Кіріспе

Американдық социолог және жазушы (1894–1962)

Эдвард Франклин Фрейзер (Edward Franklin Frazier; 24 қыркүйек 1894 – 17 мамыр 1962) – американдық социолог және автор, ол E. Franklin Frazier ретінде жарияланды. Оның 1932 жылғы Ph.D. диссертациясы «АҚШ-тағы афроамерикалық отбасы» (1939) атты кітап ретінде жарық көрді; ол құлдықтан бастап 1930-жылдардың ортасына дейінгі кезеңде афроамерикалық отбасының дамуына әсер еткен тарихи күштерді талдады. Кітап 1940 жылы нәсілдер арасындағы қатынастар саласындағы ең маңызды еңбек үшін Анисфилд-Вольф кітап сыйлығымен марапатталды. Бұл қара нәсілді адамдар зерттеген және жазған афроамерикалықтар туралы алғашқы социологиялық еңбектердің бірі болды. 1948 жылы Фрейзер Америкалық социологиялық қауымдастықтың алғашқы қара нәсілді президенті болып сайланды. Ол афроамерикалық мәдениеті және нәсілдік қатынастар туралы көптеген кітаптар мен мақалалар жариялады. 1950 жылы Фрейзер ЮНЕСКО-ның «Раса мәселесі» мәлімдемесін дайындауға көмектесті. Фрейзер өмірінде оннан астам кітап жазды, соның ішінде «Қара буржуазиясы» кітабы, ол афроамерикалық орта тапқа сын есебі болып табылады және онда афроамерикалық бизнестің нәсілдік теңдікті қамтамасыз етудегі тиімділігіне күмән келтірілді.

Өмірбаян

Фрейзер 1894 жылы Балтиморда банк хабаршысы Джеймс Х. Фрейзердің және үй шаруасындағы Мэри (Кларк) Фрейзердің бес баласының бірі болып дүниеге келді. Ол Балтимордың сол жылдары заң бойынша бөлінген мемлекеттік мектептерінде оқыды. 1912 жылы Балтимордағы Colored High and Training School (1923 жылы Фредерик Дуглас орта мектебі деп қайта аталды) мектепті бітіргеннен кейін Фрейзерге мектептің жыл сайынғы стипендиясы Ховард университетіне, тарихи қара нәсілді колледжге берілді. Ол 1916 жылы Говардтан үздік бітірді. Фрейзер латын, грек, неміс және математика пәндерін меңгерген жоғары білімді ғалым болды. Ол сондай-ақ драма, саяси ғылым, Түсті адамдардың жетілуі үшін ұлттық қауымдастық (NAACP) және колледждер аралық социалистік қоғам сияқты сабақтан тыс іс-шараларға қатысты. 1915 және 1916 жылдары сынып президенті болып сайланды. Говардтан бітіргеннен кейін Фрейзер Кларк университетінің Вурчестердегі (Массачусетс штаты) магистрлік дәрежесін алды. Атлантадағы бір газет Фрейзердің еңбегіне қарсы редакциялық мақала жариялады, ол оның мақаласын жанама түрде жариялады. Чикагоға көшуді жоспарлаған Фрейзер отбасымен бірге Атлантаны ертерек тастап кетті, өйткені оның мақаласынан туындаған ақ адамдар арасындағы дау-дамайлар мен жауыздықтарға байланысты оларға қарсы қатаң қауіп-қатерлер жасалды. Өзінің зерттеулері мен еңбектерінде Фрейзер әлеуметтік қатынастар жүйесін қалыптастыратын экономикалық, саяси және көзқарас факторларын зерттейтін көзқарасты қабылдады. Ол әрқашан өзі зерттеген кез келген контекстте "әлеуметтік шындықты" табуға тырысты. Оның мәртебесі 1948 жылы Америка социологиялық қауымдастығының бірінші қара нәсілді президенті болып сайлануымен танылды. "Ол қара нәсілді зерттеудегі ең жетекші американдық ғалым ретінде танылды, сондай-ақ әлеуметтік өзгерістер мен нәсілдік қатынастардың динамикасы бойынша жетекші теоретик ретінде танылды". Фрейзердің ұстанымы африкалық америкалықтардың мәдени дамуын Америкадағы жаңа жағдайларға бейімделу процесі ретінде атап өтті. Фрейзердің "Қара буржуазия" атты еңбегі, 1955 жылы француз тілінде алғаш жарияланған, 1957 жылы ағылшын тіліне аударылған, орта таптық афроамерикандықтардың бағынышты консерватизмді қабылдауының сын сараптамасы болды. Оның кітабы қара орта және кәсіби таптан аралас пікірлер мен қатал сын-пікірлер алды. Дегенмен Фрейзер қара орта таптың көзге көрінбейтін тұтынушылықпен, арман-тілектің орындалуымен және қиял-ойымен ерекшеленетінін дәлелдеді. Зерттеуде Еуропаның экономикалық экспансиясы нәсілдік қатынастардың ең маңызды факторы болып қалатыны айтылды. Сонымен қатар, ол суық соғыстан туған жаңа өңірлік билік құрылымы ақ емес халықтарға халықаралық істерде маңызды рөл берді, БҰҰ сонымен қатар нәсілдік қатынастарда пайда болған күрес үшін арена ретінде әрекет етті. Фрейзер сегіз кітап, 89 мақала және басқалар редакциялаған кітаптардың 18 тарауын жариялады. Фрейзер 1962 жылы 17 мамырда 67 жасында Вашингтонда қайтыс болды. Ол америкалықтардың экономикалық, саяси және әлеуметтік теңдікке деген талаптарын қабылдау үшін институттар мен тәжірибелерге ықпал еткен ең маңызды африкалық американдықтардың қатарына кірді. Фрейзердің кейбір еңбектері қара нәсілділердің арасында айтыс тудырды, өйткені олар құлдықтың салдары мен оның қара нәсілді отбасыларды қалай бөлгеніне назар аударды. Маккарти дәуірінде либералдарға қарсы консервативті саяси қысым болған кезде Фрейзер афроамерикалықтардың азаматтық құқықтарын қолдады; ол сондай-ақ Африка істері жөніндегі кеңестің мүшесі болды.

Мұра мен құрмет

Говард университеті өзінің Э. Франклин Фрейзер әлеуметтік жұмыс зерттеу орталығын оның құрметіне атады. Кларк университеті оның есімімен кафедра және профессорлық қызмет құрды: Э. Франклин Фрейзер кафедрасы және ағылшын тілінің профессоры.