Кіріспе

Том Стоппард жазған бір актілік пьеса.

«Нағыз инспектор Ит» – Том Стоппардтың қысқа, бір актілік пьесасы. Сюжеті ел үйіндегі кісі өлтіру құпиясын ашуға арналған, «кім жасады?» стиліндегі абсурдты оқиғаны қадағалап отырған Ай мен Бёрдбоут есімді екі театр сыншысының басынан кешіретінін көрсетеді. Кездейсоқ жағдайлар оларды оқиғаға араластырып, олар көріп отырған пьесамен параллель жүретін оқиғалар тізбегін тудырады. Пьеса 1961-1962 жылдары, Стоппардтың Бристольдегі театр сыншысы ретіндегі тәжірибесіне сүйене отырып жазылған. Алғашқыда «Двойниктер» деп аталған, кейін «Сыншылар» деп өзгертілген. Бұл Агата Кристидің «Тышқан тұзағы» стиліндегі стереотиптік салондық құпияның пародиасы, сонымен қатар пьесаны тамашалап отырған сыншылардың жеке құштарлықтары мен мақтанғаны, олардың әсем әрі жоғарыпарлы сын-пікірлеріне толы. Атауы – Агата Кристидің өзінің соңғы сюжеттік бұрылысын құпия сақтайтын «Тышқан тұзағы» пьесасының соңына тікелей сілтеме, бірақ оның продюсерлері осы фактіге одан да көп назар аудармай, ашық қарсылық білдіре алмады. «Нағыз инспектор Ит», Стоппардтың бұрынғы «Розенкранц пен Гилденстерн өлі» пьесасы сияқты, тағдыр мен ерік бостандығы идеяларын зерттейді, сондай-ақ «пьеса ішіндегі пьеса» тақырыбын қарастырады. Стоппардтың пьесасы абсурдизмнің, сонымен қатар фарс, пародия және сатираның мысалы болып табылады. Сыншылар оны сыншының кәсібін тапқыр бейнелегені үшін мақтап жүр.

Орындалу орны: орын және уақыт

Әңгіме театр сахнасында болғанымен, пьеса ішіндегі оқиға "шөл далалы батпақтар" мен "қауіпті батпақтармен" қоршалған, сонымен қатар парадоксалды түрде жартасқа жақын орналасқан, сәнді Мулдун Манорында өтеді. Бұл Агата Кристидің "жабық" орталарының тікелей пародиісі, онда ешкім кіре де, шыға да алмайды, сондықтан кейіпкерлер кісі өлтірушінің араларында екенін түсінеді. Манордың өзі француз терезелерімен және үлкен диванымен сипатталған. Пьесаның оқиғасы, миссис Друдж телефонға жауап бергенде хабарлағандай, "көктемнің басындағы бір таңертең Леди Малдунның ауылдық үйінің қонақ бөлмесінде" өтеді.

Сыншылар

Ай – екінші сапты театр сыншысы, Хиггс тағы бір сыншының орнына қойылғандықтан, оны қойылымды бағалау үшін шақырды. Айдың Хиггстің жоғары беделіне деген қызғанышы оны өзінің мақсатына күдік тудырады, ал Айдың соңғы ойлары Хиггстің өлімі туралы. Birdboot – театр сыншысы және әйелдерге құмар адам, ол жас актрисаларды жарқыраған сын есебімен жұлдыздыққа көтереді, біздің болжамымызша, оның орнына жыныстық жақындық күтеді. Мертлге үйленгенімен, ол пьеса ішіндегі Фелисити рөлін ойнайтын актрисамен махаббатқа беріледі. Хиггс – аға сыншы, ал Мун оның орнын басады. Пакерридж – үшінші сапты театр сыншысы, немесе Мунның орнын басатын адам. Пьесаның алғашқы нұсқаларында бұл кейіпкер "Маккаферти" деп аталған.

Ойын ішіндегі кейіпкерлер

Миссис Друдж – Малдун иелігінің шаруасы немесе үй қызметшісі. Стоппардтың әңгіменің сатирикалық сипатын көрсетудегі маңызды құралы. Оның кокни диалектісі Стоппардтың пьесасына көңіл көтеріп, әзіл сықағын қосады. Саймон Гаскойн – Жаңадан келген көрші, Саймон Фелиситимен де, Синтиямен де қарым-қатынаста болған. Ол Магнусқа бірден ұнамайды, себебі екеуі де Синтияға ғашық. Пьесада кейін Бёрдбоут Саймон Гаскойн рөлін, ал Саймон Бёрдбоут рөлін ойнайды. Фелисити Куннингем – Синтияның әдемі, тәбиғи, жас досы, Саймон мен Бёрдбоутпен қарым-қатынаста болған. Сырттан мейірімді және тартымды көрінеді, бірақ жақын уақытта қатыгез кек алуға тырысады. Синтия Малдун – Он жыл бұрын жоғалып кеткен Лорд Альберт Малдунның жесірі. Күйеуінің жоғалуына қатты қайғырып қалғанын айтады, бірақ көрермендер мұның керісінше екенін сезінеді. Күрделі және әдемі әйел. Саймонмен қарым-қатынаста болған. Майор Магнус Малдун – Лорд Альберт Малдунның Канададан келген мүгедек жартылай бауыры. Өзінің қайтыс болған ағасының жесірі Синтияға құмарлық сезімде. Саймонға бірден ұнамайды, себебі екеуі де Синтияға ғашық. Инспектор Хаунд – Пьесаның ортасында телефон қоңырауы бойынша тергеу жүргізу үшін үйдің сыртынан пайда болады. Ай пьесаның соңына қарай осы рөлді иеленеді, және керісінше.

Толық мәлімет

"Нағыз инспектор Ит" екі театр сыншысы – Мун мен Бёрдбоутпен басталады. Айдың бастығы Хиггс қол жетімді болмағандықтан, Ай өндірісті шолуға шақырылады. Екінші сыншы Бёрдбоут, Фелисити Каннингемді сомдайтын жас актрисаға қызығушылық танытқандай көрінеді. Бёрдбоут өзін "құрметті үйленген адам" деп мәлімдейді, бірақ Мунның сөздері көрермендерді осы мәлімдемеге күдік тудырады. Пьеса ішіндегі қойылым "Леди Малдунның шаңырағында көктемнің басында бір таңертең" оқиғасында өтеді және бос сахнада жатқан мәйітпен ашылады. Қызметші, миссис Друдж, радиоға тартылып, мәйітке назар аудармай, оны қосып, полиция хабарламасын естіртеді. Полиция сарайды қоршаған батпақтарда қашып кеткен ақылсыз адамды іздеп жүргенін хабарлайды. Саймон, жаңадан келген құпия жас жігіт, үйге кіреді және ол Фелисити Каннингхемді үй иесі Синтия Малдунға алмастырғанын білдіреді. Көрермендердің арасында Бёрдбоут та солай ойлайды. Синтияның жеңешесі, майор Магнус Малдун да Синтияға ғашық. Ақырында полиция инспекторы Хаунд оқиға орнына келіп, ақыры, ессіз адамды іздейді, сонда компания мәйітті табады. Компания күдіктіні іздеу үшін бөлінеді, ал Саймон мәйітпен жалғыз қалғанда, оған иіліп, құрбанды таниды деп ойлайды, сол сәтте белгісіз шабуылшы оны атып өлтіреді. Пьеса барысында екі театр сыншысы осы әдеттегі детектив туралы жазатын нәрселерді талқылайды, бірақ олар көбінесе Мунның Хиггске деген кәсіби қызғанышы және Бёрдбоуттың жаңадан тапқан "сүйіспеншілігі", Синтияны сомдайтын актриса туралы ойлармен алаңдап, өз ойларына беріледі. Олар сөйлескенде сахнадағы телефон үздіксіз қоңырау соғып, Мун шыдамайды. Ол сахнаға шығып, телефонды көтереді және Бёрдбоуттың әйелі Майртлдың қоңырау шалғанын біледі. Бёрдбоут оған сөйлейді және қойын салғаннан кейін, пьеса кенеттен қайта басталады және ол Саймон деп жаңылысып, оның рөлін аяғына дейін орындайды, содан кейін сахнадағы мәйітті Хиггс деп таниды – сол түні қол жетімді болмаған бірінші сыншы. Ай инспектор Хаундтың рөлін ойнап, Бёрдбоуттың өлімін анықтау үшін сахнаға шығады. "Ханд пен Саймонды" сомдаған актерлер сыншылардың орнына отырып, сахнадағы оқиғаларға сыншылардың бұрынғы мақтандығын еске түсіретіндей әжуалай пікір білдіреді. Майор Магнус Мунның шын инспектор Ит емес екенін анықтағаннан кейін және Мунның Хиггске деген кісі өлтіруші ойларын білгеннен кейін, оны ақылдан адасқан деп айыптайды; Майор Магнус кейіннен Мунды атып өлтіреді. Мун жерде жатқанда, Магнус өзін тек шынайы инспектор ғана емес, сонымен қатар Синтияның жоғалған күйеуі, он жыл бұрын жоғалған Альберт екенін ашады. Бірақ Ай оны үшінші сыншы Пакерридж деп таниды, ол енді Хиггс пен Айдың жолынан шығуына байланысты бірінші сыншы болады.

Қабылдау

Клайв Барнс, “Нью-Йорк Таймс” газеті, “Нағыз инспектор итін” “толық қуаныш” деп атады. Интеллектуалды тұрғыдан ынталандыратын және кемшіндеуге дейін өркениетті [ ] нәтижелер жеткілікті түрде күлкілі, бірақ көбік ерекше қоздырғышты қалдырады. 1992 жылы Тодд Эверетт, “Лос-Анджелес Таймс” газеті, оны “уақыттан тыс тамаша” деп сипаттады. 2010 жылы “Чикаго Ридер” журналының бір рецензенты Стоппардтың сценарийінің “сатирадан асып, қараңғыда кез келген көрерменнің сезінетін ерекше қуаныш, өзіне деген таным және тіпті эротикалық қызығушылықты білдіретінін” жазды. “Телеграф” газетінің Чарльз Спенсер “Нағыз инспектор итінің” “рецензенттік шеберліктің клишелерін және осы қиын мамандықтың ашкөздігін керемет бейнелейтінін” айтты. Спенсер пьесаны “жаман триллерлер мен нашар актерлік шеберлікті еңкейтін юмор мен шынайы сүйіспеншіліктің тартымды қоспасы” деп атады. “The Guardian” газетінің Майкл Биллингтон “Стоппардтың биік үкімдерге бейімділіктің сыншылдығын керемет түсіргенін” жазды [ ] Стоппард сондай-ақ көрерменнің иллюзиялар әлеміне кіруге құштарлығын шебер ойнайды, Birdboot-тың сахна алдынан өтуіне мақтау айтады. Сыншы әзілдеп: “Егер мен өзімшіл Ай сияқты көрінбеймін десем, Стоппардтың пьесасы – театр процесі туралы керемет комедиялық шедевр болар еді” деді. “The Washington Post” газетінің Селия Врен оны “керемет пародия” деп атады, онда “тілмен мас, айналар әлемі бар”. 2012 жылы “Кембридж студенті” журналының Анна Лайвли осы туындыда “Том Стоппардтың пьесаларынан күтілетін барлық зиялылық пен түпнұсқалық бар екенін” айтты. [ ] ол кісі өлтіру құпиясының таныс бейнесін қанағаттандырарлық күрделі метатеатрлық комедияға айналдырады. “The Tab” журналының Джейми П. Робсон “Нағыз инспектор итін” “күрделі ләззат [ ] жұмыстың көптеген элементтері керемет сатираланды: мақтанғаныш, өршілдік, тым терең талдаулар” деп атады. Робсон оның “қақтығысқа толы кереметтікке қарай қадам басқанын” [ ] сыншылар төртінші қабырғадан өтетінін айтты [ ] пьеса ішіндегі пьесаның бұрылыстарға толы соңына қарай тоқтаусыз үдеуінің қызықты да күлкілі екенін атап өтті. 2016 жылы Кейт Уингфилд, “Metro Weekly” басылымы, оны “оныңмен бірге болудың қызығы” деп атады, “Стоппардтың ұлы жоспарының юморын және мәнін Айдың қызығушылығы алып жүреді” деп жазды. BroadwayWorld-тің Нэнси Гроссман “осы жанрда да Стоппард ақылды, тапқыр және кейде шатастыратын жолдар табады” деп жазды. Доминик П. Папатола, “St. Paul Pioneer Press” газеті, Стоппардтың әңгімесін “татымды және тартымды” деп сипаттады. 2018 жылы Джона Данч, “The Gateway” газеті, оны “комедиялық шедевр” деп атады, “Стоппардтың білімді жазуы мен ақылды сюжетіне” мақтау айтты. “Daily Herald” газетінде Барбара Вителло пьесаны “шебер жасалған, британдық жазушының танымал сөз ойындарымен ерекшеленген” деп сипаттады. Гвадалахара репортерінің қызметкерлері: “Ағылшын комедиялық дәстүрінің классикасы, бұл пьеса пародия, пастиш және каламбурды біріктіріп, керемет көңіл көтеретін және тапқыр бір актілі комедияны жасайды”. Зои Паскетт, “Evening Standard” газеті, оны Стоппардтың бес ең жақсы туындысының бірі ретінде тізімдеді (басқалары – “Розенкранц және Гилденстерн өлі”, “Травести”, “Шынайы нәрсе” және “Аркадия”). Керісінше, Ян Херман 1991 жылы “Los Angeles Times” газетінде “Нағыз инспектор иті” “комедияның әдепті кукушка сағатынан көп емес” деп мәлімдеді. Сценарийді “тырысып жасалған” деп мазақтап, Герман: “Стоппардтың сілтемелері әлі де қандай әзілге ие екендігі Кристидің пьесасынан алған нақты мәліметтерді танудан гөрі жақсы жасалған триллердің дәстүрлі конвенцияларының жалпы идеясына байланысты”. Джесс М. Бравин, “The Harvard Crimson” газеті, кейіпкерлердің дамуы мен оқиғасын диалогтарға қарағанда әсерлі деп бағалады және 1987 жылғы Данстер Хаус өндірісінің “сценарийдегі әрбір бұрылысты қатаң түрде” ұстанғанын сынға алды. Сарасота журналының Кей Киплинг пьесаны “ақылды” деп атады, бірақ “Мен Hound-тың сәттілігін аяқтамас бұрын бес минут бұрын шаршадым. Мүмкін, адам шаршамас бұрын күліп-күліп қана қоя алады”.

Сыртқы сілтемелер

Бут, Элисон, Хантер, Дж. П., және Мейс, Келли Дж., ред. «Нағыз инспектор Ит». Том Стоппард. Нью-Йорк: W. W. Norton & Company, Inc, 2006.