Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Француз әдебиет теориясының маманы (1930–2018)
French literary theorist (1930–2018)
Жерар Женетт (7 маусым 1930 – 11 мамыр 2018) – француз әдебиет теориясының маманы, ең алдымен структуралистік бағытпен және Роланд Барт, Клод Леви-Стросс сияқты тұлғалармен байланысты. Ол олардан "бұйымдық шеберлік" (bricolage) тұжырымын қабылдады.
Gérard Genette (7 June 1930 – 11 May 2018) was a French literary theorist, associated in particular with the structuralist movement and with figures such as Roland Barthes and Claude Lévi Strauss, from whom he adapted the concept of bricolage.
Өмір
Женета Парижде дүниеге келді, онда ол Лакканал лицейінде және Париж университетінің Жоғары Нормаль мектебінде оқыды. Француз Коммунистік партиясынан кеткеннен кейін, Женета 1957–1958 жылдары «Socialisme ou Barbarie» тобының мүшесі болды. 1967 жылы ол Сорбонна университетінде француз әдебиетінен профессорлық қызметке тағайындалды. 1970 жылы Элен Сиксу және Цветан Тодоровпен бірге «Poétique» журналын құрды, сондай-ақ Йель университетінде арнайы шақырылған профессор болып жұмыс істеді.
Genette was born in Paris, where he studied at the Lycée Lakanal and the École Normale Supérieure, University of Paris. After leaving the French Communist Party, Genette was a member of Socialisme ou Barbarie during 1957–8. He received his professorship in French literature at the Sorbonne in 1967. In 1970 with Hélène Cixous and Tzvetan Todorov he founded the journal Poétique and a visiting professor at Yale University.
Жұмыс
Женетт әдебиеттануға риторикалық терминологияны қайта енгізуге зор үлес қосты, мысалы, троп және метонимия сияқты ұғымдарды. Сонымен қатар, оның повествотану жөніндегі еңбегі, ағылшын тілінде "Narrative Discourse: An Essay in Method" деген атпен кеңінен танымал, маңызды болып табылады. Оның халықаралық беделі Ролан Барт пен Клод Леви-Стросс сияқты структурализм өкілдерінің беделімен салыстырғанда шамалы; оның еңбектері көбінесе әрі қарай зерттеу үшін жинақтарға енгізіледі немесе екінші деңгейдегі зерттемелерде талданды. Дегенмен, оның терминологиясы мен жүйесінен туындаған ұғымдар мен техникалар, мысалы, кіріспе, алғы сөз, иллюстрациялар немесе мәтінге қоса берілетін басқа материалдарды білдіретін "парамәтін" (paratext) термині, сондай-ақ мәтіннің бастауларын атайтын "гипомәтін" (hypotext) термині кеңінен тарады.
Genette is largely responsible for the reintroduction of a rhetorical vocabulary into literary criticism, for example such terms as trope and metonymy. Additionally, his work on narrative, best known in English through the selection Narrative Discourse: An Essay in Method, has been of importance. His international influence is not as great as that of some others identified with structuralism, such as Roland Barthes and Claude Lévi Strauss; his work is more often included in selections or discussed in secondary works than studied in its own right. Terms and techniques originating in his vocabulary and systems have, however, become widespread, such as the term paratext for prefaces, introductions, illustrations or other material accompanying the text, or hypotext for the sources of the text.
Кезектілігі
Мысалы, оқиға былай баяндалады: детектив кісі өлтірудің дәлелін табады (А оқиғасы); кісі өлтірудің жағдайлары ақырында ашылады (В оқиғасы); соңында кісі өлтіруші ұсталады (С оқиғасы). Әріптермен белгіленген оқиғаларға олардың хронологиялық реттілігін көрсететін сандарды қосайық: 1, 2 және 3. Егер осы оқиғалар хронологиялық тәртіппен сипатталған болса, олар B1, A2, C3 болар еді. Бірақ мәтінде олар A2 (дәлел табылуы), B1 (көрініс), C3 (шешім) ретімен келген. Бұл оқырманға мәлім "көзге түсетін" әсерлерді, мысалы, флэшбэктерді түсіндіреді. Сондай-ақ, бұл баяндардың құрылымын жүйелі түрде қарастырып, алға жылдам жүру, бір уақытта болу және сирек қолданылатын, бірақ мүмкін болатын басқа да әсерлерді ескереді. Оқиғалардың реті бойыншағы мұндай бұзылыстар "анахрония" деп аталады.
Say a story is narrated as follows: the clues of a murder are discovered by a detective (event A); the circumstances of the murder are finally revealed (event B); and lastly the murderer is caught (event C). Add corresponding numbers to the lettered events that represent their order chronologically: 1, 2, and 3. If these events were described chronologically, they would run B1, A2, C3. Arranged in the text, however, they run A2 (discovery), B1 (flashback), C3 (resolution). This accounts for the 'obvious' effects the reader will recognise, such as flashback. It also deals with the structure of narratives on a more systematic basis, accounting for flash forward, simultaneity, as well as possible, if rarely used, effects. These disarrangements on the level of order are termed 'anachrony'.
Жиілігі
Оқиға мен оның баяндалуы арасындағы айырмашылық бірнеше мүмкіндіктерге жол береді. Оқиға бір рет орын алып, бір рет баяндалуы мүмкін (жеке). "Бүгін мен дүкенге бардым." Оқиға бірнеше рет орын алып, бір рет баяндалуы мүмкін (көбейту). "Мен дүкенге баратынмын." Оқиға бір рет орын алып, бірнеше рет баяндалуы мүмкін (қайталау). "Бүгін мен дүкенге бардым" + "Бүгін ол дүкенге барды" және т.б. Оқиға бірнеше рет орын алып, бірнеше рет баяндалуы мүмкін (көптеу). "Мен дүкенге баратынмын" + "Ол дүкенге баратынмын" + "Мен кеше дүкенге бардым" және т.б.
The separation between an event and its narration allows several possibilities. An event can occur once and be narrated once (singular). 'Today I went to the shop.' An event can occur many times and be narrated once (iterative). 'I used to go to the shop.' An event can occur once and be narrated many times (repetitive). 'Today I went to the shop' + 'Today he went to the shop' etc. An event can occur many times and be narrated many times (multiple). 'I used to go to the shop' + 'He used to go to the shop' + 'I went to the shop yesterday' etc.
Ұзақтығы
Оқиға мен оның баяндалуының аражігін ажырату – бұл сөз уақыты мен повествование уақыты бар екенін білдіреді. Бұл ұзақтықтың екі негізгі құралы. "Бес жыл өтті" деген сөздің повествование уақыты бес жылды қамтиды, бірақ сөз уақыты қысқа – (оқуға бір секунд қана уақыт керек). Джеймс Джойстің "Улисс" романының повествование уақыты салыстырмалы түрде қысқа, жиырма төрт сағатты құрайды. Дегенмен, "Улисс" романын жиырма төрт сағаттың ішінде оқи алатын адамдар көп емес. Осыдан оның сөз уақыты ұзақ деп айтуға болады.
The separation between an event and its narration means that there is discourse time and narrative time. These are the two main elements of duration. "Five years passed", has a lengthy narrative time, five years, but a short discourse time (it only took a second to read). James Joyce's novel Ulysses has a relatively short narrative time, twenty four hours. Not many people, however, could read Ulysses in twenty four hours. Thus it is safe to say it has a lengthy discourse time.