтылады, және саяси тоталитаризмнің ақталулары арасында сайкестік бар, бұл құндылықтардың көптігіне қайшы, құндылықтар Пифагорлық үйлесімде бар деп есептейді.
Isaiah Berlin notes that historically positive liberty has proven particularly susceptible to rhetorical abuse; especially from the 18th century onwards, it has either been paternalistically re drawn from the third person, or conflated with the concept of negative liberty and thus disguised underlying value conflicts. Berlin contended that under the influence of Plato, Aristotle, Jean Jacques Rousseau, Immanuel Kant, and G. W. F. Hegel, modern political thinkers often conflated positive liberty with rational action, based upon a rational knowledge to which, it is argued, only a certain elite or social group has access. This rationalist conflation was open to political abuses, which encroached on negative liberty, when such interpretations of positive liberty were, in the nineteenth century, used to defend nationalism, paternalism, social engineering, historicism, and collective rational control over human destiny. Berlin argued that, following this line of thought, demands for freedom paradoxically could become demands for forms of collective control and discipline—those deemed necessary for the "self mastery" or "self determination" of nations, classes, democratic communities, and even humanity as a whole. There is thus an elective affinity, for Berlin, between positive liberty, when it is rhetorically conflated with goals imposed from the third person that the individual is told they "should" rationally desire, and the justifications for political totalitarianism, which contrary to value pluralism, presupposed that values exist in Pythagorean harmony.
Оң және теріс бостандық диалектикасы
Берлин позитивті бостандық тұжырымын жоққа шығару қажет деп айтпады, керісінше, ол оны көптеген адамгершілік құндылықтардың бірі деп мойындады және кез келген еркін қоғам үшін қажетті деп есептеді. Ол позитивті бостандықтың шын мәнінде құнды бостандық екенін, егер ол жеке тұлғалардың дербестігімен байланыстырылса, ал жеке тұлғалардың «рационалды түрде» қалауы тиіс мақсаттарға жетумен емес, деп дәлелдеді. Берлин, керісінше, осы әртүрлі тұжырымдамалар адам құндылықтарының көп түрлілігін және олардың арасындағы қақтығысты көрсетеді, сондай-ақ оларды біріктірудің орнына, талдау жолымен ажырату және арасында теңгерілікті сақтау қажеттігін көрсетті. Осылайша, Берлиннің «Бостандықтың екі тұжырымы» атты мақаласында айтылғандай: «Оның шегін қайдан жүргізу керек – бұл пікірталас, тіпті келіссөздердің мәселесі. Адамдар көбінесе бір-біріне тәуелді және ешкімнің әрекеті толығымен жеке болып, ешқашан басқалардың өміріне кедергі келтірмейді. «Шұбар балық үшін бостандық – ұсақ балық үшін өлім»; кейбіреулердің бостандығы басқаларының шектелуіне байланысты болуы керек. Басқалардың айтуынша, Оксфорд профессоры үшін бостандық египет шаруасы үшінгі бостандықтан мүлдем өзгеше».
Berlin did not argue that the concept of positive liberty should be rejected—on the contrary, he recognised it as one human value among many, and one necessary to any free society. He argued that positive liberty was a genuine and valuable version of liberty, so long as it was identified with the autonomy of individuals, and not with the achievement of goals that individuals 'ought to' 'rationally' desire. Berlin argued, rather, that these differing concepts showed the plurality and incompatibility of human values, and the need to analytically distinguish and trade off between, rather than conflate, them. Thus, Berlin offers in his "Two Concepts of Liberty" essay, "Where it is to be drawn is a matter of argument, indeed of haggling. Men are largely interdependent, and no man's activity is so completely private as never to obstruct the lives of others in any way. 'Freedom for the pike is death for the minnows'; the liberty of some must depend on the restraint of others. Freedom for an Oxford don, others have been known to add, is a very different thing from freedom for an Egyptian peasant."
Сын
Берлинден айырмашылығы, Чарльз Тейлор Хоббс Бентамның көзқарасы еркіндік тұрғысынан қорғауға келмейді дейді. Осы екі қадамды процеске тап болғанда, оны бірінші қадамда тоқтату қауіпсіз және оңай көрінеді, яғни еркіндік – сыртқы кедергілердің болмауы ғана, демек, ол мотивацияны бағаламауды білдіреді және принципті түрде ешкімге бұл мәселені қайта қарауға мүмкіндік бермейді. Тейлордың айтуынша, бұл Мажино желісі стратегиясының мәні және бұл аргумент ретінде өте тартымды. Бірақ, бұл дұрыс емес, себебі біз еркіндік туралы көзқарасты қорғай алмаймыз, егер ол кем дегенде мотивацияға қатысты сапалық айырмашылықты қамтымаса, яғни мотивацияға қажетті жағдайлардың арасында белгілі бір шектеулер болмаса, соның салдарынан екінші ойлауды принципті түрде жоққа шығару мүмкін болмас еді. Сондықтан Тейлор әлеуметтік әділдіктің маңыздылығын көрсететін теріс және оң бостандықтың аражігін ашады. Егер әлеуметтік әділдік теңдіктің маңызды бөлігі болса, онда еркіндік – кедергілердің болмауының синонимі емес, сонымен қатар оларды түсіну, талқылау және жеңу үшін жұмыс істеу қабілеті. Тарихшы Бернард Бейлин «Еркіндіктің екі тұжырымы» еңбегі «мәжбүрлеудің рұқсат етілген шектері туралы дискурс ретінде формальды түрде жазылған; «күш» және «шектеу» терминдері қайта-қайта айтылады, ал Берлин барлық тарихи қақтығыстар идеялардың қақтығысына дейін тоғыстырыла алады деп мойындамады» деді. Берлиннің «перфекционизмнің қауіптері туралы пікірлері оң бостандық туралы талқылаудан бастау алды. Кейде ол «адамдарды қандай да бір мақсат атынан (мысалы, әділдік немесе қоғамдық денсаулық) мәжбүрлеу олар толыққанды ағарған жағдайда өздері ұмтылар еді, сондықтан әділ болуы мүмкін» деп жазды, бірақ егер біреу басқалардың қажеттіліктерін өздерінен жақсы білетінін мәлімдесе, онда ол «адамдардың немесе қоғамдардың нақты тілектерін елеусіз қалдыруға бейім болады». Бейлин өзінің ұстанымын Берлиннің «либералды баламаны қорғаудағы» және «перфекционистік идеялар» мен байланыстырды. Соңғысы үшін Бейлин өзінің «бостандыққа» деген көзқарасын тоталитаризмдегі нақты идеализмнің «бірлік» қағидаларынан ажыратты. Осылайша ол «Совет мемлекетінің қуғын-сүргіншілігін, нацистік режимнің құрту күшін, маошылдар тобының сананы улайтын күшін және ислам фундаментализмінің тұншықтыратын күшін» айыптады. Ол «Берлиннен артық ешкім перфекционистік идеялардың генеалогиясы мен құрылымын білмейді және оны одан да жақсы түсіндіре алмайды. Бірақ олардың өркениетке төнген қауіп-қатері жалпы алғанда олардың ішкі қаскөйлігінде емес, оларды қатал түрде енгізгендердің қатыгездігінде: популистік қарақшылар, фанатикалық билікті монополистер» деді. Бейлин өзінің соңғы эсселер жинағын «Исаия Берлин жазушылар мен ойшылдарды бір үлкен тақырыпқа назар аударатын есектерге және көптеген тақырыптарды зерттеп, жазатын және әлемді көптеген линзалар арқылы көретін түлкілерге жіктеудің ойын-сауық ойынында қателесті, кем дегенде тарихшылар үшін» деп бастады. Көптеген, мен сияқты, екеуінің де қасиеттерін бойына сіңірген.
In contrast to Berlin, Charles Taylor argues that the Hobbes Bentham view is indefensible as a view of freedom. Faced with this two step process, it seems safer and easier to stop it at the first step, to insist firmly that freedom is just a matter of the absence of external obstacles, that it, therefore, involves no discrimination of motivation and permits in principle no second guessing of the subject by anyone else. Taylor suggests that this is the essence of the Maginot Line strategy and it is very tempting, as a line of argument. But, claims it is wrong, we cannot defend a view of freedom that does not involve at least some qualitative discrimination as to motive, that is which does not put some restrictions on motivation among the necessary conditions for freedom, and hence which could rule out second guessing in principle. Taylor, therefore, argues for a distinction between negative and positive liberty that highlights the importance of social justice. Therefore, if social justice is a major part of equality, then liberty is not a synonym of lack of obstacles, but being able to grasp those obstacles, to discuss and work to overcome them. Historian Bernard Bailyn contended that "Two Concepts of Liberty" was "formally cast as a discourse on the permissible limits of coercion; 'force' and 'constraint" are repeatedly referred to, and Berlin denied that all historical conflicts are reducible to conflicts of ideas." Berlin's "comments on the dangers of perfectionism had begun with his discussion of positive liberty While at times, he then wrote, it might be justifiable 'to coerce men in the name of some goal (let us say, justice or public health), which they would, if they were more enlightened, themselves pursue,' once one claims that one knows what others need better than they know it themselves, one is 'in a position to ignore the actual wishes of men or societies.' " Bailyn triangulated his own approach with Berlin's "embattled position in defense of a liberal alternative" and "perfectionist ideas." For the latter, Bailyn distinguished his approach to "liberty" from the "unity" precepts of Actual idealism in Totalitarianism. Thus he decried "the repressive power of the Soviet state, the annihilatory power of the Nazi regime, the mind blinding power of Maoist gangs, [and] the suffocating power of Islamic fundamentalism." He declared that "no one knew better than Berlin or expressed more brilliantly the genealogy and structure of perfectionist ideas. But their threat to civilisation, in the most general terms, lay not in their intrinsic malevolence but in the brutality of those who implacably imposed them: the populist thugs, the fanatical monopolists of power." Bailyn introduced his final collection of essays by asserting that "Isaiah Berlin was wrong in his entertaining game of classifying writers and thinkers into hedgehogs, who focus on one great theme, and foxes, who study and write about many themes and see the world through many lenses wrong at least as far as historians are concerned. Many, like me, are both."