Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Араб каллиграфиясының қаріп түрлері. Түлүт (ثُلُث, немесе خَطُّ الثُّلُثِ, ; ثلث, Sols; түрікше: Sülüs, "үштен бір бөлігі") – ислам каллиграфиясының араб қаріптерінің бір түрі. Куфи қарібінің тік, бұрышты пішіндері жаңа қаріпте қисық және көлбеу сызықтармен алмастырылды. Түлүтте әр әріптің үштен бірі еңіске ие, содан оның аты (араб тілінде "үштен бір" деген мағынаны білдіреді) шыққан. Басқа бір теория бойынша, әріптің ең кішкентай ені, ең кең бөлігінің үштен біріне тең. Бұл – орта ғасырларда мешіттерді безендіру үшін қолданылған әдемі, ағымды қаріп. Түлүттен кейінгі түрлі каллиграфиялық стильдер оның формасындағы шағын өзгерістер арқылы пайда болды.
Script variety of Arabic calligraphy
Thuluth (ثُلُث, or خَطُّ الثُّلُثِ, ; ثلث, Sols; Turkish: Sülüs, from "one third") is an Arabic script variety of Islamic calligraphy. The straight angular forms of Kufic were replaced in the new script by curved and oblique lines. In Thuluth, one third of each letter slopes, from which the name (meaning "a third" in Arabic) comes. An alternative theory to the meaning is that the smallest width of the letter is one third of the widest part. It is an elegant, cursive script, used in medieval times on mosque decorations. Various calligraphic styles evolved from Thuluth through slight changes of form.
Суретшілер
Түлүттің ең жақсы жазылған нұсқасын жасаған суретші – Мұстафа Рақым Ефенди (1757–1826) екендігі айтылады. Ол Осман каллиграфиясындағы үлгіні орнатқан, және көптеген адамдар осы күнгейін одан асып түскенін көрмейді.
The best known artist to write the Thuluth script at its zenith is said to be Mustafa Râkım Efendi (1757–1826), a painter who set a standard in Ottoman calligraphy which many believe has not been surpassed to this day.
Қолданылуы
Түлүт Құран тарауларының, сүрелердің тақырыптарын жазу үшін қолданылған. Құранның ең көне түпнұсқалары Түлүт қаріпімен жазылған. Кейінгі түпнұсқалар Түлүт пен Насх немесе Мухаққақ қаріптерінің біріктірілімімен жазылған. 15 ғасырдан кейін Насх қаріпі ғана қолданыла бастады. Бұл қаріп Сауд Арабиясының туында қолданылады, ондағы «Шаһада әл-Таухид» мәтіні Түлүт қаріпімен жазылған.
Thuluth was used to write the headings of surahs, Qur'anic chapters. Some of the oldest copies of the Qur'an were written in Thuluth. Later copies were written in a combination of Thuluth and either Naskh or Muhaqqaq. After the 15th century Naskh came to be used exclusively. The script is used in the Flag of Saudi Arabia where its text, Shahada al Tawhid, is written in Thuluth.
Стиль
Түлүт жазуының маңызды аспектісі – дауысты дыбыстарды көрсету үшін harakat («хареке» түрік тілінде) және жазуды әдемілеу үшін белгілі бір стильдік белгілерді қолдану болып табылады. Бұлардың ережелері кез келген араб жазуының ережелеріне ұқсас. Стильдік белгілердің орналасуы және топтастырылуына қатысты өз ережелері бар, олар пішін мен бағытына қатысты үлкен шығармашылыққа жол береді. Мысалы, топтастырудың бір тәсілі – әріптердің астына жазылған белгілерді үстіне жазылған белгілерден бөліп көрсету.
An important aspect of Thuluth script is the use of harakat ("hareke" in Turkish) to represent vowel sounds and of certain other stylistic marks to beautify the script. The rules governing the former are similar to the rules for any Arabic script. The stylistic marks have their own rules regarding placement and grouping which allow for great creativity as to shape and orientation. For example, one grouping technique is to separate the marks written below letters from those written above.
Тхулуттан жасалған жазулар
Тулут өзінің пайда болған сәтінен бастап каллиграфияда қолданылатын сан алуан жазу түрлеріне бастау берді және уақыт өте келе көптеген өзгерістерге ұшырады. Жели Тхулут үлкен панельдерде, мысалы, қабір тастары сияқты жерлерде қолдану үшін жасалған. Мұхаққақ жазуы Тхулут әріптерінің көлденең бөлімдерін кеңейту арқылы дамыды. Наскх жазуы бірқатар өзгерістер енгізіп, оның нәтижесінде әріптер кішірейіп, әдемілігі арта түсті. Тауқи – Тхулуттың кіші нұсқасы. Руқъа, болжам бойынша, Тхулут пен Наскх стильдерінен туындаған, ал соңғысының өзі Тхулуттан шыққан.
Since its creation, Thuluth has given rise to a variety of scripts used in calligraphy and over time has allowed numerous modifications. Jeli Thuluth was developed for use in large panels, such as those on tombstones. Muhaqqaq script was developed by widening the horizontal sections of the letters in Thuluth. Naskh script introduced a number of modifications resulting in smaller size and greater delicacy. Tawqi is a smaller version of Thuluth. Ruq'ah was probably derived from the Thuluth and Naskh styles, the latter itself having originated from Thuluth.