Кіріспе

Сармунг бауырластығы – Азиядағы эзотерикалық суфилік бауырластық. Сармунг бауырластығының бар екендігі туралы грек-армяндық рухани ұстаз Джордж Гурджиевтің жазбаларында айтылған. Кейбір заманауи суфилік дереккөздер де осы топпен байланыс орнатқанын мәлімдейді, бірақ ең алғашқы және негізгі дерек – Гурджиевтің өзі. Осы себепті көптеген ғалымдар бұл топтың құрастырылған болуы мүмкін деген қорытындыға келді. Мағынасы туралы Беннет былай деп жазады:

"Бұл сөзді үш түрлі жолмен түсіндіруге болады. Біріншіден, бұл – ара сөзі, ол әрдайым дәстүрлі білімнің құнды «балын» жинап, оны келер ұрпақтарға сақтап берушілердің символы болған. Армян және сириялық айналымдарда «Арылар» деген атпен белгілі аңыздар жинағын XIII ғасырда несториан архимандриті Мар Саломон қайта қараған. «Арылар» – Зороастр заманынан бері келе жатқан және Мәсіх заманында көрініс берген құпия күшке сілтеме жасайды. «Адам» сөзі парсы тілінде тұқым қуалайтын қасиетті білдіреді, демек, бұл – әулет немесе ру. Ол мұра немесе дәстүрдің сақталымы болуы мүмкін. «Сар» сөзі бас, сондай-ақ басшы немесе төраға мағынасында қолданылады. Осылайша, «сарман» комбинациясы дәстүрдің басты сақталымын білдіреді". Тағы бір мүмкіндік – «басын тазартушылар», яғни, ағартылғандар. Гурджиев бір монахтың жазған ескі хатының мазмұнын былай сипаттайды: «Біздің құрметті Телвант әкесі Сармунг бауырластығы туралы шындықты білуге, ақыры, қол жеткізді. Олардың ұйымы Сиранош қаласының жанында болған, ал елу жыл бұрын, халықтардың қоныс аударуынан кейін, олар да көшіп, Нивссиден үш күндік сапардағы Изрумин аңғарына қоныстанды». Бізге ең қатты әсер еткені – «Сармунг» сөзі еді, ол «Мерхават» кітабында бірнеше рет кездеседі. Бұл сөз – ежелгі эзотерикалық мектептің аты, дәстүр бойынша, ол Вавилонда б.з.д. 2500 жылы құрылған және Месопотамияда біздің заманымыздың VI-VII ғасырына дейін болғандығы белгілі. Бірақ одан әрі тарихы туралы ешқандай мәлімет табу мүмкін болмады. Бұл мектеп көптеген құпиялардың кілтін сақтаған үлкен білімге ие болған деседі. Погосян мен мен осы мектеп туралы көп рет әңгімелесіп, оның жайлы нақты мәлімет табуды армандағанбыз, енді кенеттен оны осы пергаментте кездестірдік! Біз қатты қуандық. Гурджиев Сармунгтарды ежелгі Византияның ұрпақтары – несториандармен байланыстырып, олардың Месопотамиядан және Ниневия қаласынан қуылғанын айтады. Гурджиевтің осы сапарлардағы тәжірибелері және Сармунг бауырластығымен оның біршама құпия қарым-қатынасы туралы қысқаша мәліметтерді оның «Тамаша адамдармен кездесулер» атты автобиографиясынан табуға болады. Ол Бухарадағы дервиш Богга Эддин (Бахауддин) арқылы Сармунгтардың өкілімен байланыс орнатқанын айтады. Бұл қоғамның басты монастыры Азияның орталық бөлігінде, Бұхарадан атпен және есекпен он екі күндік сапарда орналасқан. Ол монастырға келген соң, Гурджиев өзінің ескі досы Любоведскийдің сол жерде екенін біледі. Принц Гурджиевке ол Сармунгтардың өкілімен Ауғанстанның Кабул қаласында Ага Ханның үйінде кездескенін айтады.

Майор Мартиннің есебі

Майор Десмонд Р. Мартиннің "Сармун бауырластығының есебі" (1966, 1982) бойынша, қазіргі Сармун бауырластығының маңызды орталығы Ауғанстанның солтүстігіндегі Хиндукуш тауларында орналасқан. Майор Мартин – жазушы және суфи мұғалімі Идрис Шахтың әріптесі болған. Есепте сармунилердің ұраны "Еңбек тәтті нәтиже тудырады" (Amal misazad yak zaati shirin) деп көрсетілген, бұл еңбек Құдайға және басқаларға ғана емес, сонымен қатар өзіңді жетілдіруге арналған жұмысты да қамтиды. Осыған орай, бал арасы бал жинағандай, сармунилер де "шынайы білім" деп аталатын нәрсені жинап, сақтап, қорғайды (ол оңтайлы игілік ретінде де қарастырылады және Бараканың рухани сыйы немесе күшімен байланысты). Қажеттілік туғанда, бұл білім арнайы дайындалған елшілер арқылы қайтадан әлемге таратылады. Мартиннің баяндамасы дәстүрлі ілімнің "өлген әрпін" жаңғырту тақырыбындағы символдық рәсімнің сипаттамасымен аяқталады.

О. М. Берк пен Идрис Шахтың есептері

Сармунимен кездесу туралы толық мәлімет Омар Майкл Берктің "Дервиштер арасында" (1973) кітабында келтірілген. Омар Майкл Берк – Идрис Шахтың әріптесі (немесе псевдонимі). Ол "Сармуни" терминін Амудария дервиштерімен мағынасы бірдей деп түсіндіреді. Сармунилерді бір ғибадатханада шоғырланған емес, топтардың шашыраңқы жиынтығы ретінде сипаттайды. Кейбір топтарда тұрақты кеңсесі жоқ, олар ашық кеңістікте немесе жеке үйлерде жиналады. Кейде бүкіл ауылдар сармуни амалдарын күнделікті өміріне енгізеді. Оларды іс жүзіндегі мәселелерге бағытталған, мистификациядан және жеке тұлғаға табынудан сақтанатын деп сипаттайды. Олар кейде қабылдау қабілеттерін көрсетеді, бірақ оларға аса мән бермейді. Ол "Жүржизада" (Гурджиев) туралы естеліктері бар тоқсаннан асқан адаммен кездескенін айтады. Сондай-ақ, олардың адалдығы "Оқушы патшаға" (Идрис Шах есімінің тікелей аудармасы) екенін және майор Мартинмен келіседі – олардың үйретілімдері Батысқа таратылып, бейімделген. (Ол Азимия – қазіргі заманғы халықаралық суфи ордені туралы да айтады).

Басқа шоттар

Салыстырмалы діндерді зерттеуде (1974 жылдың қысы), әрмендік "Мерхават" кітабында айтылғандай, "Адамзаттың ішкі шеңбері" деп те аталатын Сармунг бауырластығы б.з.д. 2500 шамасында ежелгі Вавилонда пайда болған, ол кезде египеттіктер Гизадағы Ұлы пирамиданы салған. Успенский қоры бауырластықтың Хаммурапинің алтын дәуірінде (б.з.д. 1728-1686 жж.) белсенді болғанын және Пифагордың ұстазы Зороастрмен байланысты екенін мәлімдейді. (Пифагор Вавилонда он екі жыл болған деседі). Меркаба мистикасы – еврей эзотеризмінің бір түрі, оны Гурджиев әрмен тіліне аудармада кездестірген болуы мүмкін. "Білім шеберлері" кітабында Дж.Г. Беннетт Сарманның Ұлы Александрдың (б.з.д. 336-323 жж. билік еткен) келгеніне дейін Вавилондан кетіп, Тигр өзені бойымен жоғалап, қазіргі Ирактың солтүстігіндегі Мосул қаласына жақын, ассириялық патшалардың тастап кеткен астанасына орналасқанын жазады. "Сырдың халқы" еңбегінде Идрис Шахтың тағы бір серігі Эдвард Кэмпбелл (Эрнест Скотт атымен жазады) Ауғанстандағы заманауи Сармун монастырындағы экстрасенсорлық қабылдау туралы зерттеулерді сипаттайды. Сурманг соңғы кезде әйгілі және даулы Кагью ұстазы Чогям Трунгпамен байланысты. 2007 жылы буддист дін қызметкері Жозе М. Тирадо Грекияның Лутраки қаласында өткен "Барлығы және әр нәрсе" конференциясында Гурджиевтің іліміне буддизмнің ықпалы мүмкіндігі туралы баяндама жасады және "Белзебубтың Буддалары" еңбегінде "Сармунды" Сурманг монастырымен байланыстырды.