Кіріспе

1951 жылы БҰҰ-ға АҚШ үкіметін қара нәсілдерге қарсы геноцид жасады деген айыптамамен берілген өтініш. "Біз геноцидті айыптаймыз" деген құжат БҰҰ-ның геноцид туралы конвенциясына сүйене отырып, АҚШ үкіметін геноцид жасады деп айыптайды. Бұл құжатты Азаматтық құқықтар конгресі (CRC) жазып, 1951 жылдың желтоқсан айында Парижде өткен мәжілістерде Біріккен Ұлттар Ұйымына ұсынды. Құжатта БҰҰ-ның геноцидтің алдын алу және жазалау туралы конвенциясында геноцид – "толық немесе ішінара бір топты жою ниетімен" жасалған кез келген әрекет деп көрсетілген. Қара нәсілдерге қарсы геноцид жасалды деген дәлелдер келтіру үшін құжатта АҚШ-та болған көптеген линчтер, заңдық дискриминация, Оңтүстіктегі қара нәсілдердің сайлау құқығынан айырылуы, қазіргі кезге дейінгі полицияның қатыгездік оқиғалары және денсаулық сақтау мен өмір сапасы салаларындағы жүйелі теңсіздіктер келтірілген. Басты аргумент: АҚШ үкіметі БҰҰ-ның геноцид туралы берген анықтамасына сәйкес геноцидтік жағдайға қатысты және жауапты. Бұл құжат халықаралық БАҚ-тың назарына ілігіп, CRC-ні Америка Коммунистік партиясы қолдағандықтан, "Суық соғыс" саясатының құрбаны болды. Африка-американдықтарының ауыр жағдайларын көрсететін көптеген мысалдар әлем елдерінде АҚШ туралы пікір қалыптастыруға ықпал етті. АҚШ үкіметі мен баспасөз КРК-ні коммунизмді ілгерілету үшін нәсілдік теңсіздікті көбейтіп көрсетуде айыптады. АҚШ Мемлекеттік департаменті КРК хатшысы Уильям Л. Паттерсонды Париждегі БҰҰ мәжілісінде өтінішті ұсынғаннан кейін паспортын тапсыруға мәжбүр етті.

Өмірбаян

1945 жылы Біріккен Ұлттар Ұйымы құрылғаннан кейін көп ұзамай, оған әлемнің түкпір-түкпірінен көмек сұраулар түсе бастады. Олар Африка мен Азиядағы еуропалық колониялардың түпкі тұрғындарынан, сондай-ақ афроамерикандықтардан келді. Афроамерикандықтардың мәселесі жөнінде БҰҰ-ға алғаш рет үндеген ұйым – Ұлттық негрлер конгресі (NNC) болды. Олар 1946 жылы Бас хатшыға нәсілдік дискриминация туралы мәлімдеме тапсырды. 1947 жылы Ұлттық түсті адамдардың дамуы үшін қауымдастығының (NAACP) келесі үндеуі 100 беттен асты. В.Е.Б. Дю Бойс оны 1947 жылғы 23 қазанда БҰҰ-ға ұсынды, бірақ бұған марқұм президенттің жесірі, американдық делегат Елеонора Рузвельт қарсылық білдірді. Мемлекеттік департаменттің петицияларға қарсылығына наразы болған Дю Бойс, NAACP президенті Уолтер Уайтты АҚШ делегациясының консультанты қызметін қабылдағаны үшін сынады. Ал Уайт өз кезегінде Дю Бойсты NAACP қатарынан шығарды. Петицияларды халықаралық және АҚШ-тағы афроамерикандық баспасөз мақтады. Алайда, Американың басты ақпарат құралдары оған қатысты бейтарап немесе жаулы көзқарас танытты. Кейбіреулері петициялардағы шындыққа келіссе де, БҰҰ-ға "шағымдану" коммунизмнің ісіне көмектеседі деп сақтықтандырды. КСРО бұл құжаттарды АҚШ-тағы жағдайдың нашар екенін көрсететін дәлел ретінде пайдаланды. Коммунистік партиямен байланысы бар, Халықаралық еңбек қорғау тобының мұрагері – Азаматтық құқықтар конгресі (CRC) Роза Ли Инграм және Трентондық алтылық сияқты өлім жазасына кесілген афроамерикандықтарды қорғау арқылы ел ішінде ықпалын күшейтіп келе жатқан еді. 1947 жылы Ұлттық негрлер конгресі CRC-мен бірікті.

Мазмұны

Ұлттар Ұйымының геноцид туралы анықтамасын келтіре отырып, өтініште: "Кез келген ұлтты, нәсілді немесе діни топты толығымен немесе ішінара жою ниеті геноцид болып табылады" делінген. Онда "Америка Құрама Штаттарының қанауға ұшыраған афроамерикандық азаматтары, оқшауланып, кемсітіліп, ұзақ жылдар бойы зорлық-зомбылықтың нысаны болғандықтан, үкіметтің барлық тармақтарының дәйекті, саналы, біріктірілген саясатының салдарынан геноцидтен зардап шегуде. Егер Бас Ассамблея адамзаттың ар-ожданы ретінде әрекет етіп, біздің өтінішімізге жағымды жауап берсе, ол бейбітшілік ісіне үлкен үлес қосады" делінеді. ККК бір топты "ішінара" жоюға талпынудың анықтаманың бір бөлігі екенін көрсетті және афроамерикандықтарға қатысты қарым-қатынас геноцид болып саналатынын айтты. 237 беттік өтініш Америка Құрама Штаттарындағы нәсілшілдік мәселесін әртүрлі аспектілерден қарастырады. Онда жүздеген заңсыз өлім жазалары мен линчтер тізімделген, кем дегенде 10 000 құжаттастырылмаған жағдайға сілтеме жасалған, сондай-ақ АҚШ-тың оңтүстік штаттары афроамерикандықтардың дауыс беру құқығын шектеу үшін сайлау салығы мен сауаттылық сынақтарын пайдаланғандығы айтылады. Заңдық кемсітушілікке қоса, өтініште жүйелі экономикалық теңсіздіктер мен өмір сүру сапасының айырмашылықтары да талқыланады. Нәтижесінде, өтініште АҚШ үкіметі расизмді де, "монополиялық капитализмді" де қолдауы арқылы геноцидке жауапты деп есептеледі, себебі оларсыз "геноцид қылмысының тұрақты, үнемі, кең таралған, институционалды түрде жасалуы мүмкін емес". ККК 1945 жылдан бері, яғни Америка өзін "еркін әлемнің" жетекшісі деп жариялағаннан бері болған көтеріліс зорлық-зомбылығы мен полициялық тәлкекке алу оқиғаларына ғана назар аударды. Барлығы мұны білген. ККК деректерді мұқият жинады, ал құжатты сынға алғандар оның фактілерінің дұрыс екенін мойындады. ККК-нің әрбір оқиғаны мұқият тексергені анықталғаннан кейін Уайт басқа тактикаға көшті. "Фактілер дұрыс", - деп шағымданып, "бірақ прокурор жасаған барлық айыптамалар сияқты, 'Біз геноцидті айыптаймыз' – бұл бір жақты айыптама" деді. ККК афроамерикандықтарға жүйелі түрде жасалған қысым геноцидке тең екенін көрсетуге тырысты, өйткені ол американдық мәдениетінің түбінде жатқан зорлықты, нәсілдік басымдықты көрсетеді.

Жеткізу

1951 жылғы 17 желтоқсанда петиция Біріккен Ұлттар Ұйымына екі түрлі жолмен ұсынылды: концерт әншісі және белсенді Пол Робсон петицияға қол қойған адамдармен бірге құжатты Нью-Йорктегі БҰҰ өкіліне тапсырды, ал Азаматтық құқықтар конгресінің атқарушы директоры Уильям Л. Паттерсон петицияның көшірмелерін Париждегі БҰҰ делегациясына жеткізді. W. E. B. Ду Бойс та Парижде петицияны табыс етуге жоспарлаған болатын, бірақ АҚШ Мемлекеттік департаменті оны "тіркелмеген шетелдік агент" деп танып, саяхаттауына кедергі келтірді. Дю Бойс бұрын Әділет министрлігімен қымбатқа түсетін сот процесін өткізген еді. Паттерсонның Парижге жіберген 125 данасы жетпеді, олардың АҚШ үкіметі тарапынан тоқтатылғаны күдіктелді. Бірақ ол жеке-жеке кішкентай жәшіктерге салып, адамдардың үйіне жіберген басқа көшірмелерді де таратты. Құжатқа көптеген белгілі белсенділер мен жүйеде зұлымдық көрген қара нәсілділердің отбасылары қол қойды, соның ішінде: Паттерсон Будапештке қашып кетті, онда Szabad Nép газеті арқылы АҚШ үкіметін айыптамаларды жоюға тырысқанын айыптады. АҚШ үкіметі Паттерсонды Ұлыбритания арқылы өте жатқанда ұстап алды және ол Құрама Штаттарға оралғанда паспортын тартып алды. Пол Робсон мүлдем паспорт ала алмағандықтан, осы екі адамның саяхаттауда кездескен қиындықтары кейбір адамдарды АҚШ үкіметін цензура жасауда айыптауға итерді.

Қабылдау

"Біз геноцидке қарсы" деген шағымды американдық баспасөздің көп бөлігі назарға алмады. Бір ерекшелік – "Чикаго Трибьюн" газеті оны "атақсыз өтірік" деп атады (сондай-ақ Геноцид конвенциясының өзінің құндылығына қарсы дәлел ретінде қарастырды). И. Ф. Стоун – бұл құжатты жақсы бағалаған жалғыз ақ американдық журналист болды. КРК-ның коммунистік байланыстары болды, ал құжат әлемдік коммунистік қозғалыс арқылы халықаралық назар аударды. "Геноцид" терминін ойлап тапқан және Геноцид конвенциясын жақтаған Рафаэль Лемкин петициямен келіспеді, себебі афроамерикандықтардың саны артып келе жатқан еді. Ол авторларын коммунистік көзқарастарының салдарынан миллиондаған адамның өліміне әкелген Совет Одағындағы болған деген "геноцидтен" назарды аударғысы келген деп айыптады. "Біз геноцидке қарсы" шағымы әлемнің көбісінде танымал болды, бірақ АҚШ-та емес. 1952 жылы Үндістанға саяхат жасаған бір американдық жазушы көптеген адамдардың Мартинсвилл жетілігі және Уилли МакГи туралы оқиғаларды осы құжат арқылы білгенін анықтады. Американдық делегация құжатты қатты сынады. Элеонора Рузвельт оны "абсурдты" деп атады. Қара нәсілді делегаттар Эдит Сэмпсон мен Ченнинг Тобиас еуропалық аудиторияға афроамерикандықтардың жағдайының жақсарып келе жатқаны туралы айтты. Мемлекеттік департаменттің өтініші бойынша NAACP "Біз геноцидке қарсы" шағымын жоққа шығаратын баспасөз хабарламасын дайындады, оны "ірі және көтерілісшіл құпияластық" деп сипаттады. Бірақ петиция туралы алғашқы баспасөз хабарламаларын және NAACP-тің күтілетін жауабын естігеннен кейін Уолтер Уайт хабарламаны жарияламауға шешім қабылдады. Ол және кеңес петицияның NAACP-тің көптеген көзқарастарын бейнелейтініне келісті. Мысалы, ұйым линчпен өлтірілген қара нәсілділердің санын ұзақ уақыттан бері жариялап келді. "Біздің деректерімізді дереккөз ретінде пайдаланатын кітапты қалай "жарылысқа" жібереміз?" деп сұрады Рой Уилкинс. КРК-ның күші "Қызыл қорқыныш" кезінде коммунизмге қатысты айыптауларға байланысты азайды және ол 1956 жылы таратылды.

Пайдаланылған әдебиеттер

Андерсон, Кэрол Элейн. Басты мақсаттан көз алмай: африкалық американдықтар, Біріккен Ұлттар Ұйымы және адам құқықтары үшін күрес, 1944–1952 жылдар. Диссертация (мақұлданған), 1995 жылы Огайо штаты университетіне ұсынылған; ProQuest арқылы қолжетімді. Мартин, Чарльз Х., "«Америкалық дилемманы» халықаралық деңгейде тарату: Азаматтық құқықтар конгресі және 1951 жылғы геноцид", Journal of American Ethnic History 16(4), 1997 жылғы жаз; JStor арқылы қолжетімді. Варгас, Жоао Х. Коста, "Африкалық диаспорадағы геноцид: АҚШ, Бразилия және толыққанды зерттеу мен саяси әдіс-тәсілдің қажеттілігі", Cultural Dynamics 17(3), 2005 жылғы қараша; SAGE арқылы қолжетімді, DOI: 10.1177/0921374005061991.