Кіріспе

Мысыр тарихшысы (801-871)

Әбу'л Қасим ʿАбд ар Рахман бин ʿАбдулла бин ʿАбд әл Хакам (أبو القاسم عبد الرحمن بن عبد الله بن عبد الحكم), көбінесе Ibn ʿAbd al Ḥakam ([ابن عبد الحكم, 801 AD 257 A. H/ 871 AD) деп белгілі, Мысырдың Фустат қаласынан шыққан сүнни мұсылман тарихшысы және заңгері. Оның дереккөздері өте ерте дәстүрді сақтаушылар жинаған, қазір жоғалып кеткен кітаптар, сондай-ақ оның әкесі сияқты ауызша хабарлар болды.

Шығармалары

Автордың тарихи еңбегінің төрт қолжазбасы сақталған, олардың барлығы бастапқыда оның бір шәкірті жасаған бір көшірмеден алынған деп есептеледі. Олардың екеуі жай ғана Футух Миср (فتح مصر, Мысырды жаулау), біреуі Футух Миср уа ахбараха (فتح مصر و أخبارها, Мысырды жаулау және оның кейбір есебі, яғни ел), ал біреуі осы мақаланың басында берілген толық атауға ие. Араб тіліндегі мәтіннің толық нұсқасын бұрын Солтүстік Африка бөлімін ағылшын тіліне аударған Чарльз Торри жариялаған. Бұл еңбектің тек Испанияны мұсылмандар басып алуы туралы қысқаша бөлігін ағылшын тіліне Джон Харрис Джонс (Геттинген, В. Фр. Kaestner, 1432, 32-36-беттер) аударған. Испан және Солтүстік Африка бөлімдері де көптеген тарихшылар француз және испан тілдеріне аударған. Дегенмен, бұл кітаптың шағын бөлігі ғана. Еңбектің көп бөлігі Мысырдың Исламға дейінгі дәстүрлі тарихына, Мысырдың мұсылмандық жаулауына, Солтүстік Африканың мұсылмандық жаулауына, оның алғашқы мұсылман қоныстары мен алғашқы исламдық судьяларына арналған. Оның еңбегі, сөзсіз, арабтардың Исламның сол елдерді жаулап алуы туралы ең ерте жазба ретінде баға жетпес құнды дереккөз болып табылады. Алайда, ол оқиғалардан кейін 200 жыл өткен соң жазылғандықтан, онда фактілер мен кейінірек пайда болған аңыздар араласып кеткен.