Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Киелі кітапты сындау әдісі
Method of biblical criticism
Пішіндік сын – Киелі кітапты сындау әдісі ретінде, жазбалардағы бөлімдерді әдеби үлгілері бойынша жіктейді, содан кейін әрбір түрін ауызша таралу кезеңіне дейін іздеуге тырысады. "Пішіндік сын – Киелі кітаптың жазба көздерінен ауызша дәстүр кезеңіне дейін, ал одан жазылған көздерге енген ауызша пішіндерді анықтауға бағытталған зерттеу. Егер бұл дәстүрдің тарихын анықтауға ұмтылса, ол дәстүр сыны деп аталады". Пішіндік сын бірліктің бастапқы түрін және әдеби дәстүрдің тарихи контекстін анықтауға көмектеседі. Карл Людвиг Шмидт, Мартин Дибелиус (1883-1947) және Рудольф Бултман бұл әдісті кейіннен Ізгі хабарларды зерттеуде қолданды. 20 ғасырда Ескі және Жаңа өсиеттерді зерттеуде үлкен қолдауға ие болғанымен, соңғы онжылдықтарда академиялық қауымдастықта сынға ұшырап, оның осы салаға әсері азайып барады.
Form criticism as a method of biblical criticism classifies units of scripture by literary pattern and then attempts to trace each type to its period of oral transmission. "Form criticism is the endeavor to get behind the written sources of the Bible to the period of oral tradition, and to isolate the oral forms that went into the written sources. Insofar as this attempts to trace the history of the tradition, it is known as tradition criticism." Form criticism seeks to determine a unit's original form and the historical context of the literary tradition. Karl Ludwig Schmidt, Martin Dibelius (1883 1947) and Rudolf Bultmann later applied form criticism to the Gospels. While enjoying near dominant support in both Old and New Testament studies during the 20th century, form criticism has been the subject of increasing criticism in the academic community in recent decades and its influence on the field is waning.
Әдеби формалар мен әлеуметтанушылық контексттер
Формалық сын мәтіннің жанрын немесе дәстүрлі әдеби формасын, мысалы, уақыялар, мақал-мәтелдер, хаттар немесе махаббат өлеңдерін анықтаудан басталады. Содан кейін ол әр мәтіннің жанры үшін оның "өмірдегі жағдайы" (немісше: Sitz im Leben) деп аталатын әлеуметтанулық ортаны іздейді. Мысалы, заңның әлеуметтанулық ортасы сот, мадақтау әнінің (гимн) әлеуметтанулық ортасы құлшылық ортасы, ал мақал-мәтелдің ортасы әкеден ұлға берілген насихат болуы мүмкін. Мәтіннің жанрлық бөлімдерін анықтап, талдағаннан кейін, формалық сын осы кіші жанрлық бөлімдердің мәтіннің жалпы мақсатына қалай үлес қосатынын сұрайды.
Form criticism begins by identifying a text's genre or conventional literary form, such as parables, proverbs, epistles, or love poems. It goes on to seek the sociological setting for each text's genre, its "situation in life" (German: Sitz im Leben). For example, the sociological setting of a law is a court, or the sociological setting of a psalm of praise (hymn) is a worship context, or that of a proverb might be a father to son admonition. Having identified and analyzed the text's genre pericopes, form criticism goes on to ask how these smaller genre pericopes contribute to the purpose of the text as a whole.
Евангелистер
Формалық сынға негіделген зерттеулер евангелистер канондық жаңалықтарды жазу кезінде ауызша дәстүрлерді пайдаланғанын көрсетеді. Бұл ауызша дәстүр бірнеше ерекше құрамдас бөліктерден тұрды. Ұлағаттар мен афоризмдер – «дәстүрдің іргетасы». Исаның сөздерімен аяқталатын оқиғалар, Иса туралы басқа оқиғаларға қарағанда тарихи жағынан сенімдірек. Басқа да оқиғаларға: діни билікпен дау-жанжалдар, кереметтер, оның ішінде емдеулер, зұлым рухтарды қуу және табиғаттың таңғажайып құбылыстары, шақыру және міндеттеме беру туралы оқиғалар, сондай-ақ аңыздар жатады. Формалық сыншылардың ұсынған ауызша үлгісі, еврей халықтық мұрасының ауызша материалды тарату теориясына көп сүйенді, және осы формалық сынның нәтижесінде ерте христиандық жаңалықтар дәстүрінің қалыптасуын анықтауға болады.
Studies based on form criticism state that the Evangelists drew upon oral traditions when composing the canonical gospels. This oral tradition consisted of several distinct components. Parables and aphorisms are the "bedrock of the tradition." Pronouncement stories, scenes that culminate with a saying of Jesus, are more plausible historically than other kinds of stories about Jesus. Other sorts of stories include controversy stories, in which Jesus is in conflict with religious authorities; miracle stories, including healings, exorcisms, and nature wonders; call and commissioning stories; and legends. The oral model developed by the form critics drew heavily on contemporary theory of Jewish folkloric transmission of oral material, and as a result of this form criticism one can trace the development of the early gospel tradition.
Ескі Келісімді зерттеуде
Джон ван Сетерстің "Тарих және дәстүрдегі Ыбырайым" еңбегі, Ханс Генрих Шмидтің "Дер согендет Яхвист" ("Соны деп аталатын Яхвист") және Рольф Рендторфтың "Пентатеухтің беріліс тарихының мәселесі" ("Пентатеухтің дәстүрлік-тарихи мәселесі") жарияланғаннан кейін, Ескі өсиет зерттеулерінде формалық сынның ауызша дәстүрге жасаған басымдығы төмендеді. Бұл, көбінесе, ғалымдардың "алғашқы" ауызша дәстүрлерді оларды сақтап қалған әдеби көздерден ажырату мүмкіндігіне күмәндануының салдарынан болды. Осының нәтижесінде, Ескі өсиетке қолданылатын әдіс қазір Киелі кітаптың әдеби жанрларына шоғырланады, бұл жанрлық талдаумен дерлік бірдей болып табылады.
Following the publication of Abraham in History and Tradition by John van Seters, Der sogenannte Jahwist ("The So Called Yahwist") by Hans Heinrich Schmid, and Das überlieferungsgeschichtliche Problem des Pentateuch ("The Tradition Historical Problem of the Pentateuch") by Rolf Rendtorff, form criticism's emphasis on oral tradition has waned in Old Testament studies. This is largely because scholars are increasingly skeptical about the ability to distinguish the "original" oral traditions from the literary sources that preserve them. As a result, the method as applied to the Old Testament now focuses on the Bible's literary genres, becoming virtually synonymous with genre criticism.
Жаңа Келісімді зерттеуде
20 ғасырдың соңғы онжылдығынан бастап, Болтманның Жаңа Өсиет туралы теориялары академиялық қауымдастықта күшейе түскен сынға ұшырады: Мартин Хенгел, Джеймс Д. Г. Данн, Ричард Баукхэм және Брант Дж. Питр сияқты ғалымдар формалық сынды қате теория ретінде тікелей сынап, оның орнына Ізгі хабарлардың куәгерлермен немесе сенімді жазба және ауызша көздері бар авторлармен жазылғанын дәлелдеді. Формалық сынның кейбір аспектілері әлі де ғылыми ағымда болғанымен, көптегендер Болтманның бастапқы ұстанымдарының қазірде қолдауға келмейтінін мойындайды, тіпті Вернер Х. Кельбердің сөзімен айтқанда, "Бүгінде Болтманның Синоптық Дәстүрінің негізінде жатқан негізгі болжамдардың барлық спектрін күдікпен қарауға болады" деуде артық емес.
Starting from the final decade of the 20th century, Bultmann's theories about the New Testament have been the subject of increasing criticism in the academic community: scholars such as Martin Hengel, James D. G. Dunn, Richard Bauckham and Brant J. Pitre have directly attacked form criticism as an erroneous theory, and have instead argued that the Gospels were written either by eyewitnesses or by authors who had reliable written and oral sources Though aspects of form criticism are still in the scholarly mainstream, many now admit that Bultmann's original positions have become untenable, to the point that, according to Werner H. Kelber, "Today it is no exaggeration to claim that a whole spectrum of main assumptions underlying Bultmann's Synoptic Tradition must be considered suspect."