Үнділік клубоктар мен гада: күш пен икемділік дамыту тарихы

Кіріспе

Жаттығу жабдықтарының түрі

Индиялық клубтар немесе мельдер – бұл күш пен икемділікті дамыту үшін қозғалыс кезінде қарсылық тудыруға арналған жаттығу жабдықтарының бір түрі. Олар әртүрлі өлшемдегі және салмақтағы, жонглерлік таяқша тәрізді ағаштан жасалған клубтардан тұрады. Олардың салмағы бірнеше фунттан басталып, ерекше клубтар 100 фунтқа дейін жетеді. Бұлар мұқият жоспарланған тәртіптерде қолданылды, онда жаттығушылар тобы бір үлгіде клубтарды шайқады, оған инструктор жетекшілік етті. Бұл тәртіп Ирандағы Варзеш-е Бастаниде әлі де сақталып келеді және 21 ғасырғы аэробика немесе зумба сабақтарына ұқсас. Тәртіптер топтың қабілетіне және қолданылатын клубтардың салмағына қарай өзгеріп отыратын. 19 ғасырда британдық отарлаушылар Үндістанда жаттығу клубтарын кездестіргенде, оларды «индиялық клубтар» деп атады.

Тарих

Клубты шайқап ойнаудың Парсы және Үндістанда сарбаздардың күшін, ептілігін, тепе-теңдігін және дене мүмкіндіктерін жақсарту үшін пайда болған әдіс екеніне сенеді. Гада – Үндістан субконтинентінен шыққан дөңгелек сопақ. Ол ағаштан немесе металдан жасалған, негізінен, дорба тәрізді басы және жоғары жағындағы тікенегі бар. Гада – индуисттік дене шынықтыру мәдениетіндегі дәстүрлі жаттығу құралдарының бірі және Солтүстік Үндістанның ахараларында жиі кездеседі. Практикашының күші мен шеберлігіне қарай әртүрлі салмақ және биіктіктегі гадалар қолданылады. Жаттығу кезінде бір немесе екі ағаш гада (мұдгар) артқа қарай бірнеше тәсілмен шайқалады; бұл ұстау күшін және иыққа төзімділігін арттыруға әсіресе пайдалы. Мұдгар туралы 4 ғасыр б.з.д. жазылған үнділік «Артхашастра» трактатында айтылған. Үндістанның оңтүстік штаты Тамил Надуда «Каралактай» деп аталатын клубтық жаттығуларға ұқсас мәдени дәстүр бар. Бұл дәстүрде әртүрлі бұлшық еттер мен дене бөліктерін жаттықтыруға арналған 64 түрлі тербеліс және жаттығу қамтылған. Тарихи деректерге сәйкес, бұл ежелгі жаттығу құралы 2000 жыл бұрын Тамилнадуда кеңінен таралған. «Каралактай» практикашылары оның тамырларын Кумари Кандам дәуіріне, сондай-ақ Лемурия деп те аталатын, аймақ үшін маңызды кезеңге дейін жегізеді. Маурия дәуірінің бірнеше монеталарында клубты шайқап ойнау бейнеленген, ал Гупта дәуірінің алтын монетасында бір патшаның гадамен клуб шайқап ойнап жатқаны көрсетілген. Гандараның 5 ғасылдан қалған күресшілердің салмағы ретінде қолданылған, үстіне гада бейнесі салынған тас, гаданың жаттығу құралы ретінде қолданылған болуы мүмкін екенін көрсетеді. 12 ғасырда жазылған «Манасолласа» еңбегінде күреспен қатар жаттығулар мен клубты шайқап ойнау туралы нақты айтылған. 13 ғасылғы «Малла Пурана» трактатында Кришна мен Балараманың күресшілердің денесі және жаттығу әдістері туралы ұсыныстары, соның ішінде клубты шайқап ойнау қарастырылған; бұл клубты шайқап ойнаутың ұзақ уақыттан бері реттелген практика екенін көрсетеді. 1610 жылғы раджпут суретінде Рага Дешахада билеген кезде клубты шайқап ойнауды қоса алғанда, әртүрлі акробатикалық тәсілдерді орындайтын спортшылар бейнеленген. 1670 жылғы моғол суретінде үнді спортшылары үнді клубтарын қолданып, ауыр атлетика және маллакхамб сияқты жаттығуларды орындап жатқандары көрсетілген. 19 ғасырда британдықтар үнді клубтарын қабылдағанда, оларды дәстүрлі аналогтарынан едәуір өзгеше жеңіл клубтарға айналдырды. Дәстүрлі клубтардың салмағы 70 фунтқа дейін жететін болса, британдық армия қолданғандары 4 фунт салмақта болды. Шамдар және басқа да таяқ тәрізді заттар ғасырлар бойы жонглерлік үшін қолданылған, бірақ қазіргі заманғы жонглерлік клубтарын 1800 жылдары ДеВит Кук алғаш рет жонглерлік үшін пайдалану үшін қайта қолданды. Виктория дәуірінің соңындағы фитнес қозғалысы кезінде ерекше танымал болған, әскери кадеттер мен жақсы жағдайдағы әйелдер де қолданған, олар 1904 және 1932 жылғы Олимпиада ойындарында гимнастикалық жарыс ретінде пайда болды. Клубтық жаттығу топтарын қанағаттандыру үшін арнайы гимназиялар салынды. 19 ғасырдың соңы мен 20 ғасырдың басында олар Еуропа, Британ Доминиондары және АҚШ-та кеңінен таралды. 1913/14 жылдары британдық суфражистер қозғалысының күзетшілері полицияның таяқтарына қарсы қолдану үшін жасырын қару ретінде үнді клубтарын алып жүрді. 1920-1930 жылдары Еуропада үнді клубтарының танымалдылығы төмендеді, өйткені ұйымдастырылған спорт түрлері кеңінен таралды. Үнді клубтары сияқты реттелген жаттығулар кәсіби спортшылар мен әскерилерге берілді, олар күшті жаттығудың тиімді және заманауи жабдықтарына қол жеткізе алды. 21 ғасырдың басында дене шынықтыруге құштар адамдар үнді клубтарын қайта жаңғыртуда, дәстүрлі бос салмақ жаттығуларына қарағанда олардың аэробикалық жаттығулар мен қауіпсіздік артықшылықтарын атап көрсетуде. Түпнұсқа клубтардың ностальгиялық көшірмелері, сондай-ақ Clubbell сияқты қазіргі заманғы инженерлік жаңартулар да қол жетімді.

Club swinging is believed to have originated in Persia and India by soldiers as a method of improving strength, agility, balance and physical ability. Gada club is a blunt mace from the Indian subcontinent. Made either of wood or metal, it consists essentially of a spherical head mounted on a shaft, with a spike on the top. The gada is one of the traditional pieces of training equipment in Hindu physical culture, and is common in the akhara of north India. Maces of various weights and heights are used depending on the strength and skill level of the practitioner. For training purposes, one or two wooden gada (mudgar) are swung behind the back in several different ways; this is particularly useful for building grip strength and shoulder endurance. Mudgar are mentioned in the Indian treatise Arthashastra written by Kautilya dated to the 4th century BC. In Tamil Nadu, the southern state of India, there exists a cultural practice akin to the club exercises known as Karalakattai. This tradition encompasses 64 distinct types of swings and exercises designed to target various muscles and body parts. Historically, this age old training equipment was purportedly prevalent in households across Tamilnadu nearly 2000 years ago. Practitioners of Karalakattai suggest its origins trace back to the era of Kumari Kandam, also referred to as Lemuria, a period of historical significance in the region. Several Mauryan era coins depict club swinging; the Gupta era gold coin also depicts one of its kings performing club swinging with Gada. Gandharan fifth century schist used as wrestler's weight with Gada carved on it indicates that Gada might have been used as a training tool. Manasollasa written in the twelfth century explicitly describes training exercises and club swinging along with wrestling. The thirteenth century text, Malla Purana, discusses Lord Krishna and Balarama's prescriptions regarding wrestlers’ bodies and training methods such as club swinging; the text exhibits that the club swinging has long been a regulated practice. A Rajput painting from 1610 AD shows athletes performing various acrobatics including club swinging while dancing on Raga Desahka. A Mughal painting from 1670 depicts Indian athletes using Indian clubs and performing other exercises such as weightlifting, mallakhamb. In the nineteenth century when the British adopted Indian clubs they were remodelled into lightweight clubs bearing little resemblance to their traditional counterparts. Whereas traditional clubs weighed up to seventy pounds, those recommended, and adopted by Britain's army, weighed four. While torches and other stick like objects have been used in juggling for centuries, the modern juggling club was inspired by Indian clubs, which were first repurposed for juggling by DeWitt Cook in the 1800s. Exceptionally popular during the fitness movement of the late Victorian era, used by military cadets and well heeled ladies alike, they appeared as a gymnastic event in the 1904 and 1932 Olympics. Gymnasiums were built solely to cater to club exercise groups. During the late 19th and early 20th centuries they became increasingly common in Europe, the British Commonwealth and the United States. Circa 1913/14 the Bodyguard unit of the British suffragette movement carried Indian clubs as concealed weapons for use against the truncheons of the police. The popularity of Indian clubs waned in Europe during the 1920s and 1930s as organized sports became more prevalent. Regimented exercise routines, like those requiring Indian clubs, were relegated to professional athletes and the military, who had access to more effective and modern strength training equipment. There are physical fitness enthusiasts reviving the usage of Indian Clubs in the early 21st century, citing the aerobic exercise and safety advantages over traditional free weight regimens. There are nostalgic replicas of the original clubs being manufactured, as well as modern engineering updates to the concept, such as the Clubbell.

Парсы клубтары

Үнді клубтарына ұқсас жаттығу клубтары Парсыда да кездеседі, онда оларды мель немесе мил (میل) деп атайды. Мұндай қарсылық құрылғысын күресшілер қолдануының ең ерте жазбалары 19 ғасырға дейін, ежелгі Парсыда кездеседі. Олардың практикасы қазірге дейін Иранның зүрканехіндегі Варзеш е Бастани немесе Варзеш е Пахлавани дәстүрінде жалғасып келеді.

Жапон нұсқасы

Чииши – каратэде қолданылатын жаттығу құралы, оның жаттығу үлгісі гада мен мугдардан шабыттандырылған. Соғыс клубтары да гададан әсер алған.