Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
V ғасырдағы грек тілінде жазылған Киелі кітаптың қолжазбасы
5th century handwritten Bible copy in Greek
Ефремий рескриптісі кодексі (Париж, Франция Ұлттық кітапханасы, грек 9), Жаңа өсиет қолжазбаларының Грегори-Аланд нөмірлеуінде C немесе 04 белгісімен, ал фон Соден нөмірлеуінде δ 3 белгісімен танымал, грек тіліндегі Киелі кітаптың қолжазбасы болып табылады, парқмен жазылған. Онда Жаңа өсиеттің көп бөлігі және Ескі өсиеттің кейбір кітаптары бар, бірақ маңызды бөлімдері жоқ. Бұл төрт үлкен унциалдың бірі (бұл қолжазбалар бастапқыда Ескі және Жаңа өсиеттің толық жиынтығын қамтыған). Қолжазба толыққанды сақталмаған: қазіргі күйінде 2 Салоникалық хат пен 2 Жохан хатынан басқа Жаңа өсиеттің барлық кітаптарынан материал бар, бірақ Грек тіліндегі Ескі өсиеттің алты кітабы ғана ұсынылған. 2 Салоникалық хат пен 2 Жохан хаты мақсатты түрде алынып тасталған ба, әлде олардың ешқандай фрагменті сақталмаған ба, белгісіз. Қолжазба – палимпсест, оның беттері түпнұсқа мәтінінен тазартылып, 12 ғасырда Сириялық Ефремнің 38 трактатының грек тіліндегі аудармалары үшін қайта пайдаланылған, содан оның аты Ефремий рескриптісі деп аталған. Палимпсесттің төменгі мәтінін 1840–1843 жылдары библиялық ғалым және палеограф Константин фон Тишендорф анықтап, 1843–1845 жылдары өңдеген.
The Codex Ephraemi Rescriptus (Paris, National Library of France, Greek 9) designated by the siglum C or 04 (in the Gregory Aland numbering of New Testament manuscripts), δ 3 (in the von Soden numbering of New Testament manuscripts), is a manuscript of the Greek Bible, written on parchment. It contains most of the New Testament and some Old Testament books, with sizeable portions missing. It is one of the four great uncials (these being manuscripts which originally contained the whole of both the Old and New Testaments). The manuscript is not intact: its current condition contains material from every New Testament book except 2 Thessalonians and 2 John; however, only six books of the Greek Old Testament are represented. It is not known whether 2 Thessalonians and 2 John were excluded on purpose, or whether no fragment of either epistle happened to survive. The manuscript is a palimpsest, with the pages being washed of their original text, and reused in the 12th century for the Greek translations of 38 treatises composed by Ephrem the Syrian, from whence it gets its name Ephraemi Rescriptus. The lower text of the palimpsest was deciphered by biblical scholar and palaeographer Constantin von Tischendorf in 1840–1843, and was edited by him in 1843–1845.
Мәтін
Кодекстің Жаңа Келісім мәтіні негізінен Александрия мәтінінің типін ұсынады, бірақ бұл кітаптан кітапқа өзгереді. Мәтіндік типтер – Жаңа Келісімнің әртүрлі қолжазбаларының топтары, олар нақты немесе ұқсас оқуларды ортақ пайдаланады, бірақ басқа топтардан өзгеше болады, сондықтан келіспейтін оқулар топтарды ажыратуға мүмкіндік береді. Олар түпнұсқа мәтінді анықтау үшін қолданылады; үш негізгі топ бар: Александрия, Батыс және Византия. Кодекс Матайда Византиялық, Маркта әлсіз Александриялық байланысқа ие, ал Иоаннда Александриялық куәгер саналады. Лұқада мәтіндік ерекшелігі анық емес. Мәтіндік сыншылар Брук Фосс Уэсткотт пен Фентон Дж. А. Хорт оны аралас мәтін деп санады, ал Герман фон Соден – Александриялық куәгер деп атады. Курт Аландтың мәліметінше, кодекс Ізгі хабарларда Византия мәтінімен 87 рет, Елшілердің істері кітабында 13 рет, Пауылдың хаттарында 29 рет және Католик хаттарында 16 рет сәйкес келеді. Ол Nestle-Aland мәтінімен 66 рет (Ізгі хабарлар), 38 рет (Елшілердің істері), 104 рет (Пауыл) және 41 рет (Католик хаттары) келіседі. Кодексте Ізгі хабарларда 50 тәуелсіз немесе ерекше оқу, Елшілердің істерінде 11, Пауылдың хаттарында 17 және Католик хаттарында 14 оқу бар. Аланд кодексті өзінің Жаңа Келісім қолжазбаларының жіктеу жүйесінде II санатқа жатқызды. II санатқа жататын қолжазбалар «ерекше сапалы, яғни ерте мәтіннің маңызды бөлігін сақтайтын, бірақ сыртқы ықпалдарға ұшыраған қолжазбалар» деп сипатталады. Бұл ықпалдар көбінесе тегіс, жақсартылған оқулар болып табылады, ал кейінірек Византия мәтінімен араласу арқылы жүзеге асырылады. Claremont Profile Method (мәтіндік деректерді талдаудың арнайы әдісі) бойынша, кодекстің мәтіні Лұқа 1, Лұқа 10 және Лұқа 20-да аралас. Аян кітабында кодекс 02 және басқа қолжазбалардағы мәтіннің бірдей түріне куәлік етеді. Қолжазба грек тіліндегі Жаңа Келісімнің барлық сындық басылымдарында (UBS3, UBS4, NA26, NA27) келтірілген. NA27-де ол бірінші дәрежелі куәгерлердің қатарына жатады. Кодексті түзетушілердің (C1, C2 және C3) оқулары сындық басылымдарда жиі пайдаланылады.
The New Testament text of the codex has been considered primarily as a representative of the Alexandrian text type, although this affiliation varies from book to book. The text types are groups of different New Testament manuscripts which share specific or generally related readings, which then differ from each other group, and thus the conflicting readings can separate out the groups. These are then used to determine the original text as published; there are three main groups with names: Alexandrian, Western, and Byzantine. It has a Byzantine affiliation in Matthew, a weak Alexandrian connection in Mark, and is considered an Alexandrian witness in John. In Luke its textual character is unclear. Textual critics Brooke Foss Westcott and Fenton J. A. Hort classified it as a mixed text; Hermann von Soden classified it as an Alexandrian witness. According to textual critic Kurt Aland, it agrees with the Byzantine text type 87 times in the Gospels, 13 times in Acts, 29 times in Paul, and 16 times in the Catholic epistles. It agrees with the Nestle Aland text 66 times (Gospels), 38 (Acts), 104 (Paul), and 41 (Cath.). It has 50 independent or distinctive readings in the Gospels, 11 in Acts, 17 in Paul, and 14 in the Catholic epistles. Aland placed the text of the codex in Category II of his New Testament manuscript text classification system. Category II manuscripts are described as being manuscripts "of a special quality, i. e., manuscripts with a considerable proportion of the early text, but which are marked by alien influences. These influences are usually of smoother, improved readings, and in later periods by infiltration by the Byzantine text." According to the Claremont Profile Method (a specific analysis method of textual data), its text is mixed in Luke 1, Luke 10, and Luke 20. In the Book of Revelation, the codex is a witness to the same form of text as seen in 02 and
The manuscript is cited in all critical editions of the Greek New Testament (UBS3, UBS4, NA26, NA27). In NA27 it belongs to the witnesses consistently cited of the first order. The readings of the codex correctors (C1, C2, and C3) are regularly cited in critical editions.
Тарих
Кодекс шығу тегі белгісіз. Тишендорф Мысырды ұсынды. Тишендорф қолжазба екі жазушының қолынан шыққан деп болжады: біреуі Ескі Ғидатқа, екіншісі Жаңа Ғидатқа арналған. Кейінгі зерттеулер үшінші жазушының қатысқан болуын көрсетеді. Мәтінді C1, C2 және C3 деп белгіленген үш түзетуші түзеді (Тишендорф оларды C*, C** және C*** деп атады). Кейде оларды Ca, Cb және Cc деп те атайды. Бірінші түзетуші (C1) скрипторийде жұмыс істеді, бірақ ешбір түзетушінің қайда жұмыс істегені белгісіз. Бірінші түзетушінің түзетулері Сирах кітабынан басқа жерде көп емес. Үшінші және соңғы түзетуші (C3) 800 жылдары Константинопольде (қазіргі Түркияның Стамбул қаласында) жазған болуы мүмкін. Ол кодексті шіркеулік қолданысқа сәйкестендіріп, көптеген үн белгілерін, тыныс белгілерін және дауыс белгілерін қосты. Сондай-ақ, ол жиекке литургиялық нұсқауларды жазды және кодекспен жан-жақты жұмыс істеді. Кейіннен кодекс мәтінінен жуылды, беттері сырып тасталды (бірақ толық емес) және он екінші ғасырда қайта пайдаланылды. Константинополь 1453 жылы құлағаннан кейін, кодекс Флоренцияға эмигрант ғалыммен әкелінді. Ол Флоренция кардиналы Никколо Ридольфоға († 1550) тиесілі болды. Оның өлімінен кейін, оны итальяндық әскери жетекші Пьеро Строцци Екатерина Медичи үшін сатып алған болуы мүмкін. Екатерина оны Францияға өзінің қалың малмен бірге әкелді, ал Бурбон патшалық кітапханасынан ол Париждегі Франция Ұлттық кітапханасына келді. Қолжазба 1602 жылы қайтадан мұқабаланды. Ескі жазуды алғаш рет протестант пасторы Пьер Алликс байқады. Патшалық кітапхананың бастығы Жан Бувен 1710 жылы Миллдің «Жаңа Ғидат» кітабын басып шығарған Людольф Кюстерге кодекстің әртүрлі нұсқаларынан алғашқы үзінділерді (Париж 9 белгісімен) берді. 1834–1835 жылдары калий феррицианиді сөнген немесе жойылған сияны шығару үшін қолданылды, бұл пергаменттің жасыл және көк түсін қара және қоңыр түске өзгертті. Жаңа Ғидаттың алғашқы салыстырмалы зерттеуі 1716 жылы Иоганн Якоб Веттштейн Richard Bentley үшін жасады, ол Novum Testamentum Graece-тің жаңа басылымын дайындауды жоспарлаған. Bentley-дің хаттарына сәйкес, бір бетті оқуға екі сағат кетті, ал Bentley Веттштейнге 50 фунт төледі. Веттштейн бұл салыстырмалы зерттеуді өзінің 1751–1752 жылғы грек тіліндегі Жаңа Ғидат кітабында пайдаланды. Веттштейн сонымен қатар кодекс туралы алғашқы сипаттаманы жасады. Веттштейн Ескі Ғидат мәтінін тек кейде ғана қарастырды, бірақ оның ешқайсысын жарияламады. Әртүрлі редакторлар қолжазбадан кейбір үзінділер жасады, бірақ Тишендорф оны толығымен оқыған алғашқы адам болды (Ескі және Жаңа Ғидат). Тишендорф 1843 жылы грек тіліндегі Жаңа Ғидат мәтінін, ал 1845 жылы Ескі Ғидат мәтінін басып шығарғаннан кейін халықаралық деңгейде танымал болды. Тишендорф тек көзбен жұмыс істегенімен, палимпсест мәтінін түсіндіруде өте дәл болды. Көптеген парақтардың жыртылған жағдайы және кейінгі мәтінмен жабысқан мәтіннің көлеңкелі іздері дешифровкалауды өте қиын етті. Тіпті ультракүлгін фотосурет сияқты қазіргі заманғы құралдармен де барлық мәтінді толық оқу мүмкін емес. Роберт Лайон 1959 жылы Тишендорф басылымына түзетулер тізімін жариялады. Бұл да толық емес жұмыс болды. Эдвард Миллердің (1886) айтуынша, кодекс «алғашқы шіркеудің ең дамыған кезеңінде» жасалған. Фредерик Кенионның сөзіне сәйкес, «алғашқы қолжазбада бүкіл грек Киелі кітабы болған, бірақ оның шашыраңқы беттері ғана қасиетті Ефремнің еңбектерін жазушыға қолданылды, ал қалғаны, мүмкін, жойылған». Свэте тек Ескі Ғидат мәтінін зерттеді. Оның пікірінше, Ескі Ғидаттың бастапқы тәртібін қайта құру мүмкін емес. Қолжазбаны палимпсестке айналдырған жазушы жаңа мәтін үшін оның бастапқы орналасуын ескермей, жапырақтарды пайдаланды. Бастапқы қолжазба бір томдық емес еді. Қазіргі уақытта ол Париждегі Франция Ұлттық кітапханасында (Grec 9) сақталады.
The codex's place of origin is unknown. Tischendorf tentatively suggested Egypt. Tischendorf also proposed the manuscript was produced by two scribes: one for the Old Testament, and one for the New Testament. Subsequent research indicates there may've been a third scribe involved. The text has been corrected by three correctors, designated by C1, C2, and C3 (Tischendorf designated them by C*, C**, and C***). Sometimes they are designated by Ca, Cb, and Cc. The first corrector (C1) worked in a scriptorium, but the exact location where any of the correctors worked is unknown. The first corrector's corrections are not numerous except in the Book of Sirach. The third and last corrector (C3) likely wrote in the 800's, possibly in Constantinople (modern day Istanbul in Turkey). He conformed readings of the codex to ecclesiastical use, inserting many accents, breathings, and vocal notes. He also added liturgical directions in the margin, and worked extensively on the codex. The codex was subsequently washed of its text, had the pages scrapped (howbeit imperfectly), and reused in the twelfth century. After the fall of Constantinople in 1453, the codex was brought to Florence by an émigré scholar. It belonged to Niccolo Ridolpho († 1550), Cardinal of Florence. After his death it was probably bought by Piero Strozzi, an Italian military leader, for Catherine de' Medici. Catherine brought it to France as part of her dowry, and from the Bourbon royal library it came to rest in the Bibliothèque nationale de France, Paris. The manuscript was rebound in 1602. The older writing was first noticed by Pierre Allix, a Protestant pastor. Jean Boivin, supervisor of the Royal Library, made the first extracts of various readings of the codex (under the notation of Paris 9) to Ludolph Küster, who published Mill's New Testament in 1710. In 1834–1835 potassium ferricyanide was used to bring out faded or eradicated ink, which had the effect of defacing the vellum from green and blue to black and brown. The first collation of the New Testament was made in 1716 by Johann Jakob Wettstein for Richard Bentley, who intended to prepare a new edition of the Novum Testamentum Graece. According to Bentley's correspondence, it took two hours to read one page, and Bentley paid Wettstein £50. This collation was used by Wettstein in his own Greek New Testament of 1751–1752. Wettstein also made the first description of the codex. Wettstein examined the text of the Old Testament only occasionally, but he did not publish any of it. Various editors made occasional extracts from the manuscript, but Tischendorf was the first who read it completely (Old and New Testament). Tischendorf gained an international reputation when he published the Greek New Testament text in 1843, and the Old Testament in 1845. Although Tischendorf worked by eye alone, his deciphering of the palimpsest's text was remarkably accurate. The torn condition of many folios, and the ghostly traces of the text overlaid by the later one, made the decipherment extremely difficult. Even with modern aids like ultraviolet photography, not all the text is securely legible. Robert W. Lyon published a list of corrections to Tischendorf's edition in 1959. This was also an imperfect work. According to Edward Miller (1886), the codex was produced "in the light of the most intellectual period of the early Church." According to Frederic Kenyon, "the original manuscript contained the whole Greek Bible, but only scattered leaves of it were used by the scribe of St. Ephraem's works, and the rest was probably destroyed". Swete only examined the text of the Old Testament. According to him the original order of the Old Testament cannot be reconstructed. The scribe who converted the manuscript into a palimpsest used the leaves for his new text without regard to their original arrangement. The original manuscript was not a single volume. It is currently housed in the Bibliothèque nationale de France (Grec 9) in Paris.