Кіріспе
Салмақтың циклдік жоғалуы мен қайта жинауы
Салмақты циклдеу, сондай-ақ «йо-йо» диетасы деп аталатын бұл құбылыс, салмақтың қайта-қайта жоғалуы мен жинауымен сипатталады, бұл «йо-йо» ойыншығының жоғары-төмен қозғалысына ұқсайды. «Йо-йо» диетасының уақытша салмақ жоғалтуға ұмтылуы диетада отырушыны сәттілік иллюзиясына салуға бағытталған, бірақ диетаның табиғатына байланысты оны ұзақ сақтау мүмкін емес. Сондықтан диетада отырушы аштық немесе дискомфорт сезімінен кейін бас тартады және салмақты қайта жинайды. Содан кейін диетада отырушы жиналған салмақты жоғалтуға тырысады, және цикл қайта басталады. Кейбір адамдар дене шынықтыру немесе спорттық мақсаттарға жету үшін салмақты циклдеуді қасады. Салмақтың циклдік өзгеруі кешірек семіздікке ұшырау қаупін арттырады, себебі организмге қайта-қайта аштық режимінде екенін көрсететін сигналдар жіберіледі. Осының салдарынан организм майды тиімдірек сақтауға үйренеді және өмірлік маңызды органдарға жүктеме артады, бұл кардиометаболикалық аурулардың дамуына ықпал етеді.
Диета жасау
Йо-йо диетасының себептері әртүрлі, бірақ көбінесе тым шектеулі, ұзақ сақтауға келмейтін төмен калориялы диетаға кірісу себеп болады. Бастапқыда диетадағы адам салмақ жоғалту мүмкіндігіне қуаныш сезінеді және зиянды тағамдарға, мысалы, фастфудқа, десерттерге және тәттілерге қарсы тұрғаны үшін өзімен мақтанады. Бірақ уақыт өте келе, мұндай қатаң диеталардың шектеулері депрессия немесе шаршау сияқты салдарларға алып келеді, бұл диетаны жалғастыруды мүмкін емес етеді. Нәтижесінде, диетадағы адам бұрынғы тамақтану әдеттеріне қайта оралады, енді бұған диетаның нәтижесіз болғанына байланысты қосымша эмоционалдық жүк қосылады. Мұндай эмоционалдық жағдай көптеген адамдарды диетаға дейін жегенінен гөрі көбірек тамақтануға итермелейді, әсіресе "тыйым салынған" тағамдарды, мысалы, фастфудты, десерттерді және тәттілерді, бұл олардың тез салмақ алуына себеп болады.
Спорт
Кейбір спорт түрлерінде, спортшының салмағы маңызды болатын, мысалы, салмақ категориялары немесе эстетикалық талаптар қолданылатын жағдайларда, спортшылар салмақ өзгеруге бейімділік танытады, оның ішінде кәмелетке толмағандар да. Бодибилдинг және күш спортында салмақ циклі жиі қолданылады. Бұл, калориялық артықшылық кезінде бұлшықет жинау қабілетін арттыру үшін, салмақ алу кезеңдерін және артық май жинақталуын болдырмау үшін салмақ жоғалту кезеңдерін кезектестіре түсу арқылы жүзеге асырылады.
Механизм
Салмақты қайта жинақтау процесі, әсіресе дене майының қайта жинақталуы, қаңқа бұлшықеттерінің жоғары метаболизмінің икемділігімен одан әрі күшейеді. Summermatter циклы қаңқа бұлшықеттерінің диета кезінде энергия жұмсалуын қалай тұрақты түрде азайтатынын түсіндіреді. Сонымен қатар, тамақ мөлшерін шектеу бастапқыда дене салмағының төмендеуіне көмектесетін дене белсенділігін арттырады. Бұрынғы салмақ жоғалтудың нәтижесінде дұрыс тамақтанбау, қатерлі ісік, септикалық шок немесе ЖИТС салдарынан майдың артық жиналуы жақсы құжатталған және осылайша салмақ жоғалтумен байланысты жалпы құбылыс болып табылады. 2019 жылғы шолуда өздігінен салмақ өзгеруінің (weight cycling) эндометрий қатерлі ісігінің қаупінің артуымен байланысты екендігі анықталды. Салмақ артық болған жағдайда да салмақ өзгеруінің бүйрек қатерлі ісігімен байланысы бар. 2021 жылғы жүйелі шолу және мета-талдау "салмақ өзгеруінің жаңадан пайда болған диабеттің күшті тәуелсіз болжауы" екенін көрсетті. Салмақ өзгеруі нашар психикалық денсаулықпен де байланысты.