Реальность терапиясы – психикалық денсаулықты жақсартуға бағытталған кеңес беру әдісі. Бұл терапия жауапкершілік, нақтылық және моральдық принциптерге негізделген. Өткенге емес, қазіргіге назар аударады.
Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психотерапия және кеңес беру тәсілі
Psychotherapy and counseling approach
Реалистік терапия (РТ) – 1960 жылдары Уильям Глассер әзірлеген психотерапия және кеңес беру тәсілі. Ол дәстүрлі психиатриядан, психоанализден және психотерапияның медициналық модельдік мектептерінен өзгеше, Глассердің «психиатрияның үш Р» деп атаған – нақтылық, жауапкершілік және дұрыс-бұрыс – принциптеріне назар аударады, психикалық ауруларға емес. Реалистік терапия көптеген адамдар жеке психикалық сырқаттар емес, әлеуметтік тұрғыдан барлық адамға ортақ жағдайлардан зардап шегетінін, ал негізгі қажеттіліктерді қанағаттандыра алмау адамның мінез-құлқының қалыптан ауытқуына әкеледі деп санайды. Адамның қазіргі өмірінде маңызды қажеттіліктерін қанағаттандыру болғандықтан, реалистік терапия адамның өткенімен айналыспайды. Сондай-ақ, бұл терапия түрі санасыз психикалық процестерді де қарастырмайды. Реалистік терапияның кеңес беру және мәселе шешу тәсілі – қазіргі уақыттағы іс-әрекеттерге және жақсы болашақты құру мен таңдау мүмкіндігіне бағытталған. Көбінесе, кеңес алуға келген адамдар не қалайтындарын және осы мақсаттарға жету үшін қалай әрекет етуді таңдап жатқандарын білуге тырысады. Глассердің пікірінше, психологиялық бұзылулардың әлеуметтік компоненті халықты ауру немесе психикалық сырқат деп тез-тез айтуға асығып, назардан тыс қалған. Егер әлеуметтік мәселе адамға қиындық тудырса, бұл әрқашан аурудың белгісі болуы міндетті емес, кейде ол адамның психологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға шамасы жетпеуінен болуы мүмкін. Реалистік терапия адамды оның мінез-құлқынан бөліп қарауға тырысады.
Reality therapy (RT) is an approach to psychotherapy and counseling developed by William Glasser in the 1960s. It differs from conventional psychiatry, psychoanalysis and medical model schools of psychotherapy in that it focuses on what Glasser calls "psychiatry's three Rs" – realism, responsibility, and right and wrong – rather than mental disorders. Reality therapy maintains that most people suffer from socially universal human conditions rather than individual mental illnesses, and that failure to attain basic needs leads to a person's behavior moving away from the norm. Since fulfilling essential needs is part of a person's present life, reality therapy does not concern itself with a person's past. Neither does this type of therapy deal with unconscious mental processes. The reality therapy approach to counseling and problem solving focuses on here and now actions and the ability to create and choose a better future. Typically, counseled people seek to discover what they really want and how they are currently choosing to behave in order to achieve these goals. According to Glasser, the social component of psychological disorders has been overlooked in the rush to label the population as sick or mentally ill. If a social problem causes distress to a person, it is not always because of a labelled sickness, it may sometimes just be the inability to satisfy one's psychological needs. Reality therapy attempts to separate the person from their behavior.
Тарих
Реалити терапиясы 1960 жылдардың басында Лос-Анджелестегі Ветерандар әкімшілігінің ауруханасында Уильям Глассер және оның ұстазы, психиатр Г. Л. Харрингтон еңбектерінің нәтижесінде пайда болды. 1965 жылы Глассер АҚШ-та «Реалити терапиясы» атты кітабын жариялады. Бұл термин адамдарға қатысты, оларға жақын және оларға бағытталған процесті білдіреді. Ол адамдарға «шындықтың дозасын» берумен (қорқыту немесе жазалау ретінде) ешқандай қатысы жоқ, керісінше, адамдарға фантазияның оларды өмірдегі бақылауындағы таңдауларынан қалай алаңдататынын түсінуге көмектеседі. Глассердің пікірінше, өткенге ден қоюдың қажеті жоқ, оны шешіп, артқа тастап, толыққандырақ және мағыналы өмір сүру керек. 1970 жылдарға қарай, осы ұғымдар Глассер «бақылау теориясы» деп атаған нәрсеге дейін кеңейтілді, бұл термин оның бірнеше кітаптарының тақырыбында қолданылды. 1990 жылдардың ортасына қарай, әлі де дамып келе жатқан бұл тұжырымдамалар «таңдау теориясы» деп сипатталды. Бұл терминді ирландиялық реалити терапиясы шебері Кристин О'Брайен Шанахан 1995 жылы Ирландияның Уотерфорд қаласында өткен IRTI конференциясында ұсынды, және Глассер бұл ұсынысты қабылдады. Реалити терапиясының практикасы оның еңбектерінің маңызды бөлігінің негізгі тасы болып табылады. Таңдау теориясы, әрбір адамның өзін-өзі анықтайтын, болашақ мінез-құлқының көп бөлігін таңдай алатын және өзінің іс-әрекеттері, ойлары, сезімдері және физиологиялық жағдайлары үшін жауапкершілікті сезінетін жаратылыс екенін мәлімдейді. Таңдау теориясы әрбір адамның өзінің әлемін және оның ішіндегі адамдарды қалай бақылауға тырысатынын түсіндіруге бағытталған.
Reality therapy was developed at the Veterans Administration hospital in Los Angeles in the early 1960s by William Glasser and his mentor and teacher, psychiatrist G. L. Harrington. In 1965, Glasser published the book Reality Therapy in the United States. The term refers to a process that is people friendly and people centered and has nothing to do with giving people a dose of reality (as a threat or punishment), but rather helps people to recognize how fantasy can distract them from their choices they control in life. Glasser posits that the past is not something to be dwelled upon but rather to be resolved and moved past in order to live a more fulfilling and rewarding life. By the 1970s, the concepts were extended into what Glasser then called "control theory", a term used in the title of several of his books. By the mid 1990s, the still evolving concepts were described as "choice theory", a term conceived and proposed by the Irish reality therapy practitioner Christine O'Brien Shanahan at the 1995 IRTI Conference in Waterford, Ireland and subsequently adopted by Glasser. The practice of reality therapy remains a cornerstone of the larger body of his work. Choice theory asserts that each of us is a self determining being who can choose (many of our) future behaviors and hold ourselves consciously responsible for how we are acting, thinking, feeling, and also for our physiological states. Choice theory attempts to explain, or give an account of, how each of us attempts to control our world and those within that world.
Қадамдасу
Глассердің пікірінше, адам өмір сүру қажеттілігінен кейін төрт негізгі психологиялық қажеттілігі болады: ең маңыздысы – жатақтанғандық сезімі үшін басқа адамға немесе топқа сүйіспеншілікпен қарау және олардан сүйіспеншілік күту; білім алу, жетістікке жету, өзін құнды сезіну, жеңіс тұту және қабілетті болу арқылы билікке деген қажеттілік; дербестік пен автономияны қамтитын, сонымен бірге жеке жауапкершілікті жүзеге асыру арқылы еркіндікке деген қажеттілік; сондай-ақ, көңіл көтеру, ләззат алу, демалыс іздеу – бұл жақсы психологиялық денсаулық үшін өте маңызды қажеттілік. Реалити терапияның басты қағидаларының бірі – адамдар осы қажеттіліктерді қанағаттандыруға тырысады, олардың осы туралы білуіне қарамастан. Адамның тиімді жұмыс істеуі үшін барлық қажеттіліктер теңгерілген болуы және қанағаттандырылуы керек. Дегенмен, адамдар осы мақсаттарға жету үшін әрқашан тиімді әрекет ете бермейді. Басқалармен әлеуметтесу – жатақтанғандық қажеттілігін қанағаттандырудың бір тиімді жолы. Бірақ адамның басқалармен қалай өзара әрекеттесетіні, олардан назар және сүйіспеншілік табуға тырысатыны көбінесе оның психологиялық қиындықтарының түпкі себебі болып табылады. Реалити терапия бір маңызды мәселеге баса назар аударады – адамдар өздерінің қазіргі өмірінде не істеп жатқанын өздері бақылайды, бұл олардың күш, жатақтанғандық, көңіл көтеру және еркіндік сияқты негізгі психологиялық қажеттіліктерін қанағаттандыруға көмектеседі ме, жоқ па. Ал өзгеріс жақсылыққа немесе жамандыққа қарай, адамның таңдауы арқылы болады.
According to Glasser, human beings have four basic psychological needs after survival: the most important need being to love and be loved by another person or group for a feeling of belonging; the need for power, through learning, achieving, feeling worthwhile, winning and through being competent; the need for freedom, including independence and autonomy while simultaneously exercising personal responsibility; the need for fun, pleasure seeking enjoyment and relaxation is also a very important need for good psychological health. One of the core principles of reality therapy is that, whether people are aware of it or not, they are always trying to meet these essential human needs. These needs must all be balanced and met for a person to function most effectively. However, people don't necessarily act effectively at achieving these goals. Socializing with others is one effective way of meeting the need to belong. But how a person chooses to interact with and gain attention and love from others is most often at the root of their psychological dismay. Reality therapy stresses one major point—people are in control of what they are currently doing in their lives whether or not it is working in their favor toward meeting their basic psychological needs for power, belonging, fun and freedom. And it is through an individual's choices that he or she makes change happen for the better or worse.
Іс-қимыл
Глассер барлық адамдардың негізгі қажеттіліктері бес екенін айтады: тірі қалу, сүйіспеншілік және жақындық, күш, еркіндік немесе тәуелсіздік, және қызығу/ләззат алу. Реальность терапиясы адамның азаптануының және дұрыс емес әрекет етуінің басты себебі – байланысқа түсуге болатын маңызды бір ‘адам’ның болмауы немесе тірі қалу үшін қажеттіліктердің жетіспеуі екенін көрсетеді. Глассер сүйіспеншілік пен жақындыққа деген қажеттілікті ең маңыздысы деп санайды, себебі біздің қалған қажеттіліктерімізді қанағаттандыру үшін өмірімізде басқа адамдардың болуы қажет.
Glasser believes that there are five basic needs of all human beings: survival, love and belonging, power, freedom or independence, and fun/pleasure. Reality therapy maintains that the main reason a person is in pain and acting out is because he/she lacks that one important 'other being' to connect with, or lacks another basic need for survival. Glasser believes the need for love and belonging is the most primary need because we all need other people in our lives in order to satisfy the rest of our needs.
Жоспарға берілген міндеттеме
Қатысушы жоспарды орындауға міндеттеме беруі керек. Бұл маңызды, себебі көптеген клиенттер терапевт үшін өздері үшін жасамайтын істерді істейді. Кейбір жағдайларда міндеттемені жазбаша түрінде беру пайдалы болуы мүмкін.
The participant must make a commitment to carry out the plan. This is important because many clients will do things for the therapist that they would not do just for themselves. In some cases it can be helpful to make the commitment in writing.
"Айта-сеті жоқ, жаза жоқ, ешқашан берілме"
Егер жаза болмаса, онда кешірімді қабылдаудың қажеті жоқ (егер клиент сәтсіздікке ұшыраймын деп күтсе, жаза тиімсіз болуы мүмкін екенін ескеріңіз, үйренген әлсіздікке қараңыз). Терапевт клиенттен жоспарды орындауды немесе одан да орындалымырақ жоспарды ұсынуды талап етеді. Егер терапевт клиентпен жақсы қарым-қатынас орнатса, клиенттің орындалуы мүмкін деп келіскен жоспардан бас тарту қиын болуы мүмкін. Егер жоспар клиенттің қазіргі мүмкіндіктеріне сәйкес келмейтін болса, терапевт пен клиент бірлесіп басқа жоспар жасайды. Батыс Кентукки университетінің профессорлары Синтия Палмер Мейсон мен Джилл Дуба мектепте кеңес беру бағдарламаларында шындық терапиясының әдістерін қолдануды ұсынады. Олардың пікірінше, шындық терапиясының әдістерін қолдану мектеп кеңесшілеріне жағымды терапиялық қарым-қатынастар құруға және оқушылардың өзіне сенуін арттыруға көмектеседі. Ел бойынша көптеген тәуекелге ұшыраған және баламалы мектептер мектептің жұмысын және оқу мен әлеуметтік ортаны жақсарту үшін шындық терапиясының әдістерін енгізді. Клугтың сөзіне сәйкес, коучингте шындық терапиясы қарым-қатынастарды нығайтуға, дені сау оқыту ортасын құруға және мақсат қоюға нақты мақсатты анықтауға көмектеседі. Сондай-ақ, шындық терапиясының әдістері балаларға тамақтану әдеттерін бағалауға, шынайы мақсаттар қоюға және тиімді өзін-өзі бағалау дағдыларын қалыптастыруға көмектесуі мүмкін.
If there is no punishment, then there is no reason to accept excuses (note that punishment can be ineffective with clients who expect to fail, see Learned helplessness). The therapist insists that the client either carries out the plan, or comes up with a more feasible plan. If the therapist maintains a good relationship with the client, it can be very hard to resist carrying out a plan that the client has agreed would be feasible. If the plan is too ambitious for the client's current abilities, then the therapist and the client work out a different plan. Cynthia Palmer Mason and Jill Duba, professors at Western Kentucky University, have proposed reality therapy techniques be applied to school counseling programs. They propose using reality therapy methods will help school counselors develop positive therapeutic relationships and improve students' self esteem. Many at risk and alternative schools across the nation have implemented reality therapy techniques and methods to improve school functioning and the learning and social environment. According to Klug, reality therapy in coaching helps build relationships, a healthy teaching environment and brings a definitive purpose to goal setting. It is suggested that applied reality therapy methods may help children evaluate their eating behaviors, set realistic goals and integrate effective self evaluation.
Сындар
Реалистік терапияның негізгі шектеуі – оның негізгі және эксклюзивті түрде жеке адамдардың қазіргі және ағымдағы мәселелерімен айналысуында. Травмаларды немесе қайталама армандарды ашуға ұмтылмастан, реалистік терапияның тиімді аренасы – қазіргі уақыт пен болашаққа ең жақсы жолмен қадам басу, сонымен қатар өз іс-әрекеттеріне жауапкершілік сезімін ұғыну және тек өзіңді ғана басқара алатыныңды мойындау. Осы жеке жауапкершілікті сезіну арқылы адам зор еркіндік пен бақытқа ие болады. Кейбір адамдар Глассердің адамдар өздерін қинайтын мінез-құлықты, созылмалы депрессивті ойлау үлгілерін және терең психозды таңдайды деген пікірін сынға алады. Мидың нақты патологиясынан басқа, Глассер психикалық аурулардың қанағаттандырмайтын қазіргі қарым-қатынастардың немесе жалпы бақытсыздықтың салдары екенін айтады. Оған қарсы пікір, көптеген басқа терапия мектептері (әсіресе когнитивтік тәсілдер) өткенге қарағанда қазіргі уақытқа назар аударады, ал байланыссыздық тұжырымы (немесе мотив пен ішкі қажеттілік/ниеттің байланысын дұрыс қабылдамау) дисфункцияның түбінде жатады және трансперсоналдық психологиядан транзакциялық талдауға дейінгі басқа да көптеген қабылданған терапия мектептерінде де ерекше емес деп есептеледі.
The main limitation regarding reality therapy is that it primarily and exclusively deals with the current and the present problems of the individuals. Not looking to unlock trauma or recurring dreams, reality therapy's only workable arena is the present and going forward in the best possible way, while remembering the importance of taking responsibility for one's own actions and realizing that the only person one can control is oneself. In that realization of personal responsibility, one is given great freedom and happiness. Some people find fault with Glasser's notion that people chose the behaviors that afflict them by choosing chronic depressive thought patterns and choosing profound psychosis. Apart from specific brain pathology, Glasser argues that mental illness is a result of unsatisfying present relationships or general unhappiness. An opposing view to this is, that many other schools of therapy (especially cognitive approaches) focus on the present rather than the past, and that the concept of disconnection (or failure to correctly perceive how motive and inner need/intent are linked), is in some form or other, at the root of dysfunction is also considered not unusual, according to several other accepted schools of therapy, from transpersonal psychology to transactional analysis.