Кіріспе
Силіконнан жасалған үрлейтін құрылғы
Лапароскопиялық реттелетін асқазан белдеуі, көбінесе "белдеу", "А белдеуі" немесе LAGB деп аталады, семіздікті емдеу үшін асқазанның жоғарғы бөлігіне орналастырылатын, тамақ қабылдауды азайтуға бағытталған силіконнан жасалған үрлейтін құрылғы. Реттелетін асқазан белдеуі хирургиясы – бұл бариатриялық хирургияның мысалы, ол дене салмағы индексі (BMI) 40 немесе одан жоғары, немесе салмақ жоғалту арқылы жақсаратын белгілі бір қосымша аурулары бар пациенттер үшін 35-тен 40-қа дейін салмақ индексіне ие пациенттерге арналған. Мұндай аурулардың ішінде ұйқыдағы демқұрыштың тоқтауы, қант диабеті, остеоартрит, асқазан-өңеш рефлюкс ауруы (ГЭРБ), гипертония (жоғары қан қысымы) және метаболикалық синдром бар. 2011 жылдың ақпанында АҚШ-тың Тағам және дәрі-дәрмек басқармасы (FDA) реттелетін асқазан белдеулерін 30 мен 40 арасындағы BMI және қант диабеті немесе жоғары қан қысымы сияқты салмаққа байланысты бір медициналық жағдайы бар пациенттерге қолдануға рұқсат берді. Дегенмен, реттелетін асқазан белдеуін диета мен жаттығулар сияқты басқа әдістер қолданылғаннан кейін ғана қолдануға болады.
Жұмыс принципі
Инфляциялық лента асқазанның жоғарғы бөлігіне оралып, кішірек асқазан қуысын құрайды. Бұл бір уақытта қабылданатын тамақ мөлшерін баяулатып, шектейді, соның салдарынан YY (PYY) пептидінің бөлінуімен қанағат сезіміне жетуге мүмкіндік береді. Асқазанның босану уақытын қысқартпайды. Пациент сау тамақ таңдау, тамақ мөлшері мен көлемін шектеу, аштықты азайту және тамақтың асқазанның жоғарғы бөлігінен төменгі бөлігіне ас қорыту процесіне өту арқылы тұрақты салмақ жоғалтуға қол жеткізеді. Американдық метаболикалық бариатриялық хирургия қоғамының мәлімдемесіне сәйкес, бариатриялық хирургия семіздікпен күресіп жүргендер үшін оңай шешім емес. Бұл күрделі қадам, және кез келген ірі асқазан-ішек хирургиялық операциясының әдеттегі ауыруы мен тәуекелдерін қамтиды. Дегенмен, асқазанды таспамен орау – осы сияқты операциялардың ең аз инвазивті түрі және оны тағы бір «кілт тесігі» арқылы толыққанды қайта жасауға болады. Асқазанды таспамен орау лапароскопиялық хирургия арқылы жасалады және әдетте ауруханада жату мерзімі қысқа, жазылу жылдам, жаралар кішкентай және ашық хирургиялық процедураларға қарағанда азау ауыруға себеп болады. Асқазанның ешбір бөлігі тігілмейді немесе алынып тасталмайды, сондай-ақ пациенттің ішегі басқа бағытқа бұрылмайды, сондықтан олар тамақтан қалыпты түрде қоректік заттарды сіңіре алады. Асқазанға арналған таспалар толығымен биологиялық үйлесімді материалдардан жасалған, сондықтан олар пациенттің денесіне зиян келтірмей ұзақ уақытқа орналаса алады. Алайда, барлық пациенттерге лапароскопия жарамайды. Өте семіз, бұрын іш қуысына операция жасаған немесе басқа медициналық проблемалары бар пациенттерге ашық хирургиялық тәсіл қажет болуы мүмкін.
Лапароскопиялық операция арқылы орналастыру
Жүректің реттелетін гастрикалық лентасын хирургиялық түрде енгізуді көбінесе ленталық процедура немесе лента орнату деп атайды. Біріншіден, кішкентай тіліс (әдетте 1,25 см-ден кем) ішек қуысының жанына жасалады. Денеде табиғи түрде болатын көмірқышқыл газы хирург үшін жұмыс кеңістігін жасау үшін ішек қуысына енгізіледі. Содан кейін кішкентай лапароскопиялық камера тіліс арқылы ішек қуысына енгізіледі. Камера асқазан мен ішек қуысының суретін бейнемониторға жібереді. Бұл хирургқа ішек қуысындағы маңызды құрылымдарды жақсы көруге мүмкіндік береді. Ішек қуысына бірнеше қосымша кішкентай тілістер жасалады. Хирург бейнемониторды қадағалап, ұзын тұтқалары бар құралдарды қолданып, осы кішкентай тілістер арқылы процедураны аяқтайды. Хирург асқазанның артында шағын, дөңгелек тоннель жасап, осы тоннель арқылы гастрикалық лентаны енгізіп, лентаны асқазанға бекітеді. Лапароскопиялық (минималды инвазивті) бариатриялық хирургиядан өткен пациенттердің клиникалық зерттеулері олардың жақсырақ сезінгенін, демалыс және физикалық белсенділікке көбірек уақыт бөлгенін, өнімділік пен экономикалық мүмкіндіктердің жақсарғанын және операцияға дейін болғанға қарағанда өздеріне сенімдірек болғанын көрсетті.
Механика
Таспаны орналастыру асқазанның жоғарғы жағында кішкентай қалта жасайды. Бұл қалтаға шамамен жарты стақан тамақ сыяды, ал әдеттегі асқазанға шамамен алты стақан тамақ сыяды. Қалта тез толады, ал таспа тамақтың қалтадан асқазанның төменгі бөлігіне өтуін баяулатады. Асқазанның жоғарғы бөлігі толып қалғанда, миға бүкіл асқазан толып қалған сияқты сигнал жіберіледі. Бұл адамның жиі аш сезінбеуіне, тез тоюына және ұзақ уақыт бойы тоқ сезінуіне, аз мөлшерде тамақ ішуіне және уақыт өте салмағын жоғалтуына көмектеседі. Порттың әртүрлі дизайндары бар (мысалы, жоғары және төмен профильді), және хирургтың қалауына байланысты олар әртүрлі орындарға орналастырылуы мүмкін, бірақ әрқашан диафрагманың ішіндегі және айналасындағы бұлшықет қабырғасына (тігістер, тілімдер немесе басқа әдіс арқылы) бекітіледі. Реттелетін асқазан таспалары конструкциясына байланысты 4-тен 12 см³ дейін тұзды ерітіндіге сыйымды. Таспа тұзды ерітіндімен толтырылғанда, ол асқазанның сыртына қысым жасайды. Бұл асқазанның жоғарғы бөлігінен жасалған қалта мен төменгі асқазан арасындағы өтетін жолдың мөлшерін азайтады және тамақтың қозғалысын одан әрі шектейді. Дәрігерге бірнеше рет бару барысында таспа оптималды шектеуге қол жеткізгенше толтырылады – аш сезімі бақыланбайынша тым бос немесе тамақ ас қорыту жүйесінен өте алмайынша тым тар болмайынша. Қажетті түзетулер саны жеке тәжірибеге байланысты және оны дәл болжау мүмкін емес.
Реттелетін жолақтың түрлері
АҚШ нарығында бір реттелетін асқазанды таспа FDA-ның мақұлдауына ие: Lap Band. 2001 жылы Lap Band жүйесі FDA мақұлдауын алды. Realize Band 2016 жылы FDA мақұлдауынан айырылды. Бұл құрылғы бес түрлі өлшемде шығарылады және жылдар бойы өзгерістерге ұшырады. Соңғы үлгілер – Lap Band AP L және Lap Band AP S – теріге тігілген стандартты инъекциялық порты бар, олардың көлемі 14 мл және 10 мл. АҚШ-тан тыс жерлерде тағы екі реттелетін асқазанды таспа қолданылады: Heliogast және Midband. Ешқайсысы да FDA-ның мақұлдауын алмаған. Midband 2000 жылы алғаш рет нарыққа шықты. Асқазан қабырғасын ысқаланудан қорғау үшін құрылғыда өткір жиектер мен тегіссіздер жоқ. Сондай-ақ, ол рентген сәулелеріне көрінбейді, осылайша оны табу және реттеу оңай. Heliogast таспасы 2003 жылы нарыққа енді. Құрылғы операция кезінде орнатуды жеңілдету үшін жұмыр лентамен жабдықталған.
Жүктілік кезінде ерекше ескертулер
Егер жүктілік жоспарласа, пациенттің ұрықтану алдында немесе одан кейін ең жақсы тамақтану жағдайында болуы қажет; жоспарланған жүктілік алдында белдеуді босату қажет болуы мүмкін. Пациентте таңертеңгі ауру сезімі пайда болса, белдеуді босатуды қарастыру керек. Белдеу жүктілік кезеңінде бос күйінде қалуы мүмкін, ал бала емізуді аяқтағаннан кейін немесе жасанды тамақтандыру кезінде, қажет болған жағдайда, босанғаннан кейін салмақты төмендетуге көмектесу үшін белдеуді біртіндеп қайта толтыруға болады. Операциядан кейін жыныстық қатынас кезінде ерекше сақтық таныту қажет, себебі жылдам салмақ жоғалту сүекке қабілеттілікті арттырады. Кез келген жағдайда, қаланбаған жүктіліктің алдын алу үшін тиімді контрацепциялық құралдарды қолдану қажет. Сарапшылар осы қабілеттіліктің артуын түсіндіретін екі факторды атап көрсетті: поликистоздық жұмыртқаша синдромының (ПЖС) кері дамуы және май жасушалары шығаратын эстрогеннің артық мөлшерінің төмендеуі.
Басқа бариатриялық операциялармен салыстыру
Ауырлықты төмендету хирургиясының басқа, ашық түрлерінен (мысалы, Roux en Y асқазан айналма хирургиясы (RNY), билиопанкреатикалық диверсия (BPD) және он екі елі ішектің ауысуы (DS)) ерекшеленеді, асқазанды таспамен жабу ас қорыту жүйесінің ешқандай бөлігін кесуді немесе алып тастауды қажет етпейді. Оны алып тастауға болады, бұл үшін лапароскопиялық процедура ғана қажет, одан кейін асқазан көбінесе бастапқы, таспа салынбаған көлеміне оралады, сондықтан таспаны алып тастағаннан кейін адамның салмақ қосуы жиі кездеседі. Дегенмен, ол толыққанды қайтымды емес, себебі жабысулар мен тіндердің қатаюы болмай қоймайды. RNY, DS немесе BPD сияқты процедуралардан өткен адамдардан айырмашылығы, асқазанды таспамен жабылу нәтижесінде науқастарда тамақтану жетіспеушілігі немесе микроэлементтердің сіңірілуі сирек кездеседі. Асқазанды таспамен жабудан кейін кальций қосымшаларын және В12 витаминін инъекцияларын қабылдау міндетті емес (мысалы, RNY-де жиі болатындай). Бюхвальд жасаған мета-талдауға сәйкес, асқазанды таспамен жабылу арқылы науқастар артық салмағының шамамен 47,5% -ын жоғалтады. Бұл көрсеткіш әрбір адамның жеке жағдайына, ынтасына және физикалық белсенділігіне байланысты өзгеруі мүмкін.
Тиімділігі
Асқазанға лента салумен ауыратын науқастың орташа салмағы аптасына 500 граммнан 1 килограмға дейін кемиді, бірақ салмағы көп науқастар бастапқыда жылдам салмақтан айырылады. Бұл көбінесе науқастар үшін алғашқы жылға жуық уақытты құрайды. Маңыздысы, RNY науқастарының көпшілігі бастапқыда салмақты тез түсірсе де, кейбір зерттеулер LAGB науқастарының да салмақ жоғалту пайызы шамалас болатынын және бірнеше жылдан кейін оны сақтап қалу мүмкіндігі де ұқсас екенін көрсеткенін ескеру керек. Бұл процедура дұрыс тамақтану әдеттерін қалыптастыруға көмектеседі, бұл өз кезегінде салмақтың ұзақ мерзімді тұрақтылығын қамтамасыз етеді. Дегенмен, тәжірибе жиналуымен және науқастарды ұзақ мерзімді бақылау барысында бірнеше зерттеулер салмақтың жеткіліксіз деңгейде төмендеуін және асқазан лентасымен байланысты асқынулардың жоғары деңгейін анықтады. Австралияның Мельбурн қаласындағы Монаш университетінің зерттеушісі Пол О’Брайеннің айтуынша, емделушілерге дұрыс күтім көрсетілсе және олар тамақтану режимін мұқият бақыласа, салмақ жоғалтудың тиімді, қайтымды және ұзақ мерзімді шешімі табылады. Бұл зерттеуді асқазан лентасы жүйесін сататын Allergan Inc. компаниясы қолдады. 2021 жылы The Lancet журналында жарияланған 174772 қатысушыны қамтитын мета-талдау бариатриялық хирургияның семіз ересектерде, 2-типті қант диабеті бар немесе жоқ, барлық себептерге байланысты өлім-жітімді тиісінше 59% және 30% қысқартумен байланысты екенін көрсетті. Бұл мета-талдау сондай-ақ, бариатриялық операция жасаған 2-типті қант диабеті бар семіз ересектердің орташа өмір сүру ұзақтығы әдеттегі (хирургиялық емес) еммен салыстырғанда 9,3 жылға ұзарғанын, ал диабеті жоқ семіз ересектерде бұл көрсеткіш 5,1 жылға ұзарғанын анықтады. Мұндай жағдайларға өңештің кеңеюі, қаптың үлғаюы, асқазанның құлауы (асқазанның бір бөлігі лентаға тиіс емес жерге түсуі), эрозия немесе орын ауыстыру жатуы мүмкін. Рефлюкс тәрізді симптомдар тым күшті шектеуді білдіруі мүмкін, сондықтан қосымша зерттеулер қажет болуы мүмкін. Кейбір жағдайларда, қосымша тексерулер мен қайта бағалаулар жүргізілгенге дейін лентадан сұйықтық алынып тасталады. Басқа жағдайларда, асқазанның эрозиясы немесе осыған ұқсас асқынулар анықталса, лентаны алып тастау сияқты қосымша хирургиялық араласу қажет болуы мүмкін. Кейбір дәрігерлер рентгендік бақылаусыз (флюороскопия) лентаны реттейді. Мұндай жағдайларда дәрігер науқастың салмақ жоғалтуын және науқастың сипаттаған рефлекстік белгілерін, мысалы, ішек күйуі, қайта құсу немесе кеудедегі ауыруды бағалайды. Осы ақпарат негізінде дәрігер лентаны түзету қажеттігі туралы шешім қабылдайды. Түзетулер көбінесе науқастың салмағы қайта артып, салмақ жоғалту тоқтап қалғанда немесе науқаста тамақтың асқазан арқылы өтуі қиын екенін сезгенде қажет болады. Асқазан лентасынан кейінгі ұзақ мерзімді диетада қалыпты, салауатты тағамдар болуы керек, олар қатты және жұту алдында паста тәрізді болу үшін жақсылап шағылынуы тиіс. Бұл текстура, шұба, кастрюль және сусын сияқты оңай ылғал тағамдар лента арқылы жылдам және оңай өтетіндей, калория мөлшерін арттыруға қарағанда, лентаның тиімділігін арттырады. Асқазан лентасымен ауыратын науқастар үшін қолдау топтары бар. Кейбіреулері RNY және асқазан айналма жолынан өткізу науқастарын асқазан лентасымен ауыратын науқастармен біріктіреді. Кейбір асқазан лентасымен ауыратын науқастар бұл тәсілге қарсы шығады, өйткені семіздікке байланысты көптеген негізгі мәселелер бірдей болғанымен, екі топтың қажеттіліктері мен қиындықтары, сондай-ақ олардың салмақ жоғалтудың алғашқы қарқыны әртүрлі. Кейбір науқастар бұл процедураны сәтсіз деп санайды, өйткені RNY науқастары көбінесе салмақты жылдам жоғалтады.
Асқазанды таспалаудың құны
Америка Құрама Штаттарында асқазанды реттеуге арналған хирургиялық белдеу орнату операциясының құны шамамен 15 000 долларға жетеді, бірақ штаттар бойынша орташа көрсеткіш 10 500 доллардан (Колорадо және Техас штаттары) 33 000 доллардан (Аляска штаты) асып түседі. Бұл құнға кіретін қызметтер хирургиялық клиника мен ауруханаға қарай өзгереді, бірақ көптеген клиникалар процедураны жүргізу үшін қажетті барлық қызметтерді қамтиды (хирург ақысы, хирургиялық көмекші ақысы, аурухана/операциялық бөлме ақысы, анестезиолог ақысы және асқазандық белдеу құрылғысының ақысы). Кейбір клиникалар сондай-ақ, қажет болған жағдайда асқазанды толтыру және босату үшін операциядан кейінгі бақылау сапарларының белгілі бір мерзімін қосады (мысалы, операциядан кейін үш айдан 13 айға дейін, клиникаға байланысты, қажетті толтыру/босату саны). Мұндай жеке қызметтер кеңседегі бір сапар үшін 15 доллардан 300 долларға дейін тұрады. Көптеген клиникалар операцияға дейінгі күтім мен тексерулердің құнын, сондай-ақ туындауы мүмкін кез келген асқынуларды көрсетілген бағаларына қоспайды.
Реттелмейтін жолақтар
1970 жылдардың соңында Уилкинсон асқазан-ішек жолының үздіксіздігін бұзбай, тамақ қабылдауды шектеуді мақсат тұтқан бірнеше хирургиялық тәсілдерді әзірледі. 1978 жылы Уилкинсон мен Пелосо ашық ота арқылы асқазанның жоғарғы бөлігіне (2 см Марлекс тор) реттелмейтін лента салды. 1980 жылдардың басында Колле (Норвегия), Молина және Ория (АҚШ), Наслунд (Швеция), Фрайденберг (Австралия) және Кузмак (АҚШ) түрлі материалдардан – Марлекс тор, дакрон тамыр протезі, силиконмен қапталған тор және Gore Tex сияқты – реттелмейтін асқазан ленталарын импланттады. Сонымен қатар, Башур 10,5 см полипропилен клиптен және 1,25 см стамиясы бар 50 см³ көлемді қуыстан тұратын «гастроклипті» жасады, бірақ асқазан эрозиясының жоғары деңгейіне байланысты ол кейіннен қолданудан шығарылды. Тор, лента және клиптерді пайдалану арқылы жасалған бұл ертегі әрекеттердің барлығы дұрыс стамия диаметрін анықтаудағы қиындықтар, асқазанның сырғанауы, эрозия, тамаққа төзбеушілік, бақытсыз құсу және қапшықтың кеңеюі салдарынан жоғары сәтсіздік деңгейін көрсетті. Осы қиындықтарға қарамастан, силикон басқа материалдармен салыстырғанда азырақ жабысу мен тіндердің реакциясын тудыратындықтан, ең жақсы қабылданатын материал ретінде анықталды. Дегенмен, бұл ертегі зерттеушілердің басты мақсаты – ленталарды реттеу мүмкіндігі болды.
Реттелетін жолақтар
Қазіргі заманғы реттелетін асқазан белдеуінің жасалуы – алғашқы ізденісшілердің, әсіресе Любомир Кузмактың көрегендігі мен табандылығына, сондай-ақ биоинженерлер, хирургтар мен ғалымдардың үздіксіз ынтымақтастығына деген құрмет. Белдеудің «реттелу мүмкіндігі» тұжырымдамасы бойынша алғашқы зерттеулерді Г. Сзинич (Австрия) жасаған ерте жұмыстарға тартуға болады, ол жануарларда тері асты портына қосылған реттелетін белдеумен тәжірибе жүргізген. 1965 жылы АҚШ-қа эмиграциялаған украин хирургы Любомир Кузмак 1986 жылы ашық хирургия арқылы «реттелетін силиконды асқазан белдеуінің» (ASGB) клиникалық қолданылуы туралы хабарлады. Келесі бірнеше жылда Кузмак ASGB лапароскопиялық енгізуге бейімделіп, ақырында қазіргі заманғы жамбас белдеуіне айналды. Бұл маңызды жаңаруды Белачев, Кадьер, Фавретти және О’Брайен жүзеге асырды, ал Inamed Development Company құрылғыны жасады. Жаңадан жасалған жамбас белдеуін Белачев пен ле Гранд 1993 жылдың 1 қыркүйегінде Бельгияның Хю қаласында алғаш рет лапароскопиялық түрде енгізді, ал 8 қыркүйекте Кадьер мен Фавретти Италияның Падуа қаласында осы процедураны жасады. 1993 жылы Австралиядағы Бродбент пен Италиядағы Катона лапароскопия арқылы түзетілмейтін (Молина типі) асқазан белдеулерін енгізді. 1994 жылы Бельгияда алғашқы халықаралық лапароскопиялық белдеу семинары, ал Швецияда SAGB қатысқан алғашқы семинар өтті. Бір портты лапароскопия (SPL) – хирургтың көбінесе кіндік арқылы, жалғыз кіру нүктесі арқылы жұмыс істейтін, минималды инвазивті процедура. Арнайы икемді құралдар мен кіру порттары үшбұрыш құру үшін сыртқы трокарларды орнату қажеттігін жояды, осылайша іш қуысына кіретін шағын, жалғыз тесік жасауға мүмкіндік береді. SPL техникасы реттелетін асқазан белдеуі және жеңді асқазанды алып тастау сияқты көптеген хирургиялық операцияларды жүргізу үшін қолданылды. 2003 жылы Америкалық Асқазан Белдеуі (AIGB) True Results институты АҚШ-та Америка Хирургтар Колледжі аккредиттеген амбулаторлық бариатриялық орталық ретінде танылған, жетілдірілген лапароскопиялық технологияны қолданатын алғашқы амбулаторлық хирургиялық орталықты ашты. АҚШ-та алғашқы амбулаторлық жамбас процедурасы 2003 жылы Техас штатының Ричардсон қаласындағы AIGB True Results хирургиялық орталығында жасалды, содан бері AIGB True Results 30 000-нан астам амбулаторлық жамбас процедурасын жүргізді.
Қауіпсіздік
2012 жылы АҚШ Конгресінің мүшелері лаптабандтың қауіпсіздігін зерттеу үшін конгресс тергеуін сұрады. Бұл Оңтүстік Калифорниядағы «1 800 GET THIN» жарнамалық кампаниясымен байланысты клиникаларда лаптабанд операцияларынан кейін болған соңғы науқастар өліміне байланысты туындады.