Кіріспе
Еврей Киелі кітабының басылымы – Микраот Гедолот (מקראות גדולות), ағылшын тілінде көбінесе «Раббилік Киелі кітап» деп аталады. Бұл Еврей Киелі кітабының үш негізгі элементтен тұратын басылымы: Масореттік мәтін – әріптері, ниққуд (дауыс белгілері) және кантилляция белгілері; Таргум, яғни арамей тіліндегі аударма; Киелі кітапқа қатысты еврей түсіндірмелері, олардың ішінде пешат дәстүріндегі ортағасырлық түсіндірмелер ең көп таралған және маңыздылары. Микраот Гедолоттың көптеген басылымдары жарық көрген және қазір де жарық көруде.
A Mikraot Gedolot (מקראות גדולות), often called a "Rabbinic Bible" in English, is an edition of the Hebrew Bible that generally includes three distinct elements:
The Masoretic Text in its letters, niqqud (vocalisation marks), and cantillation marks
A Targum or Aramaic translation
Jewish commentaries on the Bible; most common and prominent are medieval commentaries in the peshat tradition
Numerous editions of the Mikraot Gedolot have been and continue to be published.
Бомберг Микроот Гедолотының басылымдары
1516-17 жылдары Даниэль Бомберг Венецияда алғаш рет жариялаған Микраот Гедолотты Феликс Пратенсис өңдеген. Екінші басылымын 1525 жылы масорет ғалымы Якоб бен Хайым ибн Адония басқарды. Оның барлық элементтері (масореттік мәтін, Таргум және түсіндірмелер) бен Хайымның қолында болған қолжазбаларға негізделген (кейбір ғалымдардың пікірінше, Гинзбург және басқалар бұл Аарон бен Моше бен Ашер мәтінінің дұрыс көшірмесі деп санайды). Бен Хайымның Микраот Гедолоты үлкен жетістік деп есептелгенімен, мыңдаған техникалық қателерге толы болды. Сондай-ақ, Микраот Гедолоттың алғашқы басылымын христиан дініне өткен яхуди Феликс Пратенсис өңдегендігіне байланысты яхуди оқырмандары наразылық білдірді. Сонымен қатар, христиан Бомберг Рим папасынан имприматура сұраған. Мұндай жайттар жұмыстың яхудилік сипатына қайшы келді; Бомберг беделді яхуди редакторларының жетекшілігімен жаңа басылым шығаруға мәжбүр болды. Дегенмен, бұл алғашқы басылым дерлік барлық кейінгі басылымдар үшін үлгі болып қызмет етті, және осы күнге дейін солай болып келеді. Ал кітаптық мәтінге қатысты Бен-Хайымның көптеген қателерін кейін Менахем Лонцано мен Джедидия Норзи түзеді. Бен Хайымның Микраот Гедолоты 1611 жылғы «Король Джеймс» және испан тіліндегі «Реина Валера» аудармаларында еврей Библиясының аудармасына негіз болды. 1525 жылғы Бен Хайымның Венеция басылымының ғылыми қайта басылымын 1972 жылы Моше Гошен Готштейн жариялады.
Уикимедия жобалары
Уикикөздің Микраот Гедолот нұсқасы иврит (көбінесе мазмұны осы тілде) және ағылшын тілдерінде қолжетімді.