Кіріспе

Перформативті жазу – постмодернистік немесе авангардтық академиялық жазудың бір түрі, көбінесе бейнелеу өнерінің немесе перформанс өнерінің туындысын өзінің тақырыбы ретінде қабылдайды. Ол сын теориясымен тығыз байланысты, бірақ түпкілікті түрде перформативті сөйлеу туралы тіл біліміндегі идеялардан туындайды. Бұл термин көбінесе басқа жазу стильдерінің жиынтығына қолданылады. Оның саяси радикализмге ұмтылуы, әдебиеттік конвенциялар мен дәстүрлерді бұзуымен байланысты.

Шолу

Перформативті жазуды көбінесе феминист жазушылар қолданады. Қазіргі кездегі перформативті жазудағы көрнекті жазушы – перформативті өнердің теоретигі Пегги Фелан. Ол бұл форманы:

"Жазуды бастамас бұрын, біз деп ойлаған «біздің» өлімімізді сахналап көрсетеді. Кіміміз болып келе жатқанымызды білмеудің радикалдығына адалдық жариялаған бұл жазу, білімді прогрестік қозғалыс ретінде, мәңгілік аяқталу нүктесіне ұмтылып бара жатқан идеологияға қарсы тұрады" (Mourning Sex, 1997) деп сипаттайды.

Мұндай жазу түрі өзінің өзіндік бір өнер көрсетілімі екені айтылады. Ол өнер көрсетілімінің құбылмалы және уақытша сипатын, сондай-ақ өнер көрсетілімі кезінде және одан кейін болатын есте сақтау және сілтеме жасау механизмдерін дәлме-дәл бейнелейді.

Айырмашылығы

Перформативті жазу термині "орындалатын жазу" деп түсінілмеуі керек, яғни: пьесалар, радио немесе поэзия оқулары сияқты. Перформативті жазу кейде "шығармашылық сын" деп аталады – оны қарапайым шығармашылық жазумен шатастыруға болмайды. Перформативті жазуды сынға алғандар оны практикада былай сипаттайды: өзіне құмар, шеңберлі, өзінің тар элиталық аудиториясы мен неоромантикалық жекелегіне байланысты саяси бейтарап, түсініксіз, көбінесе туралы айтқан өнер туындыларымен байланысы шала, және өзі қарсы тұратынын мәлімдеген мемлекеттің (университеттер мен мемлекеттік өнерді қаржыландыру) қаржысына тәуелді. Сонымен қатар, оқыту кезінде ол парадоксалды түрде студенттерден жеке құпияларын ашуды және қатаң сынып тәртібінде – бағалар, сабаққа қатысу және емтихандар шеңберінде эксперименттік формаларды қолдануды күтеді. Ол, әдетте, модернистік жазудың үлгісін қайталайды, себебі ол "жоғары өнер мәдениетін" қарапайым халықтың назарынан және бұқаралық мәдениеттен оқшаулау үшін күрделі жаңа әдеби тәсілдерді жасауға тырысады.