Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Санскрит, парсы немесе еврей тілдерінен бастау алған әңгімелер циклі. Жеті дана (жеті ғалым немесе жеті дана адамдар) – санскрит, парсы немесе еврей тілдерінен бастау алған әңгімелер циклі.
Cycle of stories of Sanskrit, Persian or Hebrew origins
The Seven Wise Masters (also called the Seven Sages or Seven Wise Men) is a cycle of stories of Sanskrit, Persian or Hebrew origins.
Фреймдік баяндау
Сұлтан өзінің ұлын, жас ханзаданы, жеті дана ұстаздың жеті либералдық өнерде сарайдан тыс білім алуға жібереді. Сарайға оралған соң, оның әкесінің әйелі, императрица, оны сүйікті болуға тырысады. Оны қорғау үшін Синдибад, жеті дана ұстаздың басшысы, оны бір аптаға үндемеуге міндеттейді. Осы уақыт ішінде императрица оны күйеуіне жала жабады және императорға жеті хикая арқылы оның өлімін қамдауға тырысады; бірақ оның әр хикаясын Синдибад бастаған жеті дана ұстаз жоққа шығарады. Соңында ханзаданың тілі босатылып, шындық ашыққа шығады және зұлым императрица жазаланады. Бұл баяндама басқа тыңдаушыларға әңгімелерді жеткізудің әмбебап тәсілі болды.
The Sultan sends his son, the young Prince, to be educated away from the court in the seven liberal arts by Seven Wise Masters. On his return to court, his stepmother, the empress, attempts to seduce him. To avert danger he is bound over to a week's silence by Sindibad, leader of the Seven Wise Masters. During this time, the empress accuses him to her husband, and seeks to bring about his death by seven stories which she relates to the emperor; but her narrative is each time confuted by the Seven Wise Masters led by Sindibad. Finally the prince's lips are unsealed, the truth exposed, and the wicked empress is executed. The frame narrative served as the flexible way to transmit tales to other listeners.
Шығу тегі
Көптеген еуропа тілдерінде кездесетін әңгімелер циклы шығыс түбінен шыққан. Санскритте осыған ұқсас жинақ бар, ол б.з.б. бірінші ғасырда үнді философы Синтипаға жатқызылады, алайда үнді түпнұсқасы белгісіз. Тағы да бірнеше болжам бар: парсы (өйткені ең ерте сақталған мәтіндер парсы тілінде) және еврей (олардың мәдениетінде де ұқсас әңгімелер кездеседі, мысалы, Киелі кітаптағы Жүсіп туралы әңгіме).
The cycle of stories, which appears in many European languages, is of Eastern origin. An analogous collection occurs in Sanskrit, attributed to the Indian philosopher Syntipas in the first century BC, though the Indian original is unknown. Other suggested origins are Persian (since the earliest surviving texts are in Persian) and Hebrew (a culture with similar tales, such as that of the biblical Joseph).
Шығыс нұсқасы
Шығыс нұсқасы, "Синдибад кітабы" (немесе "Жеті уәзір кітабы") деп белгілі, Мұса есімді автордың 8-ғасырдағы жоғалған араб тіліндегі еңбегінен туындаған деп есептеледі және сирия, араб, парсы, грек, еврей және ежелгі испан тілдерінде табылуы мүмкін.
The Eastern version of the narrative, known as The Book of Sindibâd ( or The Book of Seven Viziers), is presumed to have originated from a lost 8th century Arabic source by a writer known as Musa. and may be found in Syriac, Arabic, Persian, Greek, Hebrew, and Old Spanish.
Сирия тілі
Сирия тіліндегі Синдбан – бұл қолда бар ең ерте нұсқалардың бірі.
The Syriac Sindban is one of the oldest extant versions of the narrative.
Парсы: Синдибад-наме
Парсы тілінде үш нұсқа бар, оның ішінде біреуі өлең түрінде, екеуі прозада, XII ғасырдың соңынан XIV ғасырдың соңына дейін жазылған. Олар әдетте он бес хикаядан тұрады, әр данаға біреуден, өгей шешеден жеті, ал ханнан біреу; алайда, негізгі құрылым сақталғанмен, олардың тек төрті ғана еуропалық нұсқаларда кең таралған.
There are three versions in Persian, including one in verse, and two in prose, dating from the late twelfth century to the late fourteenth century. These normally contain fifteen tales, one for each sage, seven from the stepmother, and one from the prince; though the framework is preserved, only four of the commonest European tales are also found in the Eastern version.
Долопат
Шығыстан араб, парсы, сирия және грек тілдері арқылы келген бұл еңбек 12 ғасырда Жан де Хоузель (Жоанн де Альта Сильва) – Туль қаласының жанындағы Хоузель абаттығының монахы – грек тілінен латын тіліне «Долопатос» (ред. Герман Остерли, Страсбург, 1873) деген атпен аударған. 1210 жыл шамасында Герберс есімді траувер оны француз тіліне «Li romans de Dolopathos» деп аударды.
Travelling from the east by way of Arabic, Persian, Syriac and Greek, the work was translated from Greek into Latin in the 12th century by Jean de Hauteseille (Joannes de Alta Silva), a monk of the abbey of Haute Seille near Toul, with the title of Dolopathos (ed. Hermann Österley, Strassburg, 1873). This was translated into French about 1210 by a trouvère named Herbers as Li romans de Dolopathos.
Римнің жеті данасы
Тағы бір француз нұсқасы, "Roman des sept sages" есімді шығарма, басқа бір латын тіліндегі түпнұсқаға негізделген. Аталған циклдың неміс, ағылшын, француз және испан тілдеріндегі кітапшалары көбінесе олардан өзгеше латын түпнұсқасына негізделген. Француз тілінде жазылған және 14 ғасырға жататын үш өлшемді поэма ағылшын тілінде сақталған. Олардың ең маңыздысы – Далкейттің Джон Роланд жазған "Севиз даналары" ("The Sevyn Sages") шығармасы, ол Bannatyne клубы үшін өңделген (Эдинбург, 1837).
Another French version, Roman des sept sages, was based on a different Latin original. The German, English, French and Spanish chapbooks of the cycle are generally based on a Latin original differing from these. Three metrical romances probably based on the French, and dating from the 14th century, exist in English. The most important of these is The Sevyn Sages by John Rolland of Dalkeith edited for the Bannatyne Club (Edinburgh, 1837).
Немісше: Sieben weise Meister
Жеті дана дәстүрінің неміс тіліне бейімделген нұсқаларын өлең және прозалық бірнеше түрге бөлуге болады, олардың көпшілігі латынша Historia нұсқасын негізге алады, бірақ кейде ішкі әңгімелердің реті немесе таңдауы өзгеріп отырады. Жеті дана туралы ең ерте неміс нұсқасы – Ханс фон Бюхельдің "Dyopcletianus Leben" еңбегі 1412 жылға дейін жатады, ал сақталған мәтіндік куәліктердің көп бөлігі 16-18 ғасырларда жазылған және көбінесе "Gesta Romanorum" неміс тіліне бейімделген нұсқаларына енгізілген. Әдебиеттанушылар орта ғасырдың соңы мен жаңа заманның басында "Sieben weise Meister" есімді шығарманың танымал болғанын, ал қазіргі әдеби тарихнамада оның маңыздылығын жоғалтқанын бірнеше рет атап көрсеткен.
The German adaptions of the Seven Sages tradition can be divided into several verse and prose versions, most of which follow the latin Historia but sometimes change the order or selection of the embedded tales. The oldest known German version of the Seven Sages, Dyopcletianus Leben by Hans von Bühel, dates back to 1412, whereas most of the surviving textual witnesses are from the 16th to the 18th century and often embedded into German adaptions of the Gesta Romanorum. Literary scholars have repeatedly emphasized the popularity of the Sieben weise Meister in the late Middle Ages and early modern period in contrast to its marginalization in modern literary historiography.
Өлеңдер
Бұл жинақта Аарне-Томпсон-Утер ертегілерінің ATU 671 типі – "Үш тіл" ертегісінің бастауы бар деп саналады. Оқиғада жануарлардың тілін түсіне алатын қарапайым бала туралы айтылады, ал жануарлар өзара болашақта осы бала олардың анасы мен әкесін билейтінін айтады. Осылайша оның ата-анасы оны үйден қуады. Көптеген оқиғалардан кейін бала патша немесе папа болып, отбасына қайта оралады. Ата-анасы оған су мен сүлгі ұсынады, сонда ол өзінің кім екенін ашады.
The tale collection has been thought to contain the origins of the Aarne–Thompson–Uther tale type ATU 671, "The Three Languages". The story tells of a commoner boy who can understand the language of animals, which converse among themselves that the boy will lord over their mother and father in the future. His parents expel him for such affront. After a series of adventures, the boy becomes a king or pope and returns to his family's house. His parents serve him with a water and a towel and he reveals his identity.