Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Психотерапияның түрі
Form of psychotherapy
Нарративтік терапия (немесе наративтік тәжірибе) – пациенттерге өз құндылықтарын және олармен байланысты дағдыларын анықтауға көмектесуге бағытталған психотерапияның бір түрі. Ол пациентке осы құндылықтарды іске асыру мүмкіндігі туралы білім береді, осылайша олар қазіргі және болашақ проблемалармен тиімді күресе алады. Терапевт пациенттің осы құндылықтардың тарихын зерттеу арқылы өзі туралы жаңа әңгіме жасауға көмектесуге тырысады. Нарративтік терапия – терапиялық сұхбаттасуларға әлеуметтік әділеттілік тұрғысынан қарап, адамдардың өмірін қирататын үстемдік құратын дискурстарға қарсы тұруды көздейтін тәсіл. Нарративтік жұмыс көбінесе отбасылық терапия саласында кездеседі, бірақ көптеген авторлар мен тәжірибешілер осы идеялар мен тәжірибелерді қоғамдық жұмыста, мектептерде және жоғары білім беруде қолданатынын хабарлайды. Нарративтік терапия ынтымақтастықпен және жеке тұлғаға бағытталған терапиямен байланысты.
Narrative therapy (or narrative practice) is a form of psychotherapy that seeks to help patients identify their values and the skills associated with them. It provides the patient with knowledge of their ability to live these values so they can effectively confront current and future problems. The therapist seeks to help the patient co author a new narrative about themselves by investigating the history of those values. Narrative therapy is a social justice approach to therapeutic conversations, seeking to challenge dominant discourses that shape people's lives in destructive ways. While narrative work is typically located within the field of family therapy, many authors and practitioners report using these ideas and practices in community work, schools and higher education. Narrative therapy has come to be associated with collaborative as well as person centered therapy.
Тарих
Наративті терапия 1970-ші және 1980-ші жылдары негізінен австралиялық әлеуметтік жұмыскер Майкл Уайт және Жаңа Зеландиялық Дэвид Эпстон еңбектері арқасында дамыды. Оған Мишель Фуко, Жером Брунер, Лев Семенович Выготский сияқты түрлі философтар, психологтар және әлеуметтанушылардың ықпалы тиді.
Narrative therapy was developed during the 1970s and 1980s, largely by Australian social worker Michael White and David Epston of New Zealand, and it was influenced by different philosophers, psychologists, and sociologists such as Michel Foucault, Jerome Bruner, Lev Semyonovich Vygotsky etc.
Қайта авторлық сәйкестік
Тақырыптық терапевт адамдарға өздері туралы, өздерінің жеке тұлғалары туралы, оларға көмектесетін оқиғаларды құруға көмектесуге баса назар аударады. Бұл "жеке сәйкестікті қайта жазу" жұмысы адамдарға өз құндылықтарын анықтауға және терапевттің шебер тыңдау және сұрақ қою арқылы осы құндылықтарды іске асыру үшін қажетті дағдылар мен білімді анықтауға көмектеседі. Адамның өміріндегі құндылықтар тарихын анықтау арқылы терапевт пен клиент бірлесіп адам туралы жаңа оқиға жаза алады. Адамдар өздері туралы айтатын және олар туралы айтылатын оқиға бұл тәсілде маңызды, себебі адамның жеке басы туралы оқиға олар үшін не мүмкін екенін анықтайды. Аңыздау процесі адамдарға қандай құндылықтар маңызды екенін және осы құндылықтарды өмір сүру үшін өздерінің дағдылары мен білімдерін қалай пайдалана алатынын анықтауға мүмкіндік береді. Адамның жеке басын олар кездесетін проблемалардан бөліп қарау үшін тақырыптық терапия сыртқы тұрғыдан талқылауды қолданады. Сыртқыландыру процесі адамдарға проблемалармен қарым-қатынастарын қарастыруға мүмкіндік береді.
The narrative therapist focuses upon assisting people to create stories about themselves, about their identities, that are helpful to them. This work of "re authoring identity" helps people identify their values and identify the skills and knowledge to live out these values by way of the therapist's skilled use of listening and questioning. Through the process of identifying the history of values in people's lives, the therapist and client are able to co author a new story about the person. The story people tell about themselves and that is told about them is important in this approach, which asserts that the story of a person's identity may determine what they think is possible for themselves. The narrative process allows people to identify what values are important to them and how they might use their own skills and knowledge to live these values. To separate people's identities from the problems they face, narrative therapy employs externalizing conversations. The process of externalization allows people to consider their relationships with problems.
Еске алу практикасы
Тақырыптық терапия жеке тұлғаның әлеуметтік құрылым арқылы қалыптасатынын анықтайды және қайта есте сақтау практикасы адамның өзі туралы қалаулы түсінігін қолдайтын жандарды жақындастырып, қолдамайтындарды шегіндіреді.
Narrative therapy identifies that identities are social achievements and the practice of re membering draws closer those who support a person's preferred story about themselves and dis engages those that do not support the person.
Жоқ, бірақ жасырын
Жак Дерриданың еңбектерінен шабыттанған Майкл Уайт адамдардың ауыруында, сәтсіздік сезімінде және іс-әрекеттерінде жатқан құндылықтарды зерттеуге қызығушылық танытты. Көбінесе адамдар құндылықтары бұзылғанда ғана, немесе қарым-қатынастары мен өмірі қалыпты болмағанда ғана ауыру мен сәтсіздік сезінеді. Бұдан әрі, адамдардың өмірінде бастаған, бірақ тоқтап қалған жобалары да жасырын құндылықтармен басшылыққа алынады.
Inspired by the work of Jacques Derrida, Michael White became curious about the values implicit in people's pain, their sense of failure, and actions. Often, people only feel pain or failure in when their values are abridged, or when their relationships and lives are not as they should be. Furthermore, there are often stalled initiatives that people take in life that are also guided by implicit values.
Сыртқы куәгерлер картасы
Бұл нақты әңгімелік тәжірибеде немесе әңгімеде сыртқы куәгерлер консультацияға шақырылған тыңдаушылар болып табылады. Көбінесе олар кеңес сұраған адамның достары немесе терапевттің бұрынғы клиенттері, олар қолдағы мәселе туралы өз білімі мен тәжірибесіне ие. Бірінші сұхбат кезінде, терапевт пен кеңес сұраған адам арасында, сыртқы куәгер ешқандай пікір білдірмей тыңдайды. Содан кейін терапевт оларды сұраққа тартады, оларға естігендерін сынап бағаламауды, немесе олар туралы жариялауды бұйырмайды, керісінше, оларға қандай сөз тіркесі немесе бейне ерекше көзге түскенін айтуды, содан кейін олардың өмірлік күресі мен енді көрген нәрселер арасындағы байланыстарды айтуды сұрайды. Соңында сыртқы куәгерге бөлмеге алғаш кірген кездегідей өзін қалай сезінетіні өзгергені туралы сұралады. Содан кейін, осыған ұқсас тәсілмен, терапевт барлық уақыт бойы тыңдап отырған кеңес сұраған адамға бұрылып, әңгімеде қандай бейнелер немесе сөз тіркестері ерекше көзге түскенін және қандай резонанстар олардың ішінде жаңғырыс тудырғанын сұрайды. Ақырында, сыртқы куәгермен болған әңгіме куәгерлер үшін көбінесе құнды болады. Бірақ кеңес сұраған адам үшін нәтижелер таңғажайып: олар осы мәселемен жалғыз емес екенін біледі, сондай-ақ олар осы мәселе туралы жаңа бейнелер мен білімге ие болады, сонымен қатар өмірде таңдаған балама бағытын анықтайды. Нақты терапияның басты мақсаты – адамдардың проблемаларына ең тиімді шешім табуға көмектесу арқылы оларға қатысу.
In this particular narrative practice or conversation, outsider witnesses are invited listeners to a consultation. Often they are friends of the consulting person or past clients of the therapist who have their own knowledge and experience of the problem at hand. During the first interview, between therapist and consulting person, the outsider listens without comment. Then the therapist interviews them with the instructions not to critique or evaluate or make a proclamation about what they have just heard, but instead to simply say what phrase or image stood out for them, followed by any resonances between their life struggles and those just witnessed. Lastly, the outsider is asked in what ways they may feel a shift in how they experience themselves from when they first entered the room. Next, in similar fashion, the therapist turns to the consulting person, who has been listening all the while, and interviews them about what images or phrases stood out in the conversation just heard and what resonances have struck a chord within them. In the end, an outsider witness conversation is often rewarding for witnesses. But for the consulting person the outcomes are remarkable: they learn they are not the only one with this problem, and they acquire new images and knowledge about it and their chosen alternate direction in life. The main aim of the narrative therapy is to engage in people's problems by providing the alternative best solution.
Терапиялық құжаттар
Наритативті терапия құжаттарды жасау және пайдалануға жоғары құрметпен қарастырады, мысалы, адам мен кеңесші бірлесіп "Көңіл көтеруден арылу туралы куәлік" жасайтын жағдайларда. Кейде клиенттермен бірлесіп жазбаларды (іс қағаздарын) жасау арқылы құжаттаманы қамтамасыз етумен қатар, үлгерістің белгілерін де анықтауға болады.
Narrative therapy embodies a strong appreciation for the creation and use of documents, as when a person and a counsellor co author "A Graduation from the Blues Certificate", for example. In some instances, case notes are created collaboratively with clients to provide documentation as well as markers of progress.
Әлеуметтік-саяси терапиялық тәсіл
Терапевтік әңгімелердегі билік қатынастарының әсерін терең түсіну, терапевттің көрінбейтін болжамдары мен жеке пікірлерінің салдарынан туындауы мүмкін теріс әсерді азайту мақсатында, емдеу стилінің клиентке тигізетін әсерін осы клиентпен қайта-қайта тексеруге дайындық. Сондай-ақ, әйелдік және ерлік сияқты қоғамдық түсініктердің бұрмалануы мен адамдардың өзіндік санатына кері әсер ететінін білу.
A strong awareness of the impact of power relations in therapeutic conversations, with a commitment to checking back with the client about the effects of therapeutic styles in order to mitigate the possible negative effect of invisible assumptions or preferences held by the therapist. There is also an awareness of how social narratives such as femininity and masculinity can be corrupted and negatively influence peoples identities.
Қоғамдық жұмыс
Наративті терапия түрлі қоғамдық орталарда да қолданылған. Атап айтқанда, "Өмір ағашы" деп аталатын жаттығу қауымдастықтарды өз құндылықтары бойынша әрекет етуге бейімдеу үшін пайдаланылған.
Narrative therapy has also been used in a variety of community settings. In particular, an exercise called "Tree of Life" has been used to mobilize communities to act according to their own values.
Сындар
Наративтік терапияның теориялық және әдістемелік үйлесімсіздіктері ретінде қарастырылатын бірнеше ресми сынға іріктеліп алынған. Наративтік терапия абсолютті шындықтардың жоқтығына, тек әлеуметтік жағынан бекітілген көзқарастардың бар екеніне сенгендігі үшін сынға ұшырады, сондай-ақ наративтік терапевттер клиенттерінің алаңдауларын «басым» мәдени түсіндірмелерден жоғары қояды. Бірнеше сыншы наративтік терапияның жетекшілерін гуруларға айналдырғанына алаңдаушылық білдірді, әсіресе оның негізгі жақтаушылары басқа терапия түрлеріне қатысты тым қатал көзқарас танытады. Этчисон мен Клейст (2000) наративтік терапияның сапалық нәтижелерге баса назар аударуының қазіргі кезде көптеген беделді эмпирикалық зерттеулер қолданатын кең ауқымды сандық зерттеулермен үйлеспейтінін айтты. Бұл оның тиімділігі туралы талаптарын қолдайтын зерттеу материалдарының жетіспеушілігіне алып келді.
There have been several formal criticisms of narrative therapy over what are viewed as its theoretical and methodological inconsistencies, among various other concerns. Narrative therapy has been criticised as holding to a social constructionist belief that there are no absolute truths, but only socially sanctioned points of view, and that Narrative therapists simply privilege their client's concerns over and above "dominating" cultural narratives. Several critics have posed concerns that narrative therapy has made gurus of its leaders, particularly in the light that its leading proponents tend to be overly harsh about most other kinds of therapy. Etchison & Kleist (2000) stated that narrative therapy's focus on qualitative outcomes is not congruent with larger quantitative research and findings which the majority of respected empirical studies employ today. This has led to a lack of research material which can support its claims of efficacy.