Кіріспе

Тамил әдебиеті

Тамил эпостық өлеңдері

Бес Ұлы эпос (Аимперумкаппиянгал) – кейінгі тамил әдеби дәстүріндегі бес тамил эпосы. Олар – Силаппатикарам, Манимекалай, Чивака Чинтамани, Валаяпати және Кундалакеси. Тамил әдебиетінің бес үлкен эпосының үшеуі тамил джайндарына, ал екеуі тамил буддистеріне жатады. Чивака Чинтамани, Силаппатикарам және Валаяпати тамил джайндары жазған, ал Манимекалай және Кундалакеси буддистер жазған. «Аимперумкаппиям» (яғни, Бес үлкен эпос) туралы алғашқы айтылым Майлайнатардың «Наннуль» туралы түсіндірмесінде кездеседі. Алайда Майлайнатар олардың атауларын атамайды. Атаулар алғаш рет 18-шы ғасырдың соңы мен 19-шы ғасырдың басындағы «Тирутханикайула» еңбегінде айтылған. Алдыңғы жұмыстардың, мысалы, 17-шы ғасырдағы «Тамил виду тхутху» поэмасы, үлкен эпостарды «Панчкавьям» деп атайды. Олардың ішінде Валаяпати мен Кундалакеси жоғалып кеткен. Бұл бес эпос біздің заманымыздың 5-ші мен 10-шы ғасырлары аралығында жазылған және сол кезеңдегі тамил халқының қоғамы, діні, мәдениеті және ғылыми өмірі туралы тарихи ақпарат береді. Чивака Чинтамани тамил әдебиетінде «вирутта па» деп аталатын ұзын өлеңдерді енгізді, ал Силаппатикарам Сангам әдебиетінен алынған стильдегі «акавал» өлеңін (монолог) қолданды.

Кілапатикарам

Силаппатикарам, сондай-ақ Силаппатикарам немесе Силаппатикарам деп те аталады, ең ерте тамилдік эпос. Бұл 5730 тармақтан тұратын өлең, ол дерлік толығымен акавал (асириям) ұйқасымен жазылған және бай жұбай Каннаки мен оның күйеуі Коваланның трагикалық махаббат оқиғасын баяндайды. Оқиға ерте Чола патшалығының теңіз порты қаласы Пумпухарда өтеді. Каннаки мен Ковалан – жаңадан үйленген, бақытты махаббаттағы жұбайлар. Бірақ уақыт өте келе Ковалан Мадхавимен танысады – әдемі бикеш, оған ғашық болып, Каннакиді тастап, Мадхавимен бірге тұра бастайды. Ол оған жомарттықпен ақша жұмсайды. Каннаки жүрегі ауырады, бірақ күйеуінің адалсыздығына қарамастан, адал әйел ретінде күте береді. Индра, жаңбыр құдайының мерекесінде өлең айту сайысы өтеді. Ковалан сүйіктісін ренжіткен әйел туралы өлең оқиды. Содан кейін Мадхави сүйіктісіне опасыздық жасаған ер адам туралы ән айтайды. Олар «адамның адалдығы» дегеніміз не? және әйел күйеуіне қалай қарым-қатынас жасауы керек? деген мәселелерді талқылайды. Әрқайсысы әнді екіншісіне жолданған хабар деп түсіндіреді. Ковалан Мадхавидің өзіне опасыздық жасағанын сезініп, оны тастап, Каннакиге қайтады. Ковалан кедей болып қалғандықтан, олар Мадурайға көшіп, өмірін жаңадан бастауға тырысады. Каннаки оған әшекейлі білезіктерінің біреуін сатуға беріп, ақша жинауға көмектеседі. Ковалан оны саудагерге сатады, ол бейтаныс адамға күдікпен қарап, патшайымның да жоғалып кеткен әшекейлі білезігін ұрлады деп жалған айыптайды. Патша оны дереу өлім жазасына кеседі, сот процесін асықтырып жібереді. Каннаки бұл жаңалықты естіп, әділетсіздікке наразылық білдіреді, содан кейін сотта қалған білезігін сындырып, Коваланның кінәсіз екенін дәлелдейді. Патша қателігін мойындайды. Каннаки Мадурай патшасы мен халқын қарғып, сол жақ кеудесін жыртып, жиналған халыққа лақтырады. Патша қайғыдан көз жұмады, ал Мадурай қаласы толығымен өртеніп кетеді. Эпостың үшінші бөлімінде құдайлар мен құдайлар Каннакимен кездеседі, ол Индра құдайымен бірге көкке көтеріледі. Чера патшалығының хан тақымы оның тағдыры туралы естіп, Каннакиді бейнелейтін храм салуға шешім қабылдайды. Олар Гималайға барып, тас әкеліп, одан Каннакинің мүсінін жасайды, оған Паттини есімін қойып, храмды салады, күнделікті дұға оқып, патшалық құрбан шалады.

Манимекалай

Манимекалай, сондай-ақ Манимехалай немесе Манимегалай деп те жазылады, бұл шамамен 6 ғасырда Кулаванникан Ситталаик Катаняр жазған тамил эпосы. Бұл "Cilappatikaram" эпосына буддалық "қарама-қарсы махаббат" жалғасы, онда кейіпкерлер мен олардың келесі буыны кездеседі. Эпос 30 кантодан тұрады және акавал метрімен жазылған 4861 жолдан құралған. Манимекалай – Ковалан мен Мадхавидің қызы, ол анасының ізімен биші және буддалық монах болады. Эпос оның өмірін баяндайды. Оның көркі мен өнер жетістіктері Чола ханзадасы Удхаякумараны баурап алады. Ол оны қуалайды. Махаяна буддизмінің монахшасы болған ол, адамдық байланыстардан азат болуға бел буады. Ол ханзаданың ұсыныстарын қабылдамайды, бірақ өзін оған тартылған сезінеді. Ол жасырынып, анасынан, буддалық ұстазы Аравана Адикалдан және періштелерден көмек сұрайды. Олар оған буддалық мантраларды оқытып, қорқыныштан құтылуға көмектеседі. Бір періште оған сиқырлы түрде аралға жоғалуға көмектеседі, ал ханзада оны қуып жетуге тырысады, сондай-ақ оған түр өзгерту және басқа біреу ретінде пайда болу қабілетін сыйлайды. Аралда ол сиқырлы тілекке бөленген ыдыс алады. Кейіннен ол ханзаданың қуып жетуі кезінде көрші әйелдің киімін киіп, үйленген әйел кейпіне енеді. Оның күйеуі ханзаданың оны мазақтағанын көріп, жасырынып отырған "әйелін" – Манимекалайды қорғап, ханзаданы өлтіреді. Патша мен патшайым ұлының қазасын естіп, Манимекалайды тұтқындауға бұйрық береді және оны өлтіру үшін жалдамалы кісі жібереді. Періштелер араласып, Манимекалай тағы да ғажайып түрде жоғалады, ал басқалар оған жақындағанда. Патшайым бұл оқиғаны түсініп, өкінеді. Манимекалай босатылады. Манимекалай түрмені мұқтаждарға көмек көрсететін емханаға айналдырады және патшаға Будданың дхармасын үйретеді. Эпостың соңғы бес кантосында буддалық ұстаздар буддизмнің негізгі ілімдерін оқып береді. Ол Ванчидегі (Чера патшалығы) Каннаки храмына барып, дұға етеді, түрлі діни ғалымдардың сөздерін тыңдайды және Нирванаға (қайта туылмаудан босауға) жету үшін қатаң өзін-өзі тежеуге ұшырайды.

Цивака Цинтамани

Cīvaka Cintāmaṇi, 10-шы ғасырда жазылған эпос, джайнизм дінінің жолымен кеткен Тхирутка Тевар жазған. Эпос 13 тарауға бөлінген және вируттама поэтикалық өлшемімен 3145 төрттік өлеңнен тұрады. Ол барлық өнерде шебер, жауынгерлікте ең білгір, көп әйелдері бар, сүйіктісі кемелді ханзаданың фантастикалық оқиғасын баяндайды. Эпос опасыз төңкеріспен басталады, онда патша жүкті ханымын таусық пішіндес ұшқыш машинамен қашырып жібереді, бірақ өзі қаза табады. Патшайым ұл туады. Ол оны адал қызметшісіне тәрбиелеуге береді, ал өзі монах болады. Бала өсіп, әр өнерде, әр дағдыда, барлық білім саласында адамнан асып түсетіндей кемелді болады. Ол соғыста да, бейбіт өмірде де өте жақсы, жауларын жеңеді, кездескен әр әдемі қызға үйленеді, содан кейін әкесінен кеткен патшалығын қайта иеленеді. Билік пен құмарлықтың ләззатын тартып, көп әйелдерінен көп ұлдар туғаннан кейін, ол дүниеден қол үзетін болып, джайни аскетизміне кешеді.

Құндалакесі

Құндалакеси эпосы қазіргі заманға толыққанды жетпеген, ғасырлар өткен соң жазылған түсіндірмелер сияқты фрагменттерде ғана сақталған. Осы фрагменттерден көрініп тұрғаны, бұл индус немесе джайни дініндегі саудагер кастасының қызы Кундалакесидің өлім жазасына кесілген буддалық қылмыскер Каланға ғашық болған трагикалық махаббат оқиғасы. Қыздың бай саудагер әкесі қылмыскерді кешіріп, босатып алады, сосын қыз оған үйленеді. Бірақ уақыт өте келе махаббаттары суып, бір-бірін жирене бастайды. Бір күні дау барысында Кундалакеси оның қылмыстық өткені туралы айтады, бұл Каланды ашуға буады. Бірнеше күннен кейін ол оны тауға серуендеуге шақырады. Таудың шаңырағына жеткенде, ол оны өлтіретінін жариялайды. Әйел оған өлімінен бұрын оны – күйеуін – үш рет құдай сияқты айналып өтуге рұқсат етуін сұрайды, ол да келіседі. Ол күйеуінің артынан ілесіп, оны құрышқа итеріп өлтіреді. Содан кейін жасаған ісіне өкініп, бір кезде сүйіп, үйленген жігітін сағынады. Ол түрлі діни ұстаздармен кездесіп, буддизмді қабылдайды, дүниеден безіп монах болады, сосын Нирванаға жетеді.

Валлаияпати

Валлаяпати – тағы бір жоғалған туынды, ол басқа тамил мәтіндерінде келтірілген үзінділер арқылы сақталған. Валайапати немесе Валаяпати туралы толыққанды әңгіме жоқ. Кітаптар мен интернетте кеңінен таралған оқиғаның поэзиямен немесе оның негізгі идеясымен ешқандай қатысы жоқ. Кейбір дұрыс түсінілмеген ауызша және жазбаша дәстүрлер арқылы Валайапати поэмасы өзіне оқиғаны иеленді, және әзірге ешкім оған күмәнданған жоқ. Аңыз бойынша, бұл Навакоди Нараянан деген екі әйел алған әкенің тарихы, ол төмен дәрежелі әйелін, ұл туғаннан кейін тастап кетеді, ал ұл өсіп, нағыз әкесін іздейді. Қолда бар мазмұн мен Валаяпатиді еске алатын түсіндірмелер, оның ішінара джайнистік мәтін екенін, басқа үнді діндерін сынап, қарсыласқанын, ерте джайнизмдегі аскетизм, ет жеуге деген наразылық және монахтардың әйелдерге деген теріс көзқарасы сияқты идеологияларды қолдағанын көрсетеді. Сондықтан, бұл джайнизм эпосы, джайнизм аскети жазған, – дейді тамил әдебиетінің ғалымы Камил Звелебил. Дегенмен, шивизм туралы маңызды бөлімдер нақтылыққа түсірмейді.

Стиль

Тамилдің ұлы түсіндірмешісі Атиярккуналлар (б.з. 12-13 ғасырлар) өлеңдердің екі түрі бар екенін жазды: Col thodar nilai ceyyuḷ (சொல் தொடர் நிலை செய்யுள்) – формальды ерекшеліктері арқасында байланысқан өлеңдер және Poruḷ toṭar nilai ceyyuḷ (பொருள் தொடர் நிலை செய்யுள்) – мазмұны біртұтас құратын өлеңдер. Атиярккуналлар тамил эпосын Cilappatikāram Iyal icai nāṭaka poruḷ toṭar nilai ceyyuḷ (இயல் இசை நாடக பொருள் தொடர் நிலை செய்யுள்) деп анықтады, яғни поэзия, музыка және драма элементтерін біріктіретін мазмұны арқасында байланысқан өлеңдер. Мұндай шумақтар тамил тілінде және деп аталады. Майлайнатардың (14 ғасыр) грамматикалық еңбегі Нанулға жазған түсіндірмесінде тамил әдебиетінің бес ұлы эпосы туралы алғашқы айтылым кездеседі. Бұл эпостардың әрқайсысы Чилапатикарам сияқты ұзақ әндерден тұрады, онда 30 ән бар, олар кейіпкерлердің бірі немесе сырттан келген адамның олар естіген немесе куә болған әңгімелерге байланысты монологы ретінде айтылады. Онда сонымен қатар Сангам әдебиетіндегі көптеген өлеңдерде қолданылатын ақавал ұйқасымен жазылған 25 ән бар. Бұл ұйқастың баламасы aicirucappu (оқытушылардың өлеңдері) деп аталады, ол білімдік ортада жазылған өлеңдермен байланысты. Акавал – "шақыру" немесе "құлықтау" деген мағынаны білдіретін етістіктің туынды түрі. Cilappatikāram – халық әндері әдеби мәдениетті қалыптастырған және ең жақсы сақталған мәдениеттердің тамыры халықтық шығу тегіне барып тірелетіні туралы пікірді көрсететін мысал. Manimekalai ахавал ұйқасымен жазылған эпос, ал Cīvaka Cintāmaṇi – тамил әдебиетінің ең ертедегі еңбектерінің бірі, ол virutha pa деп аталатын ұзақ өлеңдерден тұрады.

Бес кішігірім тамилдік эпос

Бес үлкен эпос сияқты, тамил әдеби дәстүрі тағы бес шығарманы Айнчирукаппиянгал, яки бес кіші эпос деп жіктейді. Тамилдің бес кіші эпосы – Нилакеси, Нага кумара кавиям, Удьяна кумара кавиям, Ясодара кавиям және Чуламани.

Тарихнама

У. В. Свамината Айер (1855–1942 жж.) ғасырлар бойы ескерусіз қалған және салдарынан жойылған алғашқы үш эпосты қайта жаңғыртты. Ол бұрын пальма жапырақтарында сақталған әдебиеттерді қағаз кітаптарға көшіріп бастырды. Тамил ғалымы Рамасвами Мудалиар оған алғаш рет "Cīvaka Cintāmaṇi" эпосының пальма жапырақтарын зерттеу үшін тапсырды. Свамината Айер аудармадағы қиындықтарға, жоғалған жапырақтарға, мәтіндік қателерге және беймәлім терминдерге тап болды. Ол қолжазбаларды іздеу үшін шалқары ауылдарға сапарлар жасады. Жылдар бойы тынымсыз еңбек еткеннен кейін, 1887 жылы "Cīvaka Cintāmaṇi" эпосын кітап түрінде жариялады, одан кейін 1892 жылы "Cilappatikāram" және 1898 жылы "Manimekalai" эпостарын жариялады. Ол мәтінмен бірге көптеген түсіндірмелер, терминдердің мағынасын ашып түсіндірулер, мәтіндік айырмашылықтар мен контекст туралы жазбаларды қосты.

Сын-пикирлер мен салыстырулар

"Поэманың соңғы жолынан кейін әдеби сыннан басқа ештеңе қалмайды", - деп атап өткен Илаңко "Чилаппатикарамда". Постскриптум оқырмандарды туындыны қайта қарауға шақырады. Бес өлеңнің бәрі жаңалыққа түспегендіктен және түсінуге қиындық тудырғандықтан сынға ұшырайды. Кейбір сыншылар үшін "Манимекалай" "Чилаппатикарамнан" әлдеқайда қызықтырақ, бірақ әдеби бағалау бойынша ол нашаррақ көрінеді. "Манимекалайдың" барлық сыртқы элементтерінен тұратын оқиғасы буддизмді таратуға бағытталған авторға аса қызығушылық тудырмайды. Алғашқысында этика мен дін көркемдік тұрғыдан берілсе, екіншісінде керісінше. "Манимекалай" джайнизмді сынап, буддизмнің идеалдарын уағыздайды, ал адамдық қызығушылық мистикалық элементтерге көміліп кетеді. "Манимекалайда" акавал өлеңі лирикалық жеңілдемелерсіз жалғасады, ал лирика "Чилаппатикарамның" басты ерекшелігі болып табылады. Пуритандық көзқарас бойынша, "Манимекалай" эпикалық поэма емес, философиялық зерттеу еңбектерінің бірі.

Танымал мәдениет

Силапатхикарам негізінде бірнеше фильм түсірілген. Ең танымал – 1942 жылғы тамил фильмі «Каннаги», онда актриса Каннамба Каннаги рөлін, ал П.У. Чиннаппа Ковалан рөлін сомдаған. Фильм Силапатхикарамның сюжетін адал түрде бейнелейді және шыққан кезде үлкен сәттілікке ие болды. М. Карунанидхи жазған «Пумпухар» фильмі де Силапатхикарам негізінде түсірілген. Силапатхикарамның көптеген өлеңдерін музыкаға қоюға болатындықтан, тамил тілінде Бхаратанатьямның (Оңтүстік Үнді биінің бір түрі) шеберлерімен бірнеше би драмалары да қойылған. «Манимекалай» телесериалы «Дордаршан» телеарнасында түсірілді.