Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Либертариандыққа қатысты сын
Criticism related to libertarianism
Либертариандыққа қатысты сынға этикалық, экономикалық, экологиялық және тәжірибелік алаңдаушылықтар кіреді. Оңшыл либертариандыққа қатысты сыншылар, еркін нарық капитализмі міндетті түрде ең жақсы немесе тиімді нәтиже бермейді, ал либертариандық жеке тұлғаға баса назар беріп, дерегуляция саясатын жүргізу табиғи ресурстардың қанауын тоқтатуға жеткіліксіз дейді. Солшыл либертариандыққа қатысты сын көбінесе анархизммен байланысты. Сол және оң либертариандар бір-бірін де сынға тартады.
Criticism of libertarianism includes ethical, economic, environmental and pragmatic concerns. With right libertarianism, critics have argued that laissez faire capitalism does not necessarily produce the best or most efficient outcome, and that libertarianism's philosophy of individualism and policies of deregulation fail to prevent the abuse of natural resources. Criticism of left libertarianism is instead mainly related to anarchism. Left and right libertarians also engage in criticism of each other.
Агрессия және мәжбүрлеу
Эркиндік пен экономикалық еркіндік туралы оң либертариандық ұғымдардың дұрыстығына Роберт Ли Хейл сияқты сыншылар күмән келтірді. Ол, laissez faire капитализмі – меншік иелерінің басқаларға қарсы агрессивті мәжбүрлеу және шектеу жүйесі болып табылады: Адам Смиттің «табиғи еркіндіктің айқын және қарапайым жүйесі» – мүлдем еркіндік жүйесі емес, керісінше, күрделі шектеулер желісі. Бұл шектеулердің бір бөлігі жеке адамдар тарапынан, бірақ көбінесе үкіметтің өзі басқалардың ықпалымен «кейбір адамдардың» бостандығына қатысты жүзеге асырылады. Бұл «laissez faire» (базар) деген жалған жүйені патернализмнен ерекшелендіретін нәрсе – шектеудің болмауы емес, оны жүзеге асыратын лауазымды тұлғалардың саналы мақсатының жоқтығы, сондай-ақ шектеуді жүзеге асыратын көптеген иелердің жауапкершілігінің немесе бірауыздан келісімінің болмауы. Басқа сыншылар, оның ішінде Джон Роулз «Әділдік ретінде әділдік» еңбегінде, әлеуметтік келісімдердің кейбір адамдардың құқықтарын бұзатын мемлекеттік әрекеттерді қоғамның жалпы игілігі үшін қажет деп санайтынын айтады. Бұл ұғым индивидуализмге қарама-қарсы философиялық коллективизммен байланысты. Оған жауап ретінде Майкл Хьюмер сияқты либертариандық философтар әлеуметтік келісім теориясын сынады.
The validity of right libertarian notions of liberty and economic freedom have been questioned by critics such as Robert Lee Hale, who posits that laissez faire capitalism is a system of aggressive coercion and restriction by property owners against others: Adam Smith's "obvious and simple system of natural liberty" is not a system of liberty at all, but a complicated network of restraints, imposed in part by individuals, but very largely by the government itself at the behest of others on the freedom of the "some". What in fact distinguishes this counterfeit system of "laissez faire" (the market) from paternalism, is not the absence of restraint, but the absence of any conscious purpose of the part of the officials who administer the restraint, and of any responsibility or unanimity on the part of the numerous owners at whose discretion the restraint is administered. Other critics, including John Rawls in Justice as Fairness, argue that implied social contracts justify government actions that violate the rights of some individuals as they are beneficial for society overall. This concept is related to philosophical collectivism as opposed to individualism. In response, libertarian philosophers such as Michael Huemer have raised criticisms of the social contract theory.
Либертариандық мақсаттардың шынайылығы
Кори Робин сияқты сыншылар оң либертариандықты негізінен реакциялық консервативті идеология ретінде сипаттайды, ол дәстүрлі консервативті ой-пікір мен мақсаттармен біріктіріледі, себебі екеуі де иерархиялық билік пен әлеуметтік қатынастарды күшейтуге ұмтылады. Осылайша, консерватизм – үкіметтің шектеулі болуына немесе еркіндікке деген міндеттеме емес, сондай-ақ өзгеріске күдікпен қарау, эволюциялық реформаға сену немесе ізгілік саясаты да емес. Бұл консерватизмнің тарихи жағдаяттарға байланысты және үнемі өзгеріп отыратын әр түрлі көріністерінің қосалқы өнімдері болуы мүмкін. Бірақ олар оның негізгі мақсаты емес. Консерватизм – капиталистер, христиандар және жауынгерлердің кездейсоқ бірігуі де емес, өйткені бұл бірігуге адамдарды, әсіресе жеке өмірде жоғары тұрғандардың шектеулерінен азат етуге қарсы тұратын күш түрткі болады. Мұндай көзқарас еркін нарықты қорғаудан, атомдық және дербес жеке тұлғаны мақтаудан қашыққа түскендей көрінеді. Бірақ бұл солай емес. Либертариандық көзқарастас қоғамға қарағанда, ол оқшауланған адамдарды емес, жеке, көбінесе иерархиялық топтарды көреді, онда әке отбасын басқарады, ал иесі – қызметкерлерін. Бұрынғы либертариан Уилл Мойер анархизмнің либертариандық идеяның толыққанды іске асырылуы екенін ойлады. Саяси либертариандық – бұл философияның бұрмаланған түрі, ол либертариандық сезімдерге ғана қызығушылық танытқан, бірақ оның логикалық (және моральдық) салдарына жете алмайтын адамдарға тартымды болды.
Critics such as Corey Robin describe right libertarianism as fundamentally a reactionary conservative ideology united with more traditional conservative thought and goals by a desire to enforce hierarchical power and social relations: Conservatism, then, is not a commitment to limited government and libertyor a wariness of change, a belief in evolutionary reform, or a politics of virtue. These may be the byproducts of conservatism, one or more of its historically specific and ever changing modes of expression. But they are not its animating purpose. Neither is conservatism a makeshift fusion of capitalists, Christians, and warriors, for that fusion is impelled by a more elemental forcethe opposition to the liberation of men and women from the fetters of their superiors, particularly in the private sphere. Such a view might seem miles away from the libertarian defense of the free market, with its celebration of the atomistic and autonomous individual. But it is not. When the libertarian looks out upon society, he does not see isolated individuals; he sees private, often hierarchical, groups, where a father governs his family and an owner his employees. Will Moyer, a former libertarian, thought that Anarchism was the full realization of libertarianism. Political libertarianism was a distorted version of the philosophy, appealing solely to people who admired libertarianism's feelings but lacked the principle to follow it to its logical (and moral) consequences.
Мүліктік
Философ Джеймс П. Стерба өзінің "Еркіндіктен әл-ауқатқа дейін" атты эссесінде либертариандық қағидаларды, соның ішінде теріс еркіндікті моральдық тұрғыдан дәйекті қолдану либертарианның "социалистік мемлекет талап ететін тауарлар мен ресурстарды бөлудегі теңдікті" қолдауы керек дейді. Стерба байлар мен кедейлер арасындағы типтік қақтығыс жағдайын мысалға келтіреді, "неліктен либертариандар өз идеалдарының не талап ететінін дұрыс түсінбейді" екенін көрсету үшін. Ол мұндай жағдайды теріс бостандықтардың қақтығысы ретінде дұрыс қарастырады, байлардың жосықсыз қажеттіліктерін қанағаттандыруға араласпау құқығы, кедейлердің "байлардың артық иелігінен олардың негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін қажетті нәрсені алуға араласпау" құқығынан моральдық тұрғыдан төмен тұрады дейді. Стербаның пікірінше, кедейлердің бостандығы "қажеттілік мүмкіндік тудырады" деген негізгі этикалық принциптің жарығында моральдық жағынан басымдыққа ие болуы керек, одан кедейлерден өз бостандығынан бас тартуды сұрау ақылға қонымсыз, тіпті "ең жоғарғы жағдайда кедейлерден отырғызып, аштықтан өлуді сұраумен тең" және "керісінше, кедейлердің негізгі қажеттіліктерін қанағаттандыру үшін байлардан өз бостандығынан құрбан болуды сұрау және талап ету ақылға қонымсыз емес" деп атап өтеді. "Қажеттілік мүмкіндік тудырады" байлардан кедейлердің негізгі қажеттіліктері үшін жосықсыздықтарынан құрбан етуді сұрауға негіз бар екенін дәлелдеген соң, Стерба екінші негізгі принципті, "Қақтығысты шешу қағидасын" қолданады, оны этикалық талап ету орынды деп санайды. Ол осы принциптерді халықаралық жағдайда қолдану әлемдік масштабта социалистік таратуды нығайтады деп қорытындылайды. Джеффри Фридман табиғи құқықтар либертариандығының меншік басымдылығын негіздеуінің дұрыс еместігін айтады: [Біз] либертариандық теңдікті байқаудан [адамның басқа адамға ие болу бостандығы тең адам құқықтарымен шектелуі керек болса, неге үлкен мөлшерде меншікті иелену бостандығы [басқалардың есебінен] тең адам құқықтарымен шектелуі керек емес деп сұрауға болады? Бұл ғана либертариандық философиялық жағдайды түпкілікті тоқтатады. Меншік идеясының өзінде еркін биліктің салыстырмалы тұқымы бар: жеке тұлғаның "жамандық жасауға құқығы" деген еркін билік. Философ Джонатан Вольф деонтологиялық либертариандықты тұтастығы жоқ деп айыптайды, ол экономикалық бәсекеде жеңілгендер шеккен зиянның өзін-өзі иелену қағидасын неге бұзбайтынын түсіндіре алмайтынын және оның жақтастары еркін нарық институтын ақтау үшін олардың ойларына "адалдықсыз түрде" салдарлы аргументтерді "қосып алуы" керек дейді. Роберт Ли Хейл құқық либертариандық теориядағы мәжбүрлеу ұғымы, үкімет әрекеттеріне қолданылған жағдайда, сәйкессіз қолданылады деп дәлелдейді, бірақ ол меншік иелерінің жеке меншік құқықтарын сақтау үшін мәжбүрлеу актілеріне қолданылмайды.
In his essay "From Liberty to Welfare", philosopher James P. Sterba argues that a morally consistent application of right libertarian premises, including that of negative liberty, requires that a libertarian must endorse "the equality in the distribution of goods and resources required by a socialist state". Sterba presents the example of a typical conflict situation between the rich and poor "in order to see why libertarians are mistaken about what their ideal requires". He argues that such a situation is correctly seen as a conflict of negative liberties, saying that the right of the rich not to be interfered with in the satisfaction of their luxury needs is morally trumped by the right of the poor "not to be interfered with in taking from the surplus possessions of the rich what is necessary to satisfy their basic needs". According to Sterba, the liberty of the poor should be morally prioritized in light of the fundamental ethical principle "ought implies can" from which it follows that it would be unreasonable to ask the poor to relinquish their liberty not be interfered with, noting that "in the extreme case it would involve asking or requiring the poor to sit back and starve to death" and that "by contrast it would not be unreasonable to ask and require the rich to sacrifice their liberty to meet some of their needs so that the poor can have the liberty to meet their basic needs". Having argued that "ought implies can" establishes the reasonability of asking the rich to sacrifice their luxuries for the basic needs of the poor, Sterba invokes a second fundamental principle, "The Conflict Resolution Principle", to argue that it is reasonable to make it an ethical requirement. He concludes by arguing that the application of these principles to the international context makes a compelling case for socialist distribution on a world scale. Jeffrey Friedman argues that natural rights libertarianism's justification for the primacy of property is incoherent: [W]e can press on from [the observation that libertarianism is egalitarian] to ask why, if the liberty of a human being to own another should be trumped by equal human rights, the liberty to own large amounts of property [at the expense of others] should not also be trumped by equal human rights. This alone would seem definitively to lay to rest the philosophical case for libertarianism. The very idea of ownership contains the relativistic seeds of arbitrary authority: the arbitrary authority of the individual's "right to do wrong." Philosopher Jonathan Wolff criticizes deontological libertarianism as incoherent, writing that it is incapable of explaining why harm suffered by the losers in economic competition does not violate the principle of self ownership and that its advocates must "dishonestly smuggle" consequentialist arguments into their reasoning to justify the institution of the free market. Robert Lee Hale has argued that the concept of coercion in right libertarian theory is applied inconsistently, insofar as it is applied to government actions, but it is not applied to the coercive acts of property owners to preserve their own private property rights.
Қауіпсіздік стандарттары
Джеффри Фридман оң либертариандарды экономикалық өсім мен әулеттің сөзсіз бақытқа және өмір сапасының артуына алып келетіні туралы дәлелденбеген пікірге жиі сүйенгені үшін сынады.
Jeffrey Friedman has criticized right libertarians for often relying on the unproven assumption that economic growth and affluence inevitably result in happiness and increased quality of life.
Еркіндік теориясы
Дж.С.Лестер оң либертариандықтың еркіндік туралы айқын теориясы жоқ екенін айтты. Ол еркіндік теориясын ұсынады, оны қысқаша айтқанда, талап етілген шығындардың болмауы деп түйіндеуге болады. Фредерик Лестерді теорияда нақты көрсетілмеген түсініктерді жасырын енгізгені үшін сынады. Лестер оған жауап берді. Лестер де, Фредерик те Карл Поппердің эпистемологиялық тәсілі – сыншыл рационализмнің жақтаушылары. Лестер либертариандарды эпистемологияны назарға алмағандары үшін сынады.
J. C. Lester has argued that right libertarianism has no explicit theory of liberty. He supplies a theory of liberty, briefly summarized as the absence of imposed cost. Frederick criticizes Lester for smuggling in concepts not specified in the theory. Lester responded. Both Lester and Frederick are proponents of critical rationalism, the epistemological approach of Karl Popper. Lester has criticized libertarians for neglecting epistemology.
Экономикалық сын
Оң либертариандар нарықтың қате жұмыс істеуін назарға алмайды деп айыпталады, бірақ барлық жақтастары нарыққа құштар емес.
Right libertarians are accused of ignoring market failures, although not all proponents are market zealots.
Экологиялық сын
Жеке құқықтарды және еркін нарықтық экономиканың жетістіктерін қоршаған ортаның нашарлауымен үйлестіру – либертариандық бағыттағы саясаттанушылардың көбі ескермеген мәселе. Саяси ғалым және жазушы Чарльз Мюррей жеке меншік иелерінің қорғаушылықпен айналысуы ең жақсы нәтиже береді деп жазған. Олардың кемшіліктері ескерілмейді және климаттың өзгеруінің салдарына қарсы үкіметтік бастамаларға қарсы тұрады.
Reconciliation of individual rights and the advances of a free market economy with environmental degradation is a problem that few right libertarians have addressed. Political scientist and author Charles Murray has written that stewardship is what private property owners do best. Imperfection is not accounted for, and they are axiomatically opposed to government initiatives to counter the effects of climate change.
Қарсы сын
Деклан МакКаллах Wired журналында жазған мақаласында либертариандық көзқарас "оны ең аз түсінгендерден ең қатал сынға ұшырайды деді. Зерттеуге ешқандай күш жұмсамай, тіпті күш жұмсамаған сыншылар либертариандық идеялармен онша таныс емес, анархизм, эгоизм, қарапайым өзімшілдік және ашкөздік сияқты идеяларды араластырып, жағымсыз қорытындыға келіп, оны жаңылыс түрде либертариандық деп атайды". МакКаллах одан әрі былай деді:
Declan McCullagh, writing for Wired, argued that libertarianism "attracts the most strident criticism from those who understand it the least. Expending little or no effort on research, critics barely familiar with libertarian ideas concoct an unappetizing stew of ideas – anarchism, egoism, and plain selfishness and greed – and mistakenly dub it libertarianism." McCullagh further argues: