Кіріспе

Янктон Дакота авторы Элла Кара Делория (31 қаңтар 1889 - 12 ақпан 1971), сондай-ақ Аŋpétu Wašté Wiŋ (Көрікті күн әйел) деп те аталады, Янктон Дакота (Сиу) педагогы, антропологы, этнографы, лингвисті және романист болған. Ол Американың жергілікті халықтарының ауызша тарихын жазып алып, олардың тілдерін зерттеуге үлес қосты. Котераның (2008) сөзіне сүйенсек, Делория "Дакота/Лакота/Накота мәдениеті, діні және тілдік амалдары бойынша білікті сарапшы" еді. 1940 жылдары Делория "Сулы қызғалдақ" атты роман жазды, ол 1988 жылы жарық көрді және 2009 жылы қайта басылды.

Жұмыс және жетістіктер

Делория мұғалімдер колледжінде Франц Боаспен кездесіп, оның 1942 жылы қайтыс болғанға дейін жалғасқан кәсіби байланысын бастады. Ол Маргарет Мид пен Рут Бенедиктпен жұмыс істеді, олар Боас аспирантурасында оқыған антропологтар еді. Америка үндістерінің мәдениетін зерттеудегі жұмысы үшін ол ағылшын және латын тілдерінен өзге, сиу тілінің дакота және лакота диалектілерін еркін меңгерді. Делория Боас, Мид және Бенедиктпен жұмыс істегенімен, сарапшылар негізінен оның ақ және үндістердің мәдени көзқарастары арасындағы байланыс, жұмысына және отбасына деген екі жақты міндеттемелері, сондай-ақ оның білімінің үнді қауымдастықтары үшін маңыздылығына назар аударды. Сондықтан, "Делорияның өзара тәлімгерлік қарым-қатынастарын зерттеу, бұрынғы зерттеулердегі оның мәдени жарастырушылығы мен жеке қиындықтарына басымдық беру арқылы антропология саласына оның тигізген әсерін көрсету, осы салаға маңызды үлес қосуға септігін тигізді". 1938–39 жылдары Делория Навахо резервациясында Үндістер істері бюросы үшін әлеуметтік-экономикалық зерттеу жүргізу үшін тағайындалған зерттеушілердің шағын тобының бірі болды, бұл зерттеуге Пэлпс Стокс қоры қаржы бөлді. Олар «Навахо үндістерінің мәселесі» атты есеп жариялады. Бұл жоба Делорияға көптеген сөз сөйлеу мүмкіндіктерін ашты, сондай-ақ оның ана тілдері бойынша маңызды жұмысын жалғастыру үшін қаржыландыруға қол жеткізді. 1940 жылы ол және оның әпкесі Сьюзан Солтүстік Каролина штатының Пемброк қаласына барып, Робсон округындағы өзін-өзі анықтаған Лумбилер арасында зерттеу жүргізді. Делория олардың ерекше мәдениетін және олардың бастапқы тілінен қалған нәрсені зерттеу арқылы олардың танылуына маңызды үлес қоса алатынына сенді. Зерттеу барысында ол топтағы адамдармен, соның ішінде әйелдермен, өсімдіктер, тағамдар, дәрі-дәрмектер және жануарлардың атаулары туралы сұхбаттар жүргізді. Ол ағылшын тілін қабылдағанға дейін олардың бастапқы тілі болуы мүмкін сөздікті аяқтауға жақын еді. Ол сондай-ақ 1940 жылы Робсон округының үндістері туралы олардың шығу тегін көрсететін қойылымды ұйымдастырды. Делория 1929–1960 жылдар аралығында Колумбия университетінен, Америка философиялық қоғамынан, Боллинген қорынан, Ұлттық ғылым қорынан және Дорис Дьюк қорынан зерттеулері үшін гранттар алды. Ол қайтыс болған кезде лакота тілінің сөздігін дайындап жатқан еді. Оның жинаған мол деректері сол кезден бері зерттеушілер үшін құнды дерек көзі болып табылады. 2010 жылы Делорияның альма-матері болған Колумбия университетінің антропология факультеті оның құрметіне Элла С. Делория атындағы студенттік зерттеу стипендиясын құрды. "The Forum on Public Policy" – Oxford Roundtable (Харрис Манчестер колледжі, Оксфорд, Англия) онлайн журналы. Гарднер, Сюзан. 2014 жыл. "Ассимиляция риторикасын бұзу: 1920 жылдардағы Элла Кара Делория (Дакота)". Hecate 39.1/2: 8–32. Гир, Энн Рэгглз. 2005 жыл. "Индиандық жүрек / ақ адамның басы: Үнді мектептеріндегі американдық мұғалімдер, 1880–1930", Білім беру тарихы тоқсандығы 45:1. Гиббон, Гай И. 2003 жыл. Сиу: Дакота және Лакота халықтары. Малден, Массачусетс: Блэкуэлл пабы. Хефлин, Рут Дж. 2000 жыл. "Мен тірімін": Сиу әдебиетінің қайта жандануы. Сиракуза университетінің баспасы. "Мен тірімін: Сиу әдебиетінің қайта жандануы". Келси, Пенелопа Миртл. 2008 жыл. Түпкілікті американдық әдебиеттегі тайпалық теория. Небраска университетінің баспасы; Медицина, Беа. 1980 жыл. "Элла С. Делория: Эмикалық дауыс". MELUS 7.4: 23–30. Мюррей, Жанет. 1974 жыл. Элла Делория: Биографиялық эскиз және әдебиеттік талдау. Ф. Солтүстік Дакота университетінің докторлық диссертациясы. Райс, Джулиан. 1992 жыл. Елен әйелдері мен қасқырлар: Элла Делорияның Лакота әңгімелері. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы. Райс, Джулиан. 1993 жыл. Элла Делорияның темір шағасы. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы. Райс, Джулиан. 1994 жыл. Элла Делорияның "Бәкелер тобы". Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы. Райс, Джулиан. 1998 жыл. Ұлы рухтың алдында: Сиу руханилығының көптеген қырлары. Альбукерки: Нью-Мексико университетінің баспасы. (Делорияның бірнеше жарияланбаған қолжазбаларынан әңгімелер мен мәдени түсініктемелердің кеңейтілген цитаталары мен талдауын қамтиды.) Райс, Джулиан. 1983 жыл. "Охункакан қызды лагерьге қайтарып әкеледі", "Американдық индейлер" тоқсандығы 7.4: 37–55. Райс, Джулиан. 1984 жыл. "Неге лакоталардың әлі де өздері бар: Элла Делорияның Дакота мәтіндері". Батыс Америка әдебиеті 19.3, 205–17. Солтүстік Американың жергілікті әдебиетінде қайта басылды. Ред. Жанет Виталек. Нью-Йорк: Гейл Ричерч, Инк., 1994: 243–44. Райс, Джулиан. 1984 жыл. "Иктоны қоршау: Дакота мәтіндеріндегі инцест және қашу", Оңтүстік Дакота шолуы 22.4: 92–103. Райс, Джулиан. 1984 жыл. "Лакота әңгімелері қалай рухты сақтайды және әулиеге тамақтандырады". Американдық индейлер тоқсандығы 8.4: 331–47. Райс, Джулиан. 1989 жыл. Лакота әңгіме айту: Қара Елк, Элла Делория және Фрэнк Фулс Кроу. Нью-Йорк: Питер Ланг. Райс, Джулиан. 1992 жыл. "Дакота мәтіндеріндегі повество стильдері", "Американың жергілікті әдебиеттерін аудару туралы". Ред. Брайан Суонн. Вашингтон, округ Колумбия: Смитсониан институтының баспасы, 276–92. Брайан Суоннның редакциясымен "Аспан тілімі: Американың жергілікті мифологиясы, әңгімесі және әні" кітабында қайта басылды. Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 2014. 73–93. Райс, Джулиан. 1997 жыл. "Элла С. Делория". Америкалық жазушылар сөздігі: Американың жергілікті жазушылары. Ред. Кеннет Ромер. Детройт, Вашингтон, округ Колумбия, Лондон: Брукколи Кларк Леймен, Гейл Ричерч, 47–56. (Сулифлидің кеңейтілген талдауын қамтиды.) Райс, Джулиан. 1998 жыл. "Олардың өзінің кешірімсіздігіне кінәлі болды: Ішкі расизм және Жаралы тізе", Американдық индейлер тоқсандығы. 221/2: 63–82. (Делория Жаралы тізедегі қырғыннан жиырма жыл өткен соң Пайн-Ридж агенттігінің ақ қызметкерінің араласқан әйелімен сұхбаттасқан.) Райс, Джулиан. 2000 жыл. "Күннің акситасы: Қара Елктің көрулеріндегі жылқы". Ред. Клайд Холлер. Сиракуза: Сиракуза университетінің баспасы, 59–76. (Делорияның Дакота мәтіндерінен "Жылқы сыйы" талдауын қамтиды.) Райс, Джулиан. 2004 жыл. "Қызды алдаған екі бетті". Ред. Брайан Суонн. Линкольн: Небраска университетінің баспасы, 397–407. Розенфельт, В. Е. 1973 жыл. Соңғы бизон: жазықтықтардағы индейлердің мәдени көзқарастары: Сиу немесе Дакота ұлты. Миннеаполис: Денисон. Слай, Гэри Ли. 2003 жыл. Түпкілікті американдық әйелдер романистерін зерттеу: София Элис Каллахан, Морнинг Дов және Элла Кара Делория. Льюистон, Нью-Йорк: Эдвин Меллен Пресс. Улрих, Ян. 2008 жыл. Жаңа лакота сөздігі. Лакота тілі консорциумы. (Лакота тілін зерттеуге Делорияның үлесі туралы егжей-тегжейлі тарауды қамтиды) Висвесваран, Камала. 1994 жыл. Феминистік этнографияның қиялдағы әңгімелері. Миннесота университетінің баспасы.