Кіріспе

Иммунитеті мен түгі жоқ зертханалық тышқан штаммы. Жылаңаш тышқан – генетикалық мутацияға байланысты тимус безінің нашар дамуы немесе толық жоқтығынан иммундық жүйесі әлсіреген зертханалық тышқан. Тышқанның фенотипі (сыртқы түрі) – денесіндегі түктің жоқтығы, осының салдарынан "жылаңаш" деп аталады. Жылаңаш тышқан зерттеулер үшін өте құнды, себебі ол көптеген түрлі тіндер мен ісік мүшелерін қабылдай алады, өйткені организм оларды қабылдамайды. Бұл ксенотрансплантаттар зерттеулерде ісіктерді бейнелеу және емдеудің жаңа әдістерін сынау үшін кеңінен қолданылады. Жылаңаш тышқан мутациясының генетикалық себебі – FOXN1 генінің бұзылуы.

Номенклатура

Ашық тышқандардың номенклатурасы олардың ашылуынан бері бірнеше рет өзгерді. Алғашқыда олар nu деп сипатталды, ал мутациялы ген HNF 3/forkhead homolog 11 генінің мутациясы екені анықталғаннан кейін Hfh11nu деп жаңартылды. Содан кейін 2000 жылы мутацияға жауапты ген Fox гендер отбасының мүшесі екені анықталды және номенклатура Foxn1nu болып өзгертілді.

Генетика

Жылаңаш тышқандарда FOXN1 генінің спонтанды жойылуы болады. (FOXN1 мутациялары бар адамдар да атимиялық және иммундық тапшылықтан зардап шегеді.) FOXN1 геніне бағытталған жойылған тышқандар ("нокаут" тышқандары) да "жылаңаш" фенотипін көрсетеді. Жылаңаш аналық тышқандардың сүт бездері жетілмейді және олар балаларын тиімді түрде баға алмайды, сондықтан жылаңаш аталық тышқандар гетерозиготалық аналық тышқандармен шағылыстырылады.

Өмір сүру ұзақтығы

Жылаңаш тышқандардың өмір сүру ұзақтығы әдетте 6 айдан 1 жылға дейін. Бақыланатын, микроорганизмдерден таза ортада және көптеген зертханаларда қолданылатын антибиотиктермен емдеу кезінде олар қалыпты тышқандарша ұзақ – 18 айдан 2 жылға дейін өмір сүре алады.