Кіріспе

Әр түрлі дәнді дақылдардың қабықтан сызылған ядролары

Қымыз (немесе кейбір жағдайларда "дәнді жидектер") – сұлы, бидай, қарабидай және арпа сияқты әр түрлі дәнді дақылдардың қабықтан сызылған ядролары. Қымыз – дәнді өсімдіктің өзегі мен талшыққа толы қабық бөлігін, сондай-ақ эндоспермді (ұн тартудың негізгі өнімі) қамтитын толық дән. Қымыз қара бидай сияқты жалған дәнді тұқымдардан да өндіріледі.

Ас дайындауда

Дәнды дақылдардың ұрықтары қоректі, бірақ шайнау қиын болғандықтан, көбінесе пісіру алдында суға жібітіледі. Ұрықтар сорпа, ботқа, нан және көкөніс негізіндегі сүт дайындау үшін қолданылады. Көптеген дәнді дақылдардың ұрықтары – Шығыс Еуропа мен Еуразиядағы негізгі тағам – кашаның негізі болып табылады. Солтүстік Америкада каша немесе каши әдетте қуырылған қара бидай ұрығын білдіреді. Солтүстік Үндістанда кесілген немесе іріленген бидай ұрығы далия деп аталады және көбінесе оны сүтке қосып тәтті ботқа немесе көкөністер мен дәмдеуіштермен тұзды тағам ретінде дайындайды. Йеменде пісірілген ұрықтар ыстық таңғы ас ретінде жейді, оны хариш деп атайды және оның үстіне айран (самне) немесе бал қосады. Палестина мен Сирияда осы тағам жергілікті жерде ғариш (جَرِيش) деп аталады, бұл сонымен қатар ұннан жасалған семіз тағамды да білдіруі мүмкін. Алдын ала қайнатылған және кесілген қатты бидай ұрығы, бұлғыр деп аталады, Таяу Шығыс тағамдарының көптеген түрлерінде, мысалы, мансаф пен таббуледе маңызды ингредиент болып табылады. Ұрықтар кейбір шұжықтарда, мысалы, қара қан пудингінде де қолданылады. Англияның Қара Елінен шыққан дәстүрлі тағам – грути пудинг (ұрық пудингімен шатастырмау керек). Грути пудинг – суланған ұрықтардан, пияз, бакалавр, сиыр еті мен сиыр еті сорпасынан жасалады және 16 сағатқа дейін пісіріледі; бұл Гай Фокс түніндегі дәстүрлі тағам. Кесілген сұлы ұрығын темірден кесілген сұлы, шырша басы сұлы, ірі немесе ирланд сұлы деп атайды. Ірі сұлы ұны – сұлы ұрығын ұнтақтау арқылы жасалады.

Өндіріс

Астық тазаланып, түрлері, мөлшері бойынша сұрыпталады және (қажет болса) қабығынан арылады. Сонымен қатар, астықты "жұрт кескіш" арқылы кесуге болады, оны ұсақ, орташа немесе іріктеп кесуге реттеуге болады. Осыдан кейін, жұрттың қалдықтарын щеткамен тазартады. Егер жұрт кесілген болса, оның сынықтары өлшемдері бойынша електеу арқылы сұрыпталады.