Кіріспе

Мета-дискуссия термині – талқылаудың өзі тақырып болып табылатын талқылауды білдіреді. Мета-дискуссия талқылаудың стилі, оның қатысушылары, талқылау өтетін орта, сондай-ақ бірдей немесе әртүрлі тақырыптардағы басқа талқылаулармен байланысы сияқты мәселелерді қарастырады. Бұл "мета" префиксінің мағынасына негізделген көптеген терминдердің бірі. Префикстің этимологиясы Аристотельдің физика саласындағы еңбектерінен кейін жазылған трактаты – "Метафизика" атауына дейін жетеді, ол кітаптарының дәстүрлі ретінде осылай аталған. Грек тіліндегі префикстің бастапқы мағынасы – жай ғана "кейін". Ал қазіргі замандағы, жоғары деңгейдегі, қандай да бір іс-әрекеттің мәнін өзіне-өзі қарастыру, яғни іс-әрекетке тікелей, бірінші деңгейде қатысудан гөрі, Meta Wiki сияқты көптеген жаңа сөздердің пайда болуына себеп болды.

Мысалдар

Мета-дискуссияның ең оңай түсінілетін мысалдарының бірі әдеби шығарманы, мысалы, романды сынауда кездеседі. Романды тақырып бойынша талқылау, мета-дискуссиядан гөрі, белгілі бір кейіпкерді қарастыру, сюжеттегі оқиғаларды зерттеу немесе кітаптың жалпы тақырыптарын талдау сияқты нәрселерді қамтиды. Мысалы, Генри Джеймстің «Бұрала бұрылыс» романындағы аты-жөні айтылмаған қызметкер туралы жазу немесе әңгімелесу тақырып бойынша бірінші деңгейдегі талқылау болып саналады. Осылайша, қызметкер туралы жарияланған пікірлер көп көлемде жиналды. Сондықтан, осы бірінші деңгейдегі сынға қатысты маңызды мета-талқылау пайда болды. Әдеби сыншы Эдмунд Уилсон, мысалы, жылдар бойы қызметкер және «Бұрала бұрылыс» романының басқа аспектілері туралы әртүрлі теориялар ұсынды, себебі басқа сыншылар оны өз көзқарасын қайтаруға немесе өзгертуге ықпал етті. Нәтижесінде, Уилсонның кітапқа берген түсіндірмесі туралы кең талқылау өрбіді. Бұл Джеймстің кітабын алғашқы рет қарастыруға негізделген мета-дискуссияның классикалық мысалы болып табылады. Мета-дискуссияның басқа мысалдары Usenet немесе басқа да интернет-форумдарда жиі кездеседі. Көбінесе, осы форумдарға қатысушылар пікір алмасудың мәнеріне, әңгіме барысында байқалатын басқа қатысушылардың мінез-құлқына, талқыланып жатқан тақырыпқа тоқтала алмауына немесе пікір алмасуды интернеттегі басқа әңгімелермен салыстыруға шағымданады. Бұлардың барлығы белгілі бір тақырыптағы бірінші деңгейдегі интернет-әңгімелеріне негізделген мета-дискуссияны құрайды.

Сипаттамалары

Мета-дискуссия дегеніміз жай ғана тақырыпты ауыстыру емес. Егер белгілі бір тақырыпты талқылап отырғандардың барлығы кенеттен басқа бір тақырыпқа көшсе, онда мета-дискуссия болған жоқ. Керісінше, мұндай тақырыпты ауыстыру немесе ауыстыруға тырысу көбінесе тақырыптан жаңылған немесе бастапқы талқылаудағы мәселелерден қашып тырысатын үлескерлер туралы мета-талқылауға алып келеді. Шындығында, кез келген маңызды, ұзаққа созылған талқылауда кем дегенде біршама мета-дискуссия болмауы сирек кездеседі. Бір қатысушыға назар салып тыңдауын немесе басқаларға сөз беруін сұрау – бетпе-бет әңгімеде де, жазбаша хабарласуда да мета-дискуссияның жиі кездесетін мысалдары.

Бағалау

Мета-дискуссия жасанды көрініп, тіпті уақытты босқа жұмсау сияқты да болуы мүмкін. Әсіресе пікірталастар мен қарсы пікірлер айтылатын талқылауларда, кейбір қатысушылар оппоненттері қолдағы мәселені қарастырудан қашу үшін мета-дискуссияға жүгінеді деп ойлауы мүмкін. Мұндай жағдайларда көбінесе "тақырыпқа оралыңыз" немесе "сұраққа жауап беріңіз" деген ескертулер айтылады, бірақ бұл ескертулердің өзі де қарапайым түрімен мета-дискуссия болып табылады. Дегенмен, кейде талқылаудың өзінен гөрі, талқылауға қатысты жоғары деңгейдегі мәселелерді қарастыру пайдалы болуы мүмкін. Талқылау барысында білінген кейбір қатысушылардың жеке ерекшеліктерін сақтап, әдепті түрде қарастыру, әңгіменің негізгі тақырыбын жақсырақ түсінуге және оны тыныш талқылауға көмектеседі.