Кіріспе
Адам денесіндегі сезімдер
Қабырғаның төменгі жиегінің астындағы өткір, қырылдаған іш ауруы – жаттығу кезінде пайда болатын "қабырға тігісі" деп аталады. Бұл жағдайды бүйірдегі ауырсыну, іш құрысуы, бұлшықет тігісі немесе жай ғана тігіс деп те атайды, ал медициналық термині – жаттығумен байланысты уақытша іш ауруы (ETAP). Кейде ауырсыну иыққа дейін таралады және көбінесе жүгіру, жүзу және атпен жүру кезінде кездеседі. Жүгірушілердің шамамен үштен екісі жылына кем дегенде бір рет тігіс сезінеді. Нақты себебі әлі анықталмаған, бірақ бұл іш қабықшасының тітіркенуіне байланысты болуы мүмкін, сонымен қатар тамақтанғаннан немесе тәтті сусын ішкеннен кейін пайда болу ықтималдығы артады. Егер ауырсыну тек жаттығу кезінде ғана пайда болса және тынышқанда толыққандай жоғалып кетсе, дені сау адамда қосымша тексеру қажет емес. Әдеттегі емдеу әдістері – терең тыныс алу және/немесе ауырған жерге қолмен басу.
A side stitch (or "stitch in one's side") is an intense stabbing abdominal pain under the lower edge of the ribcage that occurs during exercise. It is also called a side ache, side cramp, muscle stitch, or simply stitch, and the medical term is exercise related transient abdominal pain (ETAP). It sometimes extends to shoulder tip pain, and commonly occurs during running, swimming, and horseback riding. Approximately two thirds of runners will experience at least one episode of a stitch each year. The precise cause is unclear, although it most likely involves irritation of the abdominal lining, and the condition is more likely after consuming a meal or a sugary beverage. If the pain is present only when exercising and is completely absent at rest, in an otherwise healthy person, it does not require investigation. Typical treatment strategies involve deep breathing and/or manual pressure on the affected area.
Себептер
ЭТАП-тың нақты себебі белгісіз. Ұсынылған механизмдерге диафрагмалық ишемия (жеткіліксіз оттегі); ішкі органдарды диафрагмаға бекітетін қолдаушы висцеральды байламдарға түсетін күш; асқазан-ішек ишемиясы немесе кеңеюі; іш бұлшық еттерінің спазмы; диафрагма астындағы ортаңғы доғалы байламның кеуде артериясын қысуынан туындайтын ишемиялық ауырсыну; омыртқа жүйкелерінің тітіркенуі; немесе, ең мүмкіні, parietal peritoneum (іш қабығының) тітіркенуі жатады. Диафрагма көбінесе френик нервімен иннервацияланады, сондықтан иық ұшы аймағына таралатын ауырсынуды түсіндіруге болады, бірақ диафрагмалық ишемияға қарсы басты дәлел – ETAP атқа, түйеге және мотоциклге отыру сияқты төмен тыныс алу қажеттілігін талап ететін әрекеттерден туындауы мүмкін, онда диафрагманың ишемиясы болуы шамалы. Флюороскопиялық техника қолданылған зерттеуде ETAP эпизоды кезінде диафрагмалық қозғалыстар толық және еркін екені көрсетілді. Кейбір мамандар бұл іш ауруының себебі бауыр мен асқазан сияқты ішкі органдардың диафрагманы төмен тартуы болуы мүмкін деп санайды, бірақ бұл гипотеза жүзу кезінде оның жиі кездесуімен үйлеспейді. Parietal peritoneum бүкіл іш қабырғасын жабады, бұл ETAP-тың кең таралған сипатын түсіндіруге болады; іш қабығының кернеуі торс кеңейгенде артады; балалардың іш қабығының беті ересектерге қарағанда үлкенірек, бұл жасөсперімдерде ETAP-тың көбірек таралғандығын түсіндіруге болады; және parietal peritoneumнан туындаған ауырсыну стимул алынғанда тез басылады. Шындығында, іш қуысындағы сұйықтық оның қан тамырларымен арасындағы осмостык градиенттерге өте сезімтал.