Кіріспе

Ортағасырлық музыка жанры

Ортағасырлық музыкада Гейслерлидер немесе Flagellant әндері – екі кезеңдегі жаппай гистерия кезінде Еуропаны шарлаған флагелянттардың көшпелі топтарының әндері болды: біріншісі 13 ғасырдың ортасында, екіншісі 1349 жылы Қара өлім кезінде. Музыка қарапайым, халық тілінде орындалған, көбінесе сұрақ-жауап түрінде, және халық әндерімен тығыз байланысты болды; тіпті кейбір флагелянт әндері 17 ғасырда Орталық Еуропаның католик аймақтарында халық әндері ретінде сақталды. Музыкалық тұрғыдан Гейслерлидер Лауде спиритуалмен байланысты: бұл аспаптық сүйемелдеуге қатаң тыйым салынған, ырғақты ән болды.

Бірінші індет, 13 ғасыр

Гейслерлидтің алғашқы кезеңі 1258 жылы Солтүстік Италияда азаматтық тәртіптің күйреуіне жауап ретінде басталды. Ұзақ соғыстар, ашаршылық және замандас өмірдегі моральдық құндылықтардың жойылуы, әнмен қоса, көпшілік алдында қамшылау қозғалысына әкелді. Өкініш білдірушілер өздерінің қайғы-қасіреттерін басу үшін Құдайдан көмек тіледі, бірақ ешқандай нақты діни ағым құрмады, сондай-ақ әлеуметтік төңкеріс жасауға тырыспады. Алғашқыда қамшылаушылар саудагерлер мен ақсүйектердің қатарынан шықты, бірақ қозғалыс Италиядан тысқары тарағанда, төменгі әлеуметтік топтар да қатысты. Олардың алғашқы кезеңіндегі қызметтерінен тек бір ғана ән жетіп келді, бірақ олар айтқан көптеген сөздер жазылып алынған. Әдетте, мәтіндері жалбарыну, өкініш және соңғы заман туралы болды.

Екінші індет, 1349

Қара өлім Еуропа тарихындағы ең ауыр оқиғалардың бірі болды, ал адамдардың қайтадан үмітсіздікке ұшырауы, олардың азаптарын тоқтату үшін құдайлық көмек күтуі, флагеллянттар мен Гейслерлидерлердің қайта оралуына себеп болды. Алғашқы індеттен өзгеше, музыканың көп бөлігі сақталды. Реутлинген қаласының дін қызметкері Хьюго Спехтшарт, өзі де шебер музыкант болған, оның куә болған әрекеттеріне таңданып, флагеллянттардың ән айтуын дәл жазып алды; іс жүзінде, оның еңбегі халық әндерін жинаудың ерте мысалдарының бірі болды. Ол Chronicon Hugonis sacerdotis de Rutelinga (1349) еңбегінде естігендерінің тарихын жазды, ал мазмұны жүз жыл бұрын жоғалған музыканың сипаттамасына өте ұқсас болды: қарапайым монофониялық өлеңдер мен қайырма, әуенді орындаушы жетекші, ал флагеллянттар тобы қайырманы бір үнмен орындады. Хьюгоның нотациясында ерекше қызықтысы – оның халық әнінде жиі кездесетін, жетекші әншінің орындаған әрбір өлеңдегі өзгерістерді көрсетуі. Бұл екінші флагеллянттар қозғалысы, олардың үздіксіз қайталамалы Гейслерлидері біріншіге қарағанда әлдеқайда кеңірек тарады, Англияға, Польшаға және Скандинавияға жетті, және көптеген қатысушыларды тартты, бірақ ол ұзаққа созылмады: оқиға туралы көптеген жазбалар 1349 жылға қатысты. Гейслерлидерлер шіркеу тарапынан ақырында тыйым салынды. Осы қозғалыстың пароди́ялары да тез пайда болды: 1350 жылы Швейцарияда Geisslerlieder әнін жаңа сөздермен орындаған топтың, әдепсіз ішімдік ән ретінде сипаттамасы сақталған; ішушілер өздерін қамшылады ма, жоқ па, белгісіз. Гейслерлидердің пароди́ясы 1975 жылы түсірілген «Монти Пайтон және қасиетті Грааль» фильмінде де кездеседі, онда монахтар тобы Pie Jesu әнін орындап, өздерін тақталармен ұрып-соғады.

Анықтамалар және қосымша оқу

Уолтер Салмен, "Гейсслерлидер", *The New Grove Dictionary of Music and Musicians* редакторы Стенли Сейди. 20 томдық. Лондон, Macmillan Publishers Ltd., 1980 жыл. Ричард Х. Хоппин, Орта ғасыр музыкасы. Нью-Йорк, W. W. Norton & Co., 1978 жыл.