Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Кіріспе
Тарихи қақтығыс
Historical conflict
Вей шайқасы, сондай-ақ Вей қамалы деп те аталады, ежелгі Риммен байланысты және шамамен б.з.д. 396 жылға дараланады. Осы шайқас туралы негізгі мәліметтер Ливийдің "Ab Urbe Condita" еңбегінде келтірілген. Вей шайқасы – диктатор сайланған Марк Фурий Камилл басқарған римдіктер мен этрусктердің Вей қаласы арасындағы соңғы шайқас болды. Вей қаласы бұрынғы ұзақ және шешуші емес соғыста екі тараптың да жеңістері мен жеңілістерін бастан өткерді. Римдіктер Вейді қоршап, қаланың астынан туннель қазды. Камилл Вейліктердің назарын аудару үшін қалаға барлық бағыттан шабуыл жасады. Содан кейін римдіктер туннельден шығып, олардың әскерлері Вейді жылдам басып алды.
The battle of Veii, also known as the siege of Veii, involved ancient Rome, and is approximately dated at 396 BC. The main source about it is Livy's Ab Urbe Condita. The battle of Veii was the final battle between the Romans, who were led by Marcus Furius Camillus, who had been elected dictator, and the Etruscan city of Veii. Veii had resisted the Romans in a long and inconclusive war with victories and defeats on both sides. The Romans besieged Veii and dug a tunnel beneath the city. Camillus attacked the city on all sides so as to distract the Veientines. The Romans then emerged from the tunnel and their forces quickly overwhelmed Veii.
Қоршау
Римдіктерді Рим жеңілістерден кейін диктатор болып сайланған (Рим республикасында бұл төреші емес, төтенше жағдайдағы генерал болды) Маркус Фурий Камилл басқарды. Олардың қарсыласы – этрусктердің Веи қаласы, ол Римнен шамамен 16 км (10 миль) қашықтықта орналасқан үлкен қала еді. Камилл басқаруды қолға алған кезде Веи қоршауда болды, ал веиліктер римдіктер дайындаған қоршау құралдарының көп бөлігін жойған еді. Қалаға ену үшін римдіктер қала тұрған жұмсақ туф тастарында туннель қазып салды. Ливий осы көріністі былай сипаттайды: веиліктер қалаларында тығылып, римнің негізгі әскері сыртында орналасқан, ал екінші күш туннель арқылы іштен шабуыл жасауға дайын тұрған. Камилл құдайлардан жарылқау тілеп, мына дұғаны оқыды:
The Romans were led by Marcus Furius Camillus, elected dictator (in the Roman Republic, this was an emergency general rather than a tyrant) after Rome had suffered defeats. Their opponent, the Etruscan city of Veii, was a large city about 16 km (10 miles) from Rome. When Camillus took over command, Veii was under siege, and the Veientines had already destroyed a large quantity of siege equipment prepared by the Romans. In order to break into the city, the Romans dug a tunnel through the soft tufa rock on which the city was built. Livy describes the scene with the Veientines holed up in their city, the main Roman force encamped outside and a second force set to attack from within via the tunnel. After Camillus had taken the auspices, he had uttered the following prayer:
«Пифиялық Аполлон, сенің еркіңмен жетелеумен және шабыттандырумен Веи қаласын жоюға келдім, ал олжаның оннан бір бөлігін саған арнаймын. Сен де, патшайым Юнона, қазір Веиде тұрып жатқан сен, жеңісімізден кейін бізбен бірге біздің қаламызға, жақын арада сенің қалаңа ілесіп кел. Сенің мәртебеңе лайық ғибадатхана сені күтіп тұр. Рим әскерінің күштілігіне сенім артып, Камилл қалаға барлық жағынан шабуыл жасады. Камиллдің шабуылының мақсаты – веиліктердің назарын кеніштен ауыстырып, олардың әскерлерін қабырғаларды қорғауға мәжбүрлеу еді. Веиліктер «Римдіктерге не болды, олар бірнеше күн бойы қозғалмай тұрғаннан кейін, енді кенеттен ашуланып қабырғаларға қарай асығысқан?» деп таң қалды. Рим әскерінің күтпеген шабуылынан веиліктер қабырғаларын қорғауға асығып келгенде, таңдаулы рим әскері Юнонаның ғибадатханасының жанындағы туннельдің кіреберісінен шықты. Олар веиліктерді тез жеңіп, жалпы қырғынды бастады. Шайқас баяулағанда Камилл қарусыздарды аман қалдыруға бұйрық берді, сол кезде әскерлер олжа жинап жатқан еді. Байлық Камиллді қатты таң қалдырды, ол сөйлегенде аяғынан тайып түсті, бұл оның кейінірек айыпталуының және бірнеше жылдан кейін Альлия шайқасынан кейін болған Римнің тонау белгісі ретінде қарастырылды. Тірі қалғандар құлдыққа салынды. Кейін қала римдіктермен қайта толықтырылды. Этрусктердің бекінісін жойған бұл оқиға Римнің Орталық Италиядағы беделін нығайтты.
Pythian Apollo, guided and inspired by thy will I go forth to destroy the city of Veii, and a tenth part of its spoils I devote to thee. Thee too, Queen Juno, who now dwellest in Veii, I beseech, that thou wouldst follow us, after our victory, to the City which is ours and which will soon be thine, where a temple worthy of thy majesty will receive thee. Relying on the superior size of the Roman army, Camillus attacked the city on all sides. The intent of Camillus' attack was to distract the Veientines from the mine by forcing their soldiers to defend the walls. The Veientines wondered "what had happened to make the Romans, after never stirring from their lines for so many days, now run recklessly up to the walls as though struck with sudden frenzy". As the unsuspecting Veientines rushed to defend their walls from the sudden attack of the Roman army, picked Roman troops emerged from the entrance of the tunnel inside the temple of Juno. They quickly overwhelmed the Veientines and began a general massacre. As the fighting slackened, Camillus gave orders to spare the unarmed who began to surrender as the soldiers gathered loot. The wealth so impressed Camillus that he gave a speech, during which he turned and stumbled, which was seen to be an omen of his later condemnation and the sack of Rome, which followed a few years later after the battle of the Allia. The survivors were enslaved. The city was subsequently repopulated by Romans. This destruction of the Etruscan stronghold secured Rome's growing place in central Italy.