Канада Жоғарғы Сотының «R v Creighton» ісі және қылмыстық жауапкершілік стандарты

Кіріспе

R v Creighton, [1993] 3 S. C. R. 3 – Канада Жоғарғы Сотының кейбір қылмыстар бойынша қылмыстық жауапкершілік деңгейін төмендетуге болады және бұл Конституцияға қайшы келмейді деген шешім шығарған ісі. Бұл іс Р. v. Tutton ісінен басталып, қылмыстық құқық бұзушылықтарындағы кінәлілік ниетін анықтау үшін объективті өлшемдерді қолдану мәселесін қарастырған бірнеше істің соңғысы болды.

Өмірбаян

1989 жылдың 27 қазанында түстен кейін Марк Крейтон, Фрэнк Кэддеду және Мартин ханым көп мөлшерде кокаин мен алкоголь тұтынды. Крейтон өзіне және екі ерікті серігіне кокаин егу арқылы берді. Мартин бірден құрылып, тыныс алуын тоқтатты. Олар оны қайта жандандыруға тырысты, бірақ сәтті болмады. Кэддеду 911 нөміріне қоңырау шалуға тырысты, бірақ Крейтонның қорқытулары оның жолын кесті. Олар үйдің ішіндегі бармақ іздерін жойып, орнынан кетіп қалды. Бірнеше сағаттан кейін Кэддеду қайта оралып, полицияға хабар берді. Крейтон Қылмыстық кодекстің 222-бабының 5-тармағы, а) және б) тармақшалары бойынша қасақана кісі өлтіру қылмысы бойынша айыпталды. Сот алдындағы мәселе – жалпы құқық бойынша қасақана кісі өлтіруді (222-бап) қолдану Хартияның 7-бабын бұза ма, деген сауал еді.

Соттың дәлелдеуі

Көпшілігін МакЛачлин судья (сол кездегі аты) L'Heureux Dube, LaForest, Gonthier және Cory судьялар қолдады. Сот "қауіпті әрекет аясында дене жарақатының ауыр еместігіне және уақытша болмауына қатысты тәуекелді объективті түрде болжау" қасақана адам өлтірудегі жалпы құқықтық талаптың конституциялық екенін тапты. Заңсыз әрекет объективті түрде қауіпті болуы керек, ал ақылға сыймас жағдай ақылды адамның қамқорлық деңгейінен айқын алшақтық болуы тиіс. Көпшілік Ламердің "беделге нұқсан келтіру" туралы ойын mens rea талабының индикаторы ретінде қабылдамады. Адам өлтірудің, кісі өлтіруден бөлек аталуы оның кінәсіздік деңгейі төмен болуын көрсетеді. Бұл жазаның ең төменгі шегінің болмауында көрінеді. Бұған қоса, бұл қасақана жасалған қылмыстардың, қасақана емес қылмыстардан ауыррақ жазалануы керек деген қағидаға сәйкес келеді. Көпшілік қылмыстың сыртқы элементтері мен кінәлі элементтері арасындағы симметрия болуы керек деген пікірді де қабылдамады. Симметрия үшін әрекеттің салдары үшін кінәлі элемент болуы керек, яғни айыпталушының өлімді болжауы керек. Бұл соттардың адам өлтіру ісінде бұрыннан бекітілген (R. v. Smithers) "жұқа бас сүйек" ережесінен бас тартуын қажет етеді, сондықтан барлық жағдайларда симметрияны талап ету орынды емес. Керісінше, симметрия нақты ерекшеліктері бар ереже болып қалады және ол негізгі әділет қағидаты бола алмайды. Көпшіліктің қорытындысын қолдаған бірнеше саяси факторлар талқыланды. Біріншіден, қорқыту үшін кеңірек стандарт қажет. Бұл адамдарға егер олар қауіпті әрекет жасаса, тіпті өлім болжалмаса да, кез келген өлімге жауапты болуы мүмкін екенін ескертеді. Екіншіден, кең стандарт әділеттілік сезімімен сәйкес келеді. Қылмыскер құрбанын тапқан күйде қабылдауы керек. Қылмыстық құқық құрбанның және қоғамның мүдделерін ескеруі керек, егер құрбан өлтірілсе. Үшіншіден, кең стандарт болашақта проблемалар тудыруы мүмкін зиянды немесе өлімді болжау арасындағы айырмашылықты жоюға мүмкіндік береді. Көпшілік Ламер ұсынған сынақты сынады. Ламердің сынағы объективті сынақты жекелендіріп, оны субъективті сынаққа ұқсатады. Ақылды адамға айыпталушының "әлсіздіктерімен" және ерекшеліктерімен жүктемеу керек. Саясат және қағидалар мұндай қылмыстар үшін бірыңғай құқықтық стандартты талап етеді. Қылмыстық құқық теориясында жеке жағдайларды қарастыру арқылы моральдық жағынан кінәсіздердің қорғалатынына ешқандай дәлел жоқ. Тек қана әрекетке қабілетсіз жағдайларда ғана ерекшеліктерді ескеру керек. Стандарт – ақылды және сақты адамның барлық жағдайларда не істеріне байланысты. Осылайша, үлкен қауіп тудыратын немесе арнайы білімді талап ететін іс-әрекеттерге жоғары деңгейде қамқорлық қажет. Адам бұл стандартты орындамаса, білікті емес әрекет жасап, кінәлілікке себеп болуы мүмкін, немесе білікті адам арнайы қамқорлықты сақтамау арқылы кінәлі болуы мүмкін. Көпшілік заңсыз әрекетке байланысты үш қадамдық сынақ ұсынады. Біріншісі, actus reus-ті анықтаңыз. Әрекет барлық жағдайларда ақылды адамның қамқорлық деңгейінен айқын алшақтықты білдіруі керек. Бұл қауіпті әрекет жасауды немесе өзінен-өзі қауіпті әрекет жасауды қамтиды. Екіншісі, mens rea-ны анықтаңыз. Әрекет фактілерден зиянды объективті түрде болжау кезінде жасалуы керек. Стандарт – айыпталушының жағдайына қарай ақылды адамның деңгейі. Үшіншісі, қабілеттілікті анықтаңыз. Айыпталушының жеке ерекшеліктерін ескере отырып, олар өз әрекеттерінен туындайтын тәуекелді түсіне алды ма?

The majority was written by McLachlin J. (as she was then known) with L'Heureux Dube, LaForest, Gonthier, and Cory JJ. concurring. The Court found that the common law requirement for mens rea of manslaughter of "objective foreseeability of the risk of bodily harm which is neither trivial nor transitory, in the context of a dangerous act" to be constitutional. The unlawful act must be objectively dangerous and the unreasonableness must be a marked departure from the standard of care of a reasonable person. The majority dismissed Lamer's focus on "stigma" as indicator for the requirement of mens rea. The very fact that manslaughter is named differently from murder indicates that it is to be treated as less blameworthy. The punishment reflects this in that it has no minimum sentence. As well, this is in line with the principle that intentional crimes are to be punished more severely than unintentional crimes. The majority further dismissed the proposition that there must be symmetry between all the external elements of the offence and the fault elements. Symmetry would require that there be a fault element for the consequences of the act, namely, that the accused could foresee death. This would require the courts to abandon the thin skull rule which has already been affirmed in cases of homicide (R. v. Smithers), thus it would not be reasonable to require symmetry in all cases. Rather symmetry remains a rule with clear exceptions and cannot be a principle of fundamental justice. Several policy considerations were discussed which supported the majority's conclusion. First, a broader standard is required for deterrence. It tells people that if they act in a dangerous manner even where death is not foreseeable, they may be held liable for any deaths that are caused. Second, the broader standard accords with the sense of justice. An aggressor must take their victims as they find them. Criminal law must reflect the concerns of the victim and society when a victim is killed. Third, the broader standard removes the hassle of making distinctions between foreseeability of harm or death which could potentially cause problems in the future. The majority made a point of criticizing the test proposed by Lamer. Lamer's test personalizes the objective test to a point where it resembles a subjective test. The reasonable person should not be vested with the "frailties" and characteristics of the accused. Policy and principle demands a single, uniform legal standard for such offences. There is no support in criminal law theory that suggests that the morally innocent are protected through examination of individual circumstances. It is only in cases of incapacity that characteristics should be considered. The standard remains as to what a reasonably prudent person would have done in all the circumstances. Consequently, activities that pose a greater threat or require greater expertise will require a greater standard of care. A person may fail that standard by undertaking an act they are not qualified in resulting in culpable negligence, or a person who is qualified may negligently fail to exercise the special care required by the activity. The majority suggests a three step test for unlawful act manslaughter. Establish the actus reus. The activity must constitute a marked departure from the standard of care of a reasonable person in all circumstances of the case. This includes carrying out an act in a dangerous manner or carrying out an inherently dangerous act. Establish the mens rea. The activity must have been done while there was objective foresight of harm that can be inferred from the facts. The standard is that of the reasonable person in the circumstances of the accused. Establish capacity. Given the personal characteristics of the accused, were they capable of appreciating the risk flowing from their conduct?

Келіспеушіліктер

Ламер С. Дж. (Сопинка, Якобуччи және Майор Дж.Дж. келісетін) көпшіліктің қорытындысымен келісті, бірақ олардың негіздемелерімен ерекшеленді. Дissent (қарамастан) пікірі бойынша, адам өлтіру үшін стандарт «өлім қаупінің объективті болжалуы» болуы керек, ал объективті стандарт айыпталушының өмір тәжірибесін және олардың жеке «адамдық кемшіліктерін» ескеруі тиіс. Ламер өзінің «беделсіздік» (stigma) доктринасын қолданды, оны ол R. v. Vaillancourt ісінде қалыптастырған. Адам өлтірудің беделі кісі өлтіруден төмен, бірақ өлім қаупін объективті түрде болжауды талап ететіндей ауырлығы бар. Негізінде заңсыз әрекеттерге байланысты қылмыстар көбінесе симметрияны талап етеді. Ерекше жағдай жасауға негіз болатын ешқандай жағдайлар жоқ. Сондықтан, дене зиянының алдын ала болжаудың кең стандарттары қолданылмайды, өйткені олар салдарымен үйлесімсіз. Ламер заңсыз әрекеттерге байланысты адам өлтіруді қарастыру үшін үш сатылы тест ұсынады. Біріншісі – заңсыз әрекеттің жасалғанын анықтау. Прокуратура айыпталушының объективті түрде қауіпті болған заңсыз әрекет жасағанын дәлелдеуі керек. Яғни, ақылға қонымды адам зиян келтіру қаупін болжай алады. (R. v. DeSousa). Екіншісі – негізгі қылмыстың құрамындағы mens rea (кінәлі ниетті) анықтау. Үшіншісі – өлім қаупін болжау. Ақылға қонымды адам, осы жағдайда айыпталушының ерекшеліктерін ескере отырып, әрекеттің өлім қаупін тудыратынын болжайтынын көрсету қажет. Ламер осы соңғы қадамды егжей-тегжейлі қарастырды. Айыпталушының осы әрекетке байланысты білімі, оның болжау қабілетін арттыратын қандай да бір ерекше білімі болды ма деген сұрақ туындайды. Әлде айыпталушылар өздерінің «адамдық кемшіліктеріне» байланысты салдарларын ойластырмағандықтан немесе оны түсіну қабілеті болмағандықтан білмей қалды ма? Егер солай болса, айыпталушының жағдайында ақылға қонымды адам заңсыз әрекеттің салдарынан хабардар болар ма деген сұрақ туындайды. Бұл талдаудың кілті – айыпталушының өзінің «кемшіліктерін» бақылауға қабілеттілігінде жатыр, осы кемшіліктер оларды қауіпті болжаудан алды. Осы бақылау моральдық жауапкершілікті тудырады. Егер адам басқалардың өміріне қауіп келтірмей, ақылмен әрекет ете алса, онда ол осыған жол бермегені үшін жауапты болады. Адам өзінің қабілеттеріне сәйкес әрекет етуге моральдық және қылмыстық жауапкершілікке ие, тіпті еңбексіз зиян келтірмеуге. Керісінше, тәуекелді тудырған белгілі бір кемшілікті бақылауға қабілетсіздік осы тәуекелді тудыру үшін моральдық ақталуды ұсынуы мүмкін.

Lamer C. J. (Sopinka, Iacobucci, and Major JJ. concurring) agreed with the majority's result, but differed in their reasons. The dissent was of the opinion that the standard for manslaughter should be "objective foreseeability of the risk of death", and that the objective standard should take into account the experiences of the accused and their particular "human frailties". Lamer applied his "stigma" doctrine that he developed in R. v. Vaillancourt. The stigma of manslaughter is less than murder but is nevertheless serious enough to require at least objective foreseeability of the risk of death. Crimes involving an underlying unlawful act generally require symmetry. There are no extenuating circumstances that suggest an exception should be made. Thus, a broader standard of foresight of bodily harm cannot be used as it is asymmetric to the consequences. Lamer suggests a three part test to approach unlawful act manslaughter. Establish unlawful act. The crown must show that the accused performed an unlawful act that was objectively dangerous. That is, a reasonable person would foresee the risk of harm. (R. v. DeSousa)
Establish mens rea of predicate offence. Establish foresight of risk of death. Must show that a reasonable person in the circumstances and possessing the characteristics of the accused would foresee the act creating a risk of death. Lamer went into great detail on this last step. It must be asked whether the accused had any special knowledge related to their conduct that would enhance their foresight. Alternatively, was the accused unaware because they did not turn their mind to the consequences or because they lacked capacity to do so due to their "human frailties"? If so, it must be asked whether, in the context of the accused, would a reasonable person have made themselves aware of the consequences of the unlawful act. The key to this analysis rests on whether the accused had any control over their "frailty" which rendered them unable to foresee the risk. It is the control that produces the moral culpability. if one is able to act prudently and not endanger the life of others, one will be held liable for failing to do so. One must be morally and criminally responsible to act according to his or her capacities not to inflict harm, even unintentional harm. By contrast, the inability to control a particular frailty which resulted in the creation of the risk may offer a moral excuse for having brought about that risk.