Кіріспе

Гректік және римдік философия мектебі

Неопифагорлық (немесе неопифагорлық) – пифагорлық ілімдерді жаңғыртқан грек-рим философиясының мектебі. Неопифагорлық орта платонизмнің ықпалына түсті және өз кезегінде неоплатонизмге әсер етті. Ол б.з.б. 1 ғасырда пайда болып, б.з. 1-2 ғасырларда гүлденді. «Британника энциклопедиясының» он бірінші басылымы неопифагорлықты грек философиясындағы «ескі мен жаңаның байланысын қамтамасыз ететін буын» деп сипаттайды. Неопифагорлықтың орталық идеясы – жан туралы ұғым және оның құдаймен мистикалық бірігуге деген ішкі құштарлығы. «Неопифагорлық» термині – 19 ғасырдағы қазіргі заманғы сөз, ол «Неоплатонизм» терминімен салыстыру үшін жасалған.

Тарих

Б.з.б. 1-ғасырда Цицеронның досы Нигидий Фигул Пифагор ілімдерін қайта жаңғыртуға тырысты, бірақ мектептің ең маңызды өкілдері Тианалық Аполлоний және б.з. 1-ғасырында Гадский Модератус болды. Басқа да маңызды неопифагорлықтардың қатарында математик Никомах Герасалық (шамамен 150 ж.) бар, ол сандардың мистикалық қасиеттері туралы жазған. 2-ғасырда Апамеялық Нумений неопифагорлыққа платонизмнің қосымша элементтерін енгізуге тырысты, бұл неоплатонизмнің пайда болуын болжады. (Әсіресе Ямблих неопифагорлықтың ықпалында болды.) Неопифагорлық – бұл эллинистік философияда құрғақ формализм деп есептелетін нәрселердің орнына мистикалық діни элементті қайта енгізуге жасалған әрекет. Мекептің негізін қалаушылар өз ілімдерін Пифагор мен Платонға жатқызып, дәстүрдің беделін арттыруға тырысты. Олар Платонның ойлау кезеңінің кейінгі уақытына, Платонның өз идеяларының доктринасын пифагорлық сан теориясымен біріктіруге тырысқан кезеңіне оралды және жақсылықты монадпен (бұл неоплатондық «Бір» ұғымына әкелді) теңестірді, шексіздік пен өлшенгендіктің екіұштылығының бастауы және одан материалдық әлемнің нысандарына дейінгі шындықтардың сатысы. Олар жан мен дене арасындағы түбірлі айырмашылықты атап өтті. Құдайға сыртқы іс-әрекеттермен емес, дұға және жақсылыққа ұмтылыс арқылы рухани түрде табыну керек. Жан материалдық ортадан, «шырудың лайлы киімінен» аскетизм арқылы босатылуы керек. Денелік ләззаттар мен барлық сезімтал құштарлықтар жанның рухани тазалығына зиян келтіретін болғандықтан, олардан бас тарту керек. Құдай – жақсылықтың принципі, материя – жамандықтың негізі. Бұл жүйеде Пифагордың аскетизмін, Платонның кейінгі мистицизмін ғана емес, сонымен қатар Орфизм мен Шығыс философиясының ықпалын да байқауға болады. Платондық формалар енді өздігінен бар емес, олар рухани қызметтің мазмұнын құрайтын элементтер. Материалдық емес әлем – ақыл-ой немесе рухтың саласы деп есептеледі. 1-ғасырда неопифагорлықтардың бас қосып отырған Porta Maggiore базиликасы Statilia руымен салынған деп саналады. Ол 1915 жылы Римдегі Праенестина жолындағы Порта-Маджоре маңында табылған.