Кіріспе

Канаданың демографиялық санаты

Канада үкіметі "көрінетін азшылықты" "аборигендерден басқа, нәсілі кавказоидтық емес немесе тері түсі ақ емес адамдар" деп анықтайды. Бұл термин Statistics Canada агенттігінде негізінен демографиялық санат ретінде, елдің жұмыспен қамту теңдігі саясатымен байланысты қолданылады. "Көрінетін" деген сөзді Канада билігі аборигендік канадтықтардан және тіл (француз тіліне қарсы ағылшын тілі) және дін (католиктерге қарсы протестанттар) сияқты ерекшеліктерімен көзге түсетін "ескі" азшылықтардан ерекшелендіріп, жаңа иммигранттардың азшылықтарын бөліп көрсету үшін таңдады, олардың бұл ерекшеліктері "көрінбейтін" қасиеттер болып саналады. Кейде "көрінетін азшылық" термині "ақ емес" деген сөздің жұмсақ айтылуы ретінде қолданылады. Бұл дұрыс емес, себебі үкіметтік анықтамалар өзгеше: аборигендер көрінетін азшылықтарға жатпайды, бірақ олар міндетті түрде ақ емес те болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда "көрінетін азшылықтардың" өкілдерін көпшілік халықтан ажырату қиын болуы мүмкін және/немесе олар жергілікті жерлерде көпшілікті құрайтын азшылыққа жатуы мүмкін (мысалы, Ванкувер мен Торонто қалаларында). 1960 жылдары Канаданың иммиграциялық заңдары реформаланғаннан бері иммиграция көбінесе Еуропадан басқа аймақтардан келген адамдарға бағытталды, олардың көпшілігі Канадада көрінетін азшылықтар болып табылады. Заң бойынша, көрінетін азшылықтардың мүшелері Канаданың жұмыспен қамту теңдігі заңында "аборигендерден басқа, нәсілі кавказоидтық емес адамдар" деп анықталады.

Дау

"Көрінетін азшылықтар" деген жіктеме ұлттық және халықаралық деңгейде дау тудырды. БҰҰ-ның нәсілдік дискриминацияны жою жөніндегі комитеті бұл терминді пайдалануға қатысты күмәндануын білдірді, себебі кейбір азшылықтар бұл терминді ұнатпауы мүмкін және оны бағалау қажет деп ұсынды. Жауап ретінде Канада үкіметі ғалымдарды тарту және ашық семинарлар өткізу арқылы бұл терминнің канадалық қоғамда қалай қолданылатынын бағалауға тырысты. 2008 жылдан бері халық санағының мәліметтері мен БАҚ хабарлары соңғы онжылдықтардағы иммиграция үрдістеріне байланысты кейбір ірі қалаларда "көрінетін азшылықтар" терминінің мағынасы жоғалып бара жатқанын көрсетіп отыр. Мысалы, Канаданың Британдық Колумбиясы, Онтарио және Альберта провинцияларындағы көптеген муниципалитеттерде "көрінетін азшылықтар" халықтың көпшілігін құрайды. Бұл терминге тағы бір сын – "көрінетін азшылықтардың" құрамы. Сыншылардың пікірінше, "көрінетін азшылықтарды" құрайтын топтардың арасында ортақ ештеңе жоқ, себебі олар әлеуметтік тұрғыдан осал топтарды да, экономикалық жағдайы жақсы топтарды да қамтиды. Демографиялық зерттеулерде "көрінетін азшылық" түсінігі статистикалық құрылымның мысалы ретінде келтіріледі, яғни нақты мемлекеттік саясат мақсатымен жасалған санақ санаты. "Көрінетін азшылықтар" термині нәсілдік топты құрауы мүмкін болғандықтан, кейбіреулер "жаһандық көпшілік" терминін одан да тиімді балама деп санайды. Сонымен қатар, азшылықтарды анықтауда "көруге" баса назар қоюдың қажеттілігі түсініксіз. Сондықтан, "естілетін азшылықтар" (мысалы, көпшілікке "акцентпен" ағылшын немесе француз тілінде сөйлейтіндер) деген ұғым да ұсынылды, себебі сөйлеу жиі прежудистің негізі болады.