Кіріспе
Өзін қылмыстық жауапкершілікке немесе қудалауға жетелеуші жағдайға түсіру
Қылмыстық құқықта, өзін кінәлау – өзін қылмыстық жауапкершілікке немесе қудалауға ұшыратушы мәлімдеме жасау болып табылады. Өзін кінәлау тікелей немесе жанама жолмен жүзеге асуы мүмкін: тікелей, өзін кінәлайтын сипаттағы ақпаратты тексеру барысында жариялау арқылы; немесе жанама, өзін кінәлайтын сипаттағы ақпаратты ешқандай қысымсыз, өз еркімен жариялау арқылы. Көптеген заң жүйелерінде айыпталушыларды өздерін кінәлауға мәжбүрлеуге болмайды – олар полицияға немесе басқа да билік органдарына сөйлеуге құқылы, бірақ одан бас тартқандықтары үшін жазаланбайды. Қазіргі таңдағы 108 ел мен құқықтық аумақ күдіктілерге заңды ескертулер береді, оларға үн қатпау және адвокатқа ие болу құқығы кіреді. Бұл заңдар әлемдік деңгейде біркелкі емес, алайда Еуропалық Одаққа мүше елдер өз заңдарын Еуропалық Одақтың нұсқауларына сәйкес жасайды.
Канадалық құқық
Канадада Құқықтар мен бостандықтар туралы Хартияға сәйкес ұқсас құқықтар бар. Хартияның 11-бабында адамның өзіне қарсы іс жүргізуде куә болуға мәжбүр етілмеуі қарастырылған. Хартияның 11(c) тармағында былай делінген:
Қылмыс жасады деп айыпталған кез келген адамның сол қылмысқа қатысты іс жүргізуде куә болуға мәжбүр етілмеуге құқығы бар.
Канада заңнамасындағы маңызды ескерту – бұл ереже сол істе айыпталмаған адамға қолданылмайды. Сотқа шақыру қағазы алған, бірақ қарастырылып отырған қылмыс бойынша айыпталмаған адам куәлік беруге міндетті. Дегенмен, бұл куәлік кейіннен басқа да істе сол адамға қарсы пайдаланылмайды. Хартияның 13-бабында былай делінген:
Кез келген іс жүргізуде куәлік берген куәнің берген куәлігі оны басқа іс жүргізуде қылмыстық жауапкершілікке тарту үшін пайдаланылмайды, бірақ жалған куәлік беру немесе қарама-қайшы куәлік беру үшін қудалаудан басқа жағдайларда. Тарихи түрде, Канаданың ортақ құқығы бойынша куәгерлер өздерін кінәлі ететін куәлік беруден бас тарта алатын. Алайда, Канаданың Дәлелдеу туралы заңының 5(1) тармағы бұл абсолютті ортақ құқық ережесін жойды және куәгерлерді куәлік беруге міндеттеді. Өтесіне, осы заңның 5(2) тармағы куәгерлерге болашақта оларға қарсы бұл куәлік пайдаланылмауына иммунитет берді, жалған куәлік беру немесе олардың сенімсіздігін тудыру жағдайларын қоспағанда. Канаданың Дәлелдеу туралы заңының осы ережелері әлі де қолданыста болғанымен, Канаданың Құқықтар мен бостандықтар туралы Хартиясының 13 және 7-баптарында берілген иммунитеттер оларды қолдануда ығыстырды.
Қытай заңдары
Қылмыстық іс жүргізу туралы заңға 1996 жылы енгізілген түзетулерден кейін 15-бапта: "Азаптау арқылы мойындауға мәжбүр етуге, қорқыту, алдау, ұсыну немесе басқа да заңсыз жолдармен дәлелдер жинауға, сондай-ақ кез келген адамды өзін-өзі кінәлауға мәжбүрлеуге қатаң тыйым салынады" деп көрсетілген. 2012 жылы заңға тағы да өзгерістер енгізіліп, қылмыстық күдіктілердің адам құқықтарын қорғау күшейтілді. Осыдан кейін Қытай өзін-өзі кінәлауға қарсы құқықты мойындады және мәжбүрлеп алынған мойындаулар заңмен тыйым салынды. Дегенмен, Қытайда адам құқықтарын бұзу фактілері жалғасып жатқандықтан, күдіктілерден мәжбүрлеп мойындау алу үшін полиция қызметкерлерінің азаптауға салуы әлі де кең таралған. Қытайдың 1998 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымының Азаматтық және саяси құқықтар туралы халықаралық келісіміне қосылуы Қытай азаматтарына өзін-өзі кінәлаудан қорғалу құқығын кепілдейді; алайда Қытай осы келісімді ратификацияламады.
Үндістан заңдары
Үндістанда Конституцияның 20-бабының 3-тармағына сәйкес, айыпталушы өзін-өзі қылқыландырмауға құқылы, бірақ куәгерлерге осындай құқық берілмейді. Айыпталушы өзін қылқыландыратын кез келген мәлімдеме жасамас бұрын өз құқықтарынан хабардар етілуі керек. Айыпталушыны ешқандай мәлімдеме беруге мәжбүрлеуге болмайды. Егер айыпталушыға қысым көрсетіліп, өзін қылқыландыратын мәлімдеме жасаса, онда бұл мәлімдеме сотта қабылданбайды.
Англия мен Уэльстің құқығы
Өзін-өзі кінәлауға қарсы құқық Англия мен Уэльсте пайда болды. Ағылшын ортақ құқығы тарихының жалғасы ретінде заңын қабылдаған елдерде, жеке тұлғаларды өзін-өзі кінәлаудан қорғау мүмкіндігін беру тұжырымдамасы негізінде заңдар жиынтығы қалыптасты. Англия мен Уэльске қатысты, 1994 жылғы Қылмыстық әділет және қоғамдық тәртіп заңы күдікті бір нәрсені түсіндіруден бас тартса, ал кейіннен түсіндірме берген жағдайларда қазылар алқасы шешім шығаруға рұқсат беру арқылы үндемеу құқығын өзгертті. Яғни, қазылар алқасы айыпталушы кейінірек түсіндірме ойлап тапқан деген қорытынды жасауға құқылы, себебі айыпталушы полиция тергеу кезінде түсіндірме беруден бас тартқан. Сонымен қатар, қазылар алқасы мұндай қорытынды жасамайтындыққа да құқылы.
Шотландия құқығы
Шотландияның қылмыстық және азаматтық заңдарында ортақ құқық және заңмен реттелген құқық Англия мен Уэльс заңдарынан бөлек пайда болды және қолданылады. Шотландия заңдарында үндемеу құқығы бұрынғысынша өзгеріссіз күшінде, ал қазылардың болжамдар жасау құқығы шектеулі. 2018 жылдың 25 қаңтарында Шотландияда полиция ұстаған адамдарға қатысты заң өзгерді. Бұл өзгерістер 2018 жылдың 25 қаңтарынан кейін қамауға алынған адамдарға ғана қатысты. Қамауға алынған адамдардың "үндемеу құқығы" бар және олар полицияның сұрақтарына жауап беруге міндетті емес. Дегенмен, полиция ұстаған адам тағылған айып бойынша сұрақтарға жауап беруге міндетті болмаса да, тұтқындар аты-жөні, туған күні, мекенжайы және ұлты сияқты негізгі мәліметтерге жауап беруге міндетті.
АҚШ заңдары
АҚШ Конституциясының Бесінші түзетуі айыпталушыны қылмыс жасады деп өзін кінәлауға мәжбүрлеуден қорғайды. Түзетуде былай делінген: «Ешбір адам қылмыстық іс бойынша өзіне қарсы куәлік беруге міндетті емес».
No person shall be compelled in any criminal case to be a witness against himself
Additionally, under the Miranda ruling, a person also has the right to remain silent while in police custody so as not to reveal any incriminating information. In order to invoke this constitutional right to remain silent, a person must explicitly and unambiguously tell officers that they are exercising this right to remain silent. Therefore, staying silent without a prior exclamation that one is exercising this constitutional right does not invoke the right. Justice Robert H. Jackson further notes that "any lawyer worth his salt will tell the suspect in no uncertain terms to make no statement to police under any circumstances". Miranda warnings must be given before there is any "questioning initiated by law enforcement officers after a person has been taken into custody or otherwise deprived of his freedom of action in any significant way". Suspects must be warned, prior to the interrogation, that they have the right to remain silent, that anything they say may be used against them in a court of law, that they have the right to have an attorney and if one cannot afford an attorney, one will be appointed to defend such person. Further, only after such warnings are given and understood, may the individual knowingly waive them and agree to answer questions or make a statement. It is also important to note that the Fifth Amendment protects certain types of evidence, specifically testimonial evidence, which are statements that are spoken by the person in question that are made under oath. For a list of other different types of evidence, see Evidence (law).
Сонымен қатар, «Миранда» шешімі бойынша, адам полицияда ұсталған кезде кінәлі ақпаратты жарияламау үшін үндемеу құқығына ие. Осы конституциялық үндемеу құқығын пайдалану үшін, адам полиция қызметкерлеріне өзінің үндемеу құқығын қолданатынын нақты және түсінікті түрде айтуы керек. Сондықтан, осы конституциялық құқықты пайдаланатыны туралы бұрынғы хабарламасыз үндемеу, бұл құқықты пайдаланбау болып есептеледі. Әділет Роберт Х. Джексон былай деп атап көрсетті: «Өзін ұстауға лайықты кез келген адвокат күдіктіге ешқандай жағдайда полицияға ешқандай мәлімдеме жасамауын анық айтады». «Миранда» ескертулері, адам ұсталғаннан немесе оның іс-қимыл еркіндігінен айрылғаннан кейін құқық қорғау органдарының қызметкерлері басталған кез келген сұрақтар алдында берілуі тиіс. Күдіктілер тергеу алдында олардың үндемеу құқығы бар екендігі, айтқан әр сөзі сотта оларға қарсы қолданылуы мүмкін екендігі, адвокат алуға құқығы бар екендігі және егер адвокатқа қаражаты жетпесе, оны қорғау үшін адвокат тағайындалатыны туралы ескертілуі керек. Бұған қоса, мұндай ескертулер берілгеннен және түсінілгеннен кейін ғана, адам олардан біліп-біліп бас тарта алады және сұрақтарға жауап беруге немесе мәлімдеме жасауға келісе алады. Бесінші түзету сонымен қатар белгілі бір дәлелдерді, атап айтқанда, куәлік түріндегі дәлелдерді қорғайды, яғни адамның ант беру арқылы жасаған мәлімдемелерін. Дәлелдердің басқа түрлерінің тізімі үшін «Дәлел (заң)» бетіне қараңыз.
No person shall be compelled in any criminal case to be a witness against himself
Additionally, under the Miranda ruling, a person also has the right to remain silent while in police custody so as not to reveal any incriminating information. In order to invoke this constitutional right to remain silent, a person must explicitly and unambiguously tell officers that they are exercising this right to remain silent. Therefore, staying silent without a prior exclamation that one is exercising this constitutional right does not invoke the right. Justice Robert H. Jackson further notes that "any lawyer worth his salt will tell the suspect in no uncertain terms to make no statement to police under any circumstances". Miranda warnings must be given before there is any "questioning initiated by law enforcement officers after a person has been taken into custody or otherwise deprived of his freedom of action in any significant way". Suspects must be warned, prior to the interrogation, that they have the right to remain silent, that anything they say may be used against them in a court of law, that they have the right to have an attorney and if one cannot afford an attorney, one will be appointed to defend such person. Further, only after such warnings are given and understood, may the individual knowingly waive them and agree to answer questions or make a statement. It is also important to note that the Fifth Amendment protects certain types of evidence, specifically testimonial evidence, which are statements that are spoken by the person in question that are made under oath. For a list of other different types of evidence, see Evidence (law).
Қолқаптарды қолдануға қатысты сот шешімінің өзгеруі
АҚШ Жоғарғы Сотының Мирандаға қарсы Аризона және Терриге қарсы Огайо істері бойынша қабылдаған шешімдері халықтың қауіпсіздігін қорғау және қылмыстық күдіктілердің конституциялық құқықтарын сақтау үшін қандай әрекеттерге жол берілетіні туралы мәселелерді ашық қалдырады. Терри тоқтатуы кезінде күдіктіге қолсалысу олардың төртінші және бесінші түзетулерге сәйкес құқықтарын бұзады. Күдіктіге қолсалыну арқылы қамауға алу ортасы жасалады, соның салдарынан осы адамға Миранда құқықтары туралы хабарлама берілуге тиіс. Екінші апелляциялық соты Терри тоқтатуы кезінде қолсалысу қолданылса, тоқтату автоматты түрде қамауға алуға айналады деген пікірді ұстанып келді, осылайша Миранда құқықтарын оқу АҚШ-тың Фисеку ісі бойынша шешіміне дейін қажетті деп есептелді. Ауданы сот бұл мәселеге келіспеді, тергеу тоқтатуының ерекше жағдайларға байланысты болғандығын, және қатысқан полицейлердің қауіпсіздігін қамтамасыз ету үшін қолсалысу қажет болғандығын мәлімдеді. Бұл Екінші апелляциялық сотының бұрынғы шешімдерінен өзгеше. АҚШ Жоғарғы Соты былай деп атап өтті:
Көптеген адамдар, тіпті жақсырақ білуі керек болғандар да, бұл құқықты қылмыскерлерге берілген баспана деп қарастырады. Олар оны пайдаланатындардың қылмыс жасағанын немесе құқықтарын пайдалану үшін жалған куәлік бергенін тез арада болжайды.