Кіріспе

Жатып жасайтын керілгіш позалар хатха йогада және қазіргі заманғы йогада

Бхужангасана (; IAST: Bhujaṅgāsana) немесе Көбелек позасы – хатха йогада және дене шынықтыру ретіндегі қазіргі заманғы йогада жатып жасайтын керілгіш асана. Ол көбінесе Сурья Намаскар, Күнге салют аясындағы асаналар тізбегінде, Урдва Муха Сванасана, Көкке қарайтын Ит позасының орнына орындалады. Инь йогадағы нұсқасы – Сфинкс позасы.

Этимологиясы мен шығу тегі

Бхужангасана атауы санскрит тіліндегі бхужанга сөзінен, яғни "жылан" деген мағынадан, және асана сөзінен, яғни "поза" немесе "орын" деген мағынадан шыққан, себебі оның пішіні бас көтерген жыланға ұқсайды. Бұл поза 17 ғасырдағы хатха-йога мәтіні «Гхеранда Самхита»ның 2-тарауында, 42-43-аяттарда сипатталған. 19 ғасырдағы «Сритаттванидхи»де бұл позаға Сарпасана, яғни «Жылан позасы» деп аталады, бұл атау сарпа сөзінен, яғни «жылан» немесе «илан» деген мағынадан туындаған. Йоги Нараяна Гаманде 1905 жылы «Йогасопана Пурвакатуска» еңбегінде Бхужангасананы жартылай тонмен бейнелеп, сипаттады. Урдхва Мукха Шванасана (IAST: Urdhva mukha śvānāsana) атауы санскрит тіліндегі Urdhva, яғни "жоғары", Mukha, яғни "бет", және Shvana, яғни "ит" сөздерінен алынған. Бұл поза Кришнамачарьяның 20 ғасырдың ортасында «Сурья Намаскар, Күнге Салут» жаттығуларынан (Downward Dog позасымен бірге) енгізген позаларының бірі болып табылады. Осы жаттығуларға дейін йога деп есептелмеген. Кейіннен оны оның шәкірттері Паттаби Джойс және Б.К.С. Айенгар үйретті.

Сипаттама

Бұл позаға тік жатып немесе Төмен қарай қарайтын иттің позасынан кіруге болады. Алқандар иықтың астына қойылып, жамбастар сәл көтерілгенше төмен басылады. Аяқтардың үстіңгі жағы жерге тиіп, аяқтар созылады, ал көздер алға қарай бағытталған, бұл дайындық позасын құрайды. Толық позада арқа қолдар түзу болғанша иіліп, көздер тік жоғары немесе сәл артқа қарай бағытталады. Бхужангасанада аяқтар жерде қалады, ал Көкке қарай қарайтын иттің позасында жамбастар, сан мен тізелер жерден сәл көтеріледі. Салабхасана, Саранша немесе Сфинкс позасы Бхужангасанаға дайындалу үшін қолданылуы мүмкін. Бхужангасана – Сурья Намаскардың, яғни Күнге құрмет көрсетудің йогалық позалар тізбегінің бір бөлігі. Баласана, баланың позасы, Бхужангасанаға қарсы поза болып табылады, онда алқандар жерге тиіп, арқаға жұмсақ иілділік береді. Ол Инь Йоганың ұзақ сақталу кезеңдерінде қолданылады, алқандар жерде немесе түзу күйде болады. Кәсіби жаттығушылар аяқтарын Падмасанаға (лотосқа) бүгіп қоюы мүмкін. Позаны, мысалы, жүктілік кезінде жамбастың астына жамылғы салып өзгертуге болады. Үрдхва Мукха Шванасана, Көкке қарай қарайтын ит, тік жатып (немесе Сурья Намаскар циклында Чатуранга Дандасанадан немесе Аштанга Намаскарадан) дем алып, аяқтарды сәл кеңіте отырып кіріледі. Аяқтар тік созылып, саусақтар сыртқа қарай бағытталған (ішке бүгілмеген), ал дене салмағы созылған қолдармен қолданады, сондықтан жамбастар жерден көтеріледі. Көздер тік жоғары қарап, мойын мен арқа иіледі.