Кіріспе
Сингапурдың тағамдық дәстүрлері
Сингапур асханасы Сингапурдағы бірнеше этникалық топтардың ықпалымен қалыптасқан және космополиттік қала-мемлекеттегі ғасырлар бойғы саяси, экономикалық және әлеуметтік өзгерістер арқылы дамыған. Оған малайзиялық/индонезиялық, қытай және үнділік тағамдары, сондай-ақ перанакан және батыс дәстүрлері (әсіресе ағылшын және португалдық ықпалмен еуразиялық, кристанг деп аталады) кіреді. Жапония, Корея және Таиланд сияқты көршілес аймақтардың да ықпалы бар. Сингапурда тағам ұлттық ерекшеліктердің маңызды бөлігі және мәдени бірліктің нығазы ретінде қарастырылады. Сингапур әдебиеті тамақтануды ұлттық ойын-сауық, ал тағамды – ұлттық құштарлық деп жариялайды. Сингапурлықтардың әңгімелерінде тағам жиі талқылау тақырыбы болып табылады. Діни диеталық шектеулер де бар: мұсылмандар шошқа етін жемейді, индуистер сиыр етін жемейді, сонымен қатар вегетариандық/вегандықтардың да көп тобы бар. Әртүрлі қауым өкілдері бір-бірінің мәдениетін құрметтеумен, барлығына қолайлы тағамдарды таңдап, көбінесе бірге тамақтанады. Сингапурдың дәстүрлі тағамдарын ұсынатын орындармен қатар, Сингапурда әлемнің алуан түрлі елдерінің асханаларын ұсынатын мейрамханалар да көптеп кездеседі.
Тарих
1819 жылы Сингапур британдық порт ретінде құрылғаннан бері, Сингапур асханасына халықаралық кеме тасымалдау порты ретіндегі орналасуының арқасында түрлі мәдениеттердің ықпалы тиді. Ол Тынық және Үнді мұхиттарының арасында орналасқан, сонымен қатар түбек және арал сияқты екі түрлі географиялық нысанға ие, мұнда әртүрлі мәдениеттер мен саудалар орын алып келген және қазір де жалғасуда. Сингапурдың географиялық орны Азияның көптеген елдерімен шектесетін болғандықтан, тағам мен мәдениетте әртүрлілік көп. Бүгінгі Сингапур асханасының құрамына кіретін кейбір тағамдар, 1819 жылы Раффлз келгенге дейін пайда болған деп саналады; олардың ішінде лакса, биряни және бетель жаңғағы бар. Дегенмен, бұл тағамдар Сингапурға қашан келгені белгісіз, себебі олар туралы тарихи жазбалар көбінесе шашыраңқы және нақты емес, өйткені бұл тағамдарды көбінесе Сингапурдың алғашқы иммигранттары өз үйлерінде дайындап, ешқандай мекемеде ұсынбаған. Сингапурдың алғашқы иммигранттары дайындаған әртүрлі тағамдарды қолда бар ингредиенттерге және дәм талғамына бейімдеу арқылы кейбір тағамдар жасалған, мысалы, кая тосты және хайнан тауық етімен дайындалған күріш.
Шұғыл орталықтар
Сингапур асханасының көп бөлігі саудагерлік орталықтар айналасында қалыптасқан, онда саудагерлік шатырлары алғаш рет 19 ғасырдың ортасында пайда болды және көбінесе көшедегі тағам сататын орындар болды. Бұл көше сатушылары көбінесе көше бойында арбалармен немесе велосипедтермен шатырлар құрып, жұмысшыларға, кеңсе қызметкерлеріне және үйде тамақ пісірмейтін адамдарға арзан әрі жылдам тағамдар ұсынды. Көше сатушылары Сингапурға келген алғашқы иммигранттарға арзан және тез тамақпен қамтамасыз еткенімен, бұл шатырлардың санитариясы нашар болды, себебі қалдықтарды жою және тұрақты таза сумен қамтамасыз ету сияқты инфрақұрылым жетіспеді, сондай-ақ санитарлық талаптар да шектеулі болды. Бүгінде сингапурлықтар сыртта тамақтанар кезде, ыңғайлылығы, таңдаудың кеңдігі және қолжетімділігіне байланысты көбінесе мейрамханалардың орнына сауда орталықтарында, кофеханаларда немесе тағам алаңдарында тамақтанады. Сауда орталықтары кеңінен таралған және қолжетімді бағада тағам ұсынады. Әдетте, бір кешенде ондаған шатырлар орналасқан, әр шатыр өзінің ерекше тағамдарын ұсынады. Туристер арасында танымал сауда орталықтары: Телок Айер базары, Максвелл тағам орталығы, Лау Па Сат және Ньютон тағам орталығы. Кофеханалар – бұл тағам алаңдарының кондиционерсіз нұсқасы және олар аралдың барлық жерінде, әдетте HDB үйлерінің төменгі қабаттарында кездеседі. Хокер орталықтары немесе ашық тағам алаңдары Сингапурдың тағам мәдениетін анықтайды. Гейлангтағы "Ескі Әуежай Жолы" тағам орталығы, Бич Роудтағы "Алтын Миль" тағам орталығы және Чайнатаундағы "Максвелл Роуд" тағам орталығы сияқты танымал базарлар қытай, малайзиялық және үнді тағамдарының ең жақсыларын ұсынады, олар Сингапурдың ерекше тағамдарына айналады. Танымал сингапурлық хокер немесе копитиам тағамдарына кая тосты, чили крабы, балық басының сорпасы, лакса, роти прата жатады. 2016 жылы Гонконг соя соусымен пісірілген тауық етінен жасалған тағам және Hill Street Tai Hwa Pork Noodle әлемдегі алғашқы екі көше тағамын ұсынатын орын болып, Мишлен жұлдызымен марапатталды. Алғашқысы сондай-ақ әлемдегі "Мишлен жұлдызы бар ең арзан тағам" деген аталымды иеленді. 2018 жылы Сингапурдың саудагерлік мәдениеті Сингапурдың Ұлттық мұралар кеңесі (NHB), Ұлттық қоршаған орта агенттігі және Сингапур саудагерлер қауымдастықтары федерациясы тарапынан ЮНЕСКО-ның Адамзаттың материалдық емес мәдени мұрасының тізіміне енгізу үшін ұсынылды. Ұсыныс 2019 жылдың наурыз айында берілді, 2020 жылдың 16 желтоқсанында мақұлданды және тіркелді. ЮНЕСКО сауда орталығын "әр түрлі әлеуметтік топтан келген адамдар жиналатын және таңғы ас, түскі ас және кешкі ас кезінде тамақтану тәжірибесімен бөлісетін "қоғамдық асханалар" деп сипаттады.
In 2016, Hong Kong Soya Sauce Chicken Rice and Noodle and Hill Street Tai Hwa Pork Noodle became the first two street food locations in the world to be awarded a Michelin star. The former also gained the title of the world's "cheapest Michelin starred meal". In 2018, Singapore hawker culture was nominated by Singapore's National Heritage Board (NHB), National Environment Agency and Federation of Merchants' Associations Singapore for inscription into UNESCO's Representative list of the Intangible Cultural Heritage of Humanity. The nomination was submitted in March 2019 and approved and inscribed on 16 December 2020. UNESCO described the hawker centre as "‘community dining rooms’ where people from diverse backgrounds gather and share the experience of dining over breakfast, lunch and dinner."
Тамақ мәдениеті
Сингапурлықтардың көпшілігімен амандасудың әдеттегі бір жолы – "Тамақ жедің бе?" деген сұрақ, оның баламалары түрлі қытай тілдерінде кездеседі. Бұл – екінші бір адамға құрмет көрсетудің бір жолы. Сингапурлықтардың тамақ пен дәм тату туралы осылай ойлайтынын болжауға болады. Сингапур көпмәдениетті ел болғандықтан, мұсылмандар мен индуистер сияқты әртүрлі және шектеулі диета сақтайтын адамдардың көптеген топтары бар. Сингапурға түрлі аймақтардың, діндердің және мәдениеттердің әсері болғандықтан, көптеген мерекелер мен жылдық тойлар ұйымдастырылады. Ай күнтізбесі бойынша Жаңа жылда адамдар Қытайдан бастау алған нян гао жейді, ол дәстүрлі түрде Қытай Жаңа жылы қарсаңында желінеді. Бұл малай тағамының бір саласы, бірақ қытай және үнді халқының ықпалымен, сондай-ақ Сингапурды әлемдегі маңызды сауда портының біріне айналдыруға үлес қосқан арабтар, британдықтар және басқа да иммигранттардың әсерімен дамыған.
Сингапур тағамдары халықаралық деңгейде
Сингапурлық тағамдар туристер мен қонақтар үшін маңызды мәдени тартымдылық болып табылады. Кейбір сингапурлық тағамдар халықаралық деңгейде танымал болды. 2011 жылы төрт сингапурлық тағам CNN International жүргізген 35 000 адам қатысқан әлемдік онлайн-дауыс беру нәтижесінде шыққан «Әлемдегі 50 ең дәмді тағам (Оқырмандар таңдауы)» тізіміне енді. Олар – хайнан тауық күріші (13-орын), чили крабы (29-орын), Катонг лаксасы (44-орын) және роти прата (45-орын). Энтони Бурден өзінің «No Reservations» бағдарламасында сауда орталықтарындағы жергілікті тағамдарға халықаралық назар аударды. Ол бағдарламада Тянь-Тянь тауық күрішін және Максвелл азық-түлік орталығын көрсетті. Бурден сондай-ақ Нью-Йорктегі болашақ тамақ залында төрт сингапурлық тағамды ұсынуға үміттенедінін айтты. Гордон Рамзи 2013 жылы Сингапурда өткен «Хакер Батырлары» сынағына қатысты, онда әр қатысушы үш тағам дайындады. Рамзидің чили крабы ең жақсы деп танылды, бірақ ол қалған екі тағамда Райан Кохқа (328 Katong Laksa өкілі) және Фу Куй Лианға (Тянь-Тянь тауық күрішінің өкілі) жеңілді. YouTube-та танымал Майк Чен, Strictly Dumpling атты қолданушы атымен белгілі, өз арнасында жергілікті ас мәдениетіне назар аударатын бірнеше бейнежазба жасады. 13 бейнежазбада ол Сингапурдың көше тағамдарын, сауда орталықтарын, жергілікті швед үстелдерін және мейрамханаларын көрсетті. Бұл бейнежазбалардың жалпы қаралым саны 17 миллионнан асты. Сингапурлық тағамдар Сингапур туристік кеңесі тарапынан туристік тартымдылық ретінде насихатталады. Жыл сайын шілде айында өткізілетін Сингапур тағамдары фестивалі – Сингапур ас мәдениетінің тойы. Шетелдегі Сингапурлықтар бірлігі де әлемнің ірі қалаларында Сингапур күнін ұйымдастырады, ол шетелде тұратын сингапурлықтар үшін платформа болып табылады. Сингапур күнінің басты тартымдылықтарының бірі – оқиғаға арнайы шақырылған белгілі саудагерлер дайындаған жергілікті сингапурлық саудагерлер тағамдары.
Тамақ түрлері
Сингапур тағамдарын алты түрге бөлуге болады: ет, теңіз өнімдері, күріш, лапша, десерт және жеңіл тағамдар. Сингапур теңіз өнімдерімен ерекше танымал. Чили крабы мен қара бұрышпен дайындалған краб – бұл екі ерекше тағам, олар туристерге кеңінен ұсынылады. Тағы бір сүйіктісі – самбал шұбар. Ет тағамдарының ішінде Хайнань тауығы күріші ең танымал. Бұл, негізінен, тауық майымен пісірілген күріш, буланған тауықпен бірге, чили соусы мен қиярмен қоса беріледі. Сингапур асханасында үш лапша тағамы ерекше көзге түседі. "Қуырылған Хоккиан ми" – қуырылған жұмыртқа лапшасы және күріш лапшасы, ішінде креветка, кесілген шошқа еті, балық пирогы және кальмар болады. Оны көбінесе креветкадан жасалған сорпамен бірге қуырады. "Ньёнья лакса" – бұл кокос креветка сорпасында берілетін күріш лапшасы. "Char kway teow" – креветка, қытай шұжығы, бұршақ өскіндері, май және ұлулармен бірге қуырылған күріш лапшасы. Десерттердің ішінде тау суан Сингапурдың айналасындағы тағам сататын орталықтарда жиі кездесетін десерттердің бірі. Тау суан (жарылған моңғол бұршақ сорпасы) – Теочью шығу тегі десерті. Бұл – жарылған моңғол бұршақтан жасалған тәтті және крахмалға толы сорпа, оны көбінесе Ютиаомен бірге жейді. Жеңіл тағамдардың ішінде кая тосты – каяның қолданылуының арқасында ең танымал тағам. "Кая копитиам" аралда кең таралған. Бұл қолжетімді кофеханаларда нан тосты, кокос жұмыртқа джемі мен маймен жағылған, кофе мен шаймен, сондай-ақ екі жұмсақ қайнатылған жұмыртқамен бірге беріледі.
Малай/Индонезия
Малайзия мен Индонезияның арасында орналасқан Сингапур малай тағамдары көршілес Малай түбегі, Суматра, Ява және Риау аралдарының тағамдарының ықпалында. Аймақтық ықпалдарды сіңіргенімен, олар жергілікті талғамға бейімделіп, көрші елдердегі ұқсас тағамдардан ерекшеленеді. Малайлар, мысалы Оранг Лаут, Сингапурдың түпкілікті тұрғындары болғанымен, бүгінгі Сингапурдағы малайлардың көпшілігі Индонезияның немесе қазіргі Малайзияның малайларының ұрпақтары. Сондықтан Сингапур малай тағамы ерекше ықпалдарға ие, әсіресе Минанг тағамынан. Дәмдеуіштер мен кокос сүті жиі қолданылады, сондай-ақ қытайлық ингредиенттер, мысалы таупок (тофу) және тауху (малай тілінде тофу) да қолданылады. Бұл тағамдардың көптеген қытай және тамил мұсылмандық нұсқалары да бар. Малайлардың көпшілігі мұсылман болғандықтан, исламда тыйым салынған шошқа еті қолданылмайды. Акар – кептірілген чили, жержаңғақ және дәмдеуіштер қосылған, қышқылданған көкөністер немесе жемістер. Үнді және Перанакан нұсқаларын да табуға болады. Ассам педас – тамаринд, кокос сүті, чили және дәмдеуіштер қосылған соуста пісірілген теңіз өнімдері мен көкөністер. Аям пенет – жұмсақ ету үшін мүжілмен ұрып-соғылған қуырылған тауық, бұл Индонезиядан шыққан салыстырмалы түрде жаңа кулинарлық құбылыс. Баксо, сондай-ақ Ба'со – лақтамен берілетін ет шаштары. Бегедил – сотомен бірге желетін картоп пюресінен жасалған жарма. Карри пуф, сондай-ақ эпок эпок – әдетте карри тауығы, картоп кубиктері және қайнатылған жұмыртқа кесігімен толтырылған қабықты бәліш. Кейде тауық орнына сардина қолданылады. Денденг пару – дәмдеуіштермен пісірілген құрғатылған сиыр еті өкпесі. Горенг писанг – ұнға оралған, қуырылған және тағам ретінде желетін банан. Гудег путих – ақ жаңғақтың кокос сүтімен жасалған тағамы. Гулай даун уби – кокос сүтіне пісірілген тәтті картоп жапырақтары. Керопок – көбінесе креветкамен, кейде балық немесе көкөністермен дәмделген терең қуырылған крекерлер. Кетупат – төртбұрышты кокос жапырағына оралған күріштен жасалған торт. Лемак сипут – кокос сүтіне негізделген қалың соуста пісірілген моллюска. Лонтонг – қысылған күріш торттары (кетупатқа қараңыз), дәмді көкөніс шұпасында. Нагасари – индонезиялық күріш тағамы. Наси горенг – жұмыртқа, көкөніс және ет сияқты басқа ингредиенттермен араластырылған, вок табасында қуырылған күріш. Наси Паданг – буланған ақ күріш, көбінесе 12 немесе одан да көп дайын тағамдармен бірге, кішкентай тақталарда берілетін шағын банкет. Отак отак/отах – банан жапырағына оралған, грильденген дәмді балық торттары. Пецел леле – чили пастасымен берілетін қуырылған балық. Равон – сиыр еті шұпасы. Рожак бандунг – Сингапур стиліндегі рожақтың бір түрі. Роти Джон – омлетпен жасалған сэндвич. Самбал – бұл жеке тағам емес, бірақ көптеген тағамдарға қосылатын чилиге негізделген қосымша. Сатай – сатай соусымен (арахис соусы) және көбінесе кетупат, қияр және пиязбен желетін шұжықталған ет. Саюр лоде – кокос сүтіндегі көкөністердің қоспасы. Сото – негізінен ет пен көкөністен тұратын шұпа тағамы. Сото айам – күріш торттары және кейде бегедил қосылған дәмді тауық шұпасы. Тумпенг – явалықтардың конус пішіндес күріш тағамы, көкөністер мен етпен бірге беріледі.
Жемістер
Жыл бойы тропикалық жемістердің алуан түрлерін кездестіруге болады. Ең әйгілісі – "Жемістердің патшасы" атанған дуриан. Оның кремовый сары, құрт сияқты жұмсақ еті тікенді жасыл немесе қоңыр қабығының ішінде ерекше иіс шығарады. Дурианның күшті иісіне байланысты, оны қоғамдық көлікте, лифттерде, белгілі бір қонақүйлерде және қоғамдық ғимараттарда пайдалануға тыйым салынған. Басқа да танымал тропикалық жемістерге мангостин, джекфрут, лонган, личи, рамбутан, сорсоп, ананас және манго кіреді. Осы жемістердің кейбіреулері басқа тағамдардың ингредиенттері ретінде қолданылады: мұздатылған десерттер, тәтті-қышқыл шошқа еті және рожак сияқты салаттардың түрлері.
Десерт
Сингапур десерттерінің тарихы алуан түрлі. Әдеттегі тағам сарайы немесе саудагерлер орталығындағы десерт орнында әртүрлі десерттер болады, оның ішінде: Бубур ча ча – інжулі саго, тәтті картоп, ямс, банан, қара бұршақ, пандан жапырақтары, қант және тұз кокос сүтінде пісіріліп, ыстық немесе суық беріледі. Чендолдың қарапайым нұсқасы пандан желе жолақтарынан, кокос сүтінен және гула мелака сиропынан, үстіне мұз ұсатылып қосылады; басқа ингредиенттерге қызыл бұршақ, тәтті жүгері, балмұздақ және тіпті дуриан жатады. Ченг тнг – лонган, арпа, агар жолақтары, лотос тұқымы және тәтті сироптан жасалған жеңіл, сергітетін сорпа, ыстық немесе суық беріледі. Бұл кантондық Чин бо леунгқа ұқсас. Ice kacang – желе, қызыл бұршақ, жүгері және атап тұқымынан тұратын негізге салынған, түрлі-түсті қант сироптары, пальма қанты, раушан сиропы және сүзілген сүтпен безендірілген мұз үйіндісі. Куи немесе куэ – әртүрлі дәмде болатын, көбінесе дуриан немесе банан сияқты жемістері бар кішкентай торттар немесе кокос сүтіне негізделген десерттер. Пандан – жиі қолданылатын хош иіс. Kueh laddu – шар тәрізді тәттілер. Kueh lapis – көп мөлшерде жұмыртқа ағы және құрғақ жемістермен (әсіресе шыршамен) безендірілген, қабатты торт сияқты куэ. Kueh modak – кокос пен пальма қантымен толтырылған күріш ұнынан жасалған печенье. Lapis sagu – түрлі түстермен және тәтті кокос дәмімен қабатталған танымал куэ. Ор ни – тародан (жергілікті жерде "ям" деп аталады) жасалған паста, кокос пастасы және гинкго жаңғақтарынан тұратын теочев тағамы. Пулут хитам – қара жемісті күріштен жасалған, кокос кремімен берілетін десерт. Тау суан – желім тәрізді мунг бұршағы, ыстық қуырылған қамырмен бірге беріледі. Тан Юань – қара кунжут толтырылған, шағын кілегейлі күріш доптары, кейде имбирь сорпасында қызмет етеді.
Bubur cha cha, a dish of pearled sago, sweet potatoes, yams, bananas, black eyed peas, pandan leaves, sugar, and salt cooked in coconut milk and served hot or cold. Chendol, basic version consist of pandan jelly strips with coconut milk and gula melaka syrup with shaved iced; other ingredients which could be added are red beans, sweet corns, ice cream and even durians. Cheng tng , a light, refreshing soup with longan, barley, agar strips, lotus seeds and a sweet syrup, served either hot or cold. It is analogous to the Cantonese Ching bo leung. Ice kacang, a mound of grated ice on a base consisting of jelly, red beans, corn and attap seeds, topped with various kinds of coloured sugar syrups, palm sugar, rose syrup and evaporated milk. Kuih or kueh, small cakes or coconut milk based desserts that come in a variety of flavours, usually containing fruit such as durian or banana. Pandan is a common flavouring. Kueh laddu are ball shaped sweets. Kueh lapis is a rich, multi layered cake style kueh using a large amount of egg whites and studded with prunes. Kueh modak are rice flour dumplings stuffed with coconut and palm sugar. Lapis sagu is also a popular kueh with layers of alternating colour and a sweet, coconut taste. Orh nee , a Teochew dish consisting of taro (locally known as "yam") paste, coconut paste and ginkgo nuts. Pulut hitam, a creamy dessert made of black glutinous rice and served with coconut cream. Tau suan , mung beans in jelly, served hot with dough crullers. Tang Yuan, bite sized glutinous rice balls often filled with black sesame filling and sometimes served in ginger soup.
Мұздатылған сэндвич
Вафельді балмұздақтан жасалған бутербродтар – көше саудагерлерінің танымал тағамы, олар көшелердің көп қозғалысты жерлерінде арбаларымен сауда жасайды. Бұл арбаларда ваниль, шоколад, клубника, кофе, тәтті жүгері, кокос және дуриан сияқты әртүрлі дәмдер кездеседі, бірақ олармен шектелмейді. Кейбір сатушылар балмұздақты батыстағыдай кеселерде немесе конуста сатады, бірақ көбінесе оны нан тілімдерінің арасына немесе вафельдерге салады. Балмұздақ тапсырыс бойынша кесілген, мөрленген блоктардан тұрады және әдетте түрлі-түсті, үлкен нанның бір тіліміне салынады. Бұл ақ нан немесе аздап тәттіленген, түрлі-түсті нан (тамақ бояуымен боялған және пандан жапырағының қосымшасымен хоштандырылған) болуы мүмкін. Мұндай бутербродтың бағасы шамамен 1 сингапур доллары, бірақ қала орталығында және туристік орындарда 2 долларға дейін немесе одан да қымбат болуы мүмкін.
Сингапур тағамдары Сингапурда жиі кездеспейтін тағамдар
Сингапур стиліндегі лапша, сары тәтті бұрыш ұнтағымен дәмделген қуырылған күріш вермицелінен тұратын, Америкалық қытай тағамы, Гонконгта да жиі кездеседі, бірақ Сингапурда табылмайды. Бұл тағамға ең жақын туыс – қуырылған би хун (жіңішке күріш лапшасы). Сингапурлық қуырылған квай тиао, қара соя соусымен дәмделген, қалың, жалпақ күріш лапшасынан тұратын тағам, Канада мен АҚШ-тағы кейбір қытай мейрамханаларында қолжетімді болғанымен, Сингапур тағамы емес. Оған ең ұқсас тағам – шар квай теу.