Қорқыныш пен мәдениет: Өлімді жеңуге талпыну психологиясы

Кіріспе

Әлеуметтік және эволюциялық психология теориясы

Террорды басқару теориясы (ТМТ) – Джефф Гринберг, Шелдон Соломон және Том Пыщински бастапқыда ұсынған әлеуметтік және эволюциялық психология теориясы.

Өлімге қатысты үрейді басатын мәдени құндылықтардың ең айқын мысалдары – сөзбе-сөз өлместік ұсынуға тырысатындары (мысалы, дін арқылы өлімнен кейінгі өмірге сенім). Алайда, ТМТ басқа да мәдени құндылықтар, тіпті өліммен байланысы жоқ сияқты құндылықтар да символдық өлместік береді деп санайды. Мысалы, ұлттық идентиті құндылықтары, жыныстық қатынасқа қатысты мәдени көзқарастар және адамның жануарлардан басымдығы. Мәдени құндылықтар мағыналы нәрсеге әсер ететіндіктен, олар өзіне деген сенімнің негізін құрайды. ТМТ өзіне деген сенімді адамның мәдени құндылықтарына сай өмір сүруінің жеке, субъективті өлшемі деп сипаттайды. Абсолютті жойылу қорқынышы адамдарда терең, бірақ санасыз үрей тудырады, сондықтан олар өмірінің барлық уақытын оны түсінуге арнайды. Ірі масштабта қоғамдар символдар құрайды: заңдар, діни мағыналар, мәдениеттер және сенімдер жүйесі, өмірдің мәнін түсіндіру үшін, қандай қасиеттер, дағдылар мен таланттар ерекше екенін анықтау үшін, белгілі бір қасиеттерді көрсететіндерді марапаттау үшін және өздерінің мәдени көзқарастарына сәйкес келмейтіндерді жазалау немесе өлтіру үшін. Осы құрылған "символдарға" ұстану өліммен байланысты стресті жеңілдетуге көмектеседі. Жеке деңгейде өзіне деген сенім өлімге қатысты үрейге қарсы қорғаныш болып табылады.

Өмірбаян

Біздің заманымыздың I ғасырында Стаций өзінің "Тебаидасында" "қорқыныш әлемде алғаш құдайларды тудырды" деген пікірді келтірген. Мәдениеттанушы Эрнест Бекер 1973 жылы жарық көрген "Өлімді жоққа шығару" атты кітабында адамдар, интеллектуалды жануарлар ретінде, өлімнің қажеттілігін түсіне алатынын айтқан. Сондықтан олар өмірін өздерін жеке тұлға ретінде көрсетуге және өмірлеріне мағына беруге қабілетті мәдени құндылықтарды құру мен сенуге арнайды. Өлім адамдарда үрей тудырады; ол күтпеген, кездейсоқ сәттерде келеді, оның мәні түсініксіз, сондықтан адамдар көп бөлігін оны түсіндіруге, болдырмауға және одан қашуға жұмсайды. Бекер Зигмунд Фрейд, Сёрен Кьеркегор, Норман О. Браун және Отто Ранк еңбектеріне сүйенген. Клиникалық психиатр Мортон Левиттің сөзіне қарағанда, Бекер фрейдтік сексуалдыққа назар аударуды, адам мінез-құлқының басты қозғаушы күші ретінде өлімнен қорқумен ауыстырады. Адамдар өздерін құнды, маңызды жандар ретінде, тұрақтылық сезімімен қабылдауға ұмтылады – психологияда бұл өзіне-сенім деп аталады. Бұл сезім, адамның өзге тірі нәрселерден артық емес екенін түсінуден туындаған когнитивтік диссонансқа қарсы тұрады. Бекер жоғары өзіне-сенімді батырлық деп сипаттайды: батырлық мәселесі – адам өмірінің орталық мәселесі, ол адам табиғатына барлық нәрседен тереңірек үңіледі, себебі ол организмдік нарциссизмге және баланың өзін-өзі бағалау қажеттілігіне негізделген. Қоғамның өзі – кодификацияланған батырлар жүйесі, яғни қоғамның кез келген жерінде адам өмірінің маңыздылығы туралы тірі миф, мағынаның қарсы тұрушылық туындысы. Денсаулыққа қатысты шешімдердің себептерін террорлық басқару моделі арқылы зерттеуге болады. 2008 жылғы "Психологиялық шолу" журналындағы зерттеу мақаласы өлім туралы білудің, керісінше, денсаулықты нығайтуға бағытталған мінез-құлықтарды өзіне-сенімді нығайтуға бағытталған іс-әрекеттерге ықпал ету арқылы қалай бұзатынын түсіну үшін үш бөлімді модель ұсынады.

In the 1st century CE, Statius in his Thebaid suggested that "fear first made gods in the world". Cultural anthropologist Ernest Becker asserted in his 1973 book The Denial of Death that humans, as intelligent animals, are able to grasp the inevitability of death. They therefore spend their lives building and believing in cultural elements that illustrate how to make themselves stand out as individuals and to give their lives significance and meaning. Death creates an anxiety in humans; it strikes at unexpected and random moments, and its nature is essentially unknowable, causing people to spend most of their time and energy to explain, forestall, and avoid it. Becker expounded upon the previous writings of Sigmund Freud, Søren Kierkegaard, Norman O. Brown, and Otto Rank. According to clinical psychiatrist Morton Levitt, Becker replaces the Freudian preoccupation with sexuality with the fear of death as the primary motivation in human behavior. People desire to think of themselves as beings of value and worth with a feeling of permanence, a concept in psychology known as self esteem. This feeling counters the cognitive dissonance created by an individual's realization that they may be no more important than any other living thing. Becker refers to high self esteem as heroism: the problem of heroics is the central one of human life, that it goes deeper into human nature than anything else because it is based on organismic narcissism and on the child's need for self esteem as the condition for his life. Society itself is a codified hero system, which means that society everywhere is a living myth of the significance of human life, a defiant creation of meaning. The rationale behind decisions regarding one's own health can be explored through a terror management model. A 2008 research article in Psychological Review proposes a three part model for understanding how awareness of death can ironically subvert health promoting behaviors by redirecting one's focus towards behaviors that build self esteem instead:

Эволюциялық фон

Террорлық басқару теориясының жақтастары ТМТ-ны эволюция теориясымен сәйкес келеді деп есептейді: Бұл жеке және топтық өзіндік құндылықтың абстрактілі қажеттіліктері эволюциялық таңдауға ұшырауын жалғастыруы мүмкін деген пікірді күшейтеді, тіпті кейде олар физикалық денсаулық пен қауіпсіздікке қауіп келтірсе де.

Өзін-өзі бағалау

Өзін-өзі бағалау ТМТ-ның ядросында жатыр және оның негізгі парадигмаларының маңызды аспектісі болып табылады. ТМТ өзін-өзі бағалау қажеттілігінің себептері мен салдарының мәнін ашуға бағытталған. Теориялық тұрғыдан алғанда, ол Эрнест Беккердің мәдениет және өзін-өзі бағалау туралы ұғымдарына көп сүйенеді. ТМТ өзін-өзі бағалау ұғымын ғана түсіндіріп қоймай, сонымен қатар, бізге өзін-өзі бағалау не үшін қажет екенін түсіндіруге тырысады. Бір түсінік бойынша, өзін-өзі бағалау – қобалжуға қарсы күресу механизмі ретінде қолданылады. Ол адамдарға өздерінің үрейлерін бақылауға көмектеседі және адамдардың әлемді басқаруға тырысатын жануарлар екенін түсінуді бекітеді. ТМТ-ға сәйкес, өзін-өзі бағалау – адамның мәдени көзқарасының дұрыстығына сенуі және сол көзқараспен құрылған мәдени стандарттарға сай өмір сүру арқылы қалыптасатын жеке құндылық сезімі. Басқаша айтқанда, адамның өлімге қатысты алалануын басуы, оның өзін-өзі бағалауын оң жағынан арттыру қажеттілігінен туындауы мүмкін. Арндт және авторлар (2009) үш зерттеу жүргізді, онда темекі шегушілердің пікірлері мен әріптестерінің қабылдауы, сондай-ақ осы адамдардың өлім туралы ойлар мен темекіге қарсы шараларға тап болғанда сыртқы себептермен темекі шегуді жалғастыруы зерттелді. Керісінше, өзін-өзі бағалау мүлдем басқаша әсер етеді. Зерттеулер көрсеткендей, өзін жоғары бағалайтын адамдар, әсіресе мінез-құлқына қатысты, өмірге оң көзқараспен қарайды. Атап айтқанда, темекі шегуге қарсы ескертулер түріндегі өлім туралы ақпарат темекі шегушілерге тиімсіз болды, тіпті олардың бұл мінез-құлыққа деген оң көзқарасын күшейтті. Өлімнен кейін темекі шегуге деген оптимистік көзқарастың себептері, адамдардың уайымға қарсы қорғаныш ретінде оң көзқарас қолданатынын көрсетеді. Кейбір сенімдердің бұрыс екені дәлелденгеннен кейін де оларды ұстану, қазіргі ақпарат пен өткен мінез-құлыққа қатысты когнитивтік диссонанс тудырады, ал оны жеңілдетудің жолы – жаңа ақпаратты қабылдамау. Сондықтан, өзін-өзі бағалау сияқты уайымды азайтатын факторлар, адамдарға өздерінің қорқыныштарымен оңай күресуге мүмкіндік береді. Өлім туралы ойлар, адамды қауіпті мінез-құлыққа (осы жағдайда темекі шегуге) итермелейтін теріс күшейтеді, себебі жаңа ақпаратты қабылдау өзін-өзі бағалауды жоғалтуға, осалдық пен өлім туралы хабардар болуға әкеледі. (қатысушыларға өлімді бейнелейтін суреттер көрсету сияқты). ТМТ гипотезасын қолдайтын әдебиеттер өте кең және әртүрлі. MS зерттеулерінің мета-талдауын Burke және авторлар (2010) қараңыз. Эксперименттік тұрғыдан алғанда, MS гипотезасы 200-ге жуық эмпирикалық мақалаларда сыналып көрді. Зерттеуге қатысқан христиандарға демографиялық жағынан ұқсас, бірақ діни көзқарастары жағынан өзгеше христиан және еврей студенттерін бағалау тапсырылды. Өлім туралы ойларын еске түсіргеннен кейін (эксперименттік MS индукциясы), христиан қатысушылар басқа христиандарды оң, ал еврей қатысушыларды теріс бағалады. Керісінше, осындай жағдайларда өзін-өзі бағалауды күшейту, дүниетанымын қорғауды және өзгелерге ұқсамауды азайтуға әкеледі. Қатысушыларға екі түрлі жағдай жасалды: бір топқа өлімнен қорқу туралы мақала берілді, ал бақылау тобына өлімнен қорқумен байланыссыз, көпшілік алдында сөйлеуден қорқу туралы мақала берілді. Атап айтқанда, зерттеушілер қатысушылардың өзін-өзі бағалау тұрғысынан қалай әрекет еткенін және оның өлім-жітіммен байланысты денсаулыққа қауіп төндіру туралы ақпаратты қалай қабылдауға әсерін зерттеді. Алайда, әртүрлі факторларды ескеру қажет, мысалы, адамның шешімге қатысты көзқарасы, өзін-өзі бағалау деңгейі және айналасындағы жағдай. Әсіресе, темекі шегу мінез-құлқына қатысты, өзін-өзі бағалау және өлім туралы ойлар әр адамның шешімдеріне әр түрлі әсер етеді. Темекі шегуге қатысты шешімдердің ұзақтығы тұрғысынан алғанда, адамдардың темекі шегу әдеттері, қысқа мерзімде, олардың өзін-өзі бағалаумен байланысты өлім туралы ойларға ұшыраған кезде әсер ететіні байқалды. Сонымен қатар, әлеуметтік оқшалануға ұшыраған адамдар темекі шегудің денсаулыққа зиянды екенін көргендерге қарағанда, ұзақ мерзімде темекі тастауға көбірек бейім болды. DTA гипотезасы Гринберг және авторлардың (1994) жұмысынан бастау алады. Бұл алғашқы зерттеулерде (мысалы, Greenberg et al. (2004); Arndt және авторлар. (1997)), және көптеген кейінгі DTA зерттеулерінде DTA-ның негізгі өлшемі – сөз фрагменттерімен жұмыс істеу, онда қатысушылар сөз фрагменттерін өліммен байланысты (мысалы, coff – coffin, емес coffee) немесе өліммен байланыссыз (мысалы, sk – skill, емес skull) сөздермен толықтыра алады. Егер өлім туралы ойлар санаға оңайрақ жеткізілсе, онда сөз фрагменттерін өліммен байланысты сөздермен толықтыру логикалық.

Self esteem lies at the heart of TMT and is a fundamental aspect of its core paradigms. TMT fundamentally seeks to elucidate the causes and consequences of a need for self esteem. Theoretically, it draws heavily from Ernest Becker's conceptions of culture and self esteem. TMT not only attempts to explain the concept of self esteem, it also tries to explain why we need self esteem. One explanation is that self esteem is used as a coping mechanism for anxiety. It helps people control their sense of terror and nullify the realization that humans are just animals trying to manage the world around them. According to TMT, self esteem is a sense of personal value that is created by beliefs in the validity of one's cultural worldview, and the belief that one is living up to the cultural standards created by that worldview. In other words, an individual's suppression of death anxiety may arise from their overall need to increase their self esteem in a positive manner. Arndt et al. (2009) conducted three studies to examine how peer perceptions and social acceptance of smokers contributes to their quitting, as well as if, and why these people continue smoking for outside reasons, even when faced with thoughts of death and anti smoking prompts. Conversely, self esteem can work in the opposite manner. Research has confirmed that individuals with higher self esteem, particularly in regard to their behavior, have a more positive attitude towards their life. Specifically, death cognition in the form of anti smoking warnings weren't effective for smokers and in fact, increased their already positive attitudes towards the behavior. The reasons behind individuals' optimistic attitudes towards smoking after mortality was made salient, indicate that people use positivity as a buffer against anxiety. Continuing to hold certain beliefs even after they are shown to be flawed creates cognitive dissonance regarding current information and past behavior, and the way to alleviate this is to simply reject new information. Therefore, anxiety buffers such as self esteem allow individuals to cope with their fears more easily. Death cognition may in fact cause negative reinforcement that leads people to further engage in dangerous behaviors (smoking in this instance) because accepting the new information would lead to a loss of self esteem, increasing vulnerability and awareness of mortality. having participants watch graphic depictions of death, etc.). Like the other TMT hypotheses, the literature supporting the MS hypothesis is vast and diverse. For a meta analysis of MS research, see Burke et al. (2010). Experimentally, the MS hypothesis has been tested in close to 200 empirical articles. had Christian participants evaluate other Christian and Jewish students that were similar demographically, but differed in their religious affiliation. After being reminded of their death (experimental MS induction), Christian participants evaluated fellow Christians more positively, and Jewish participants more negatively, relative to the control condition. Conversely, bolstering self esteem in these scenarios leads to less worldview defense and derogation of dissimilar others. The participants were placed in two different conditions; one group of participants were given an article relating to the fear of death, while the control group received an article unrelated to death, dealing with the fear of public speaking. More specifically, the researchers were exploring how participants acted in terms of self esteem, and its impact on how mortality related health risk information would be received. However, there are many different factors to take into consideration, such as how strongly an individual feels toward a decision, his or her level of self esteem, and the situation around the individual. Particularly with people's smoking behaviors, self esteem and mortality salience have different effects on individuals' decisions. In terms of the longevity of their smoking decisions, it has been seen that individuals' smoking habits are affected, in the short term sense, when they are exposed to mortality salience that interrelates with their own self esteem. Moreover, people who viewed social exclusion prompts were more likely to quit smoking in the long run than those who were simply shown health effects of smoking. The DTA hypothesis has its origins in work by Greenberg et al. (1994)

In these initial studies (i. e., Greenberg et al. (2004); Arndt et al. (1997)), and in numerous subsequent DTA studies, the main measure of DTA is a word fragment task, whereby participants can complete word fragments in distinctly death related ways (e. g., coff as coffin, not coffee) or in non death related ways (e. g., sk l as skill, not skull). If death thoughts are indeed more available to consciousness, then it stands to reason that the word fragments should be completed in a way that is semantically related to death.

Өлім туралы ойдың маңыздылығы

Бұл гипотезаның енгізілуі ТМТ-ны жетілдірді және бұрын өліммен байланысты танымдарды өлшеудің эмпирикалық расталған тәсілі болмағандықтан бағалана алмайтын жаңа зерттеулерге жол ашты. Сондай-ақ, ДТЗ зерттеулерінен алынған, жақын (саналы, жақын және қауіпке бағытталған) және алыс (санасыз, алыс, символдық) қорғаныстар арасындағы айырмашылық, адамдардың өлім қорқынышымен қалай күресетінін түсінуде маңызды рөл атқарды. ДТТ парадигмасы ТМТ-ны мотивациялық теория ретінде қалай өзгертетінін және кеңейтетінін атап өту керек. Өлім туралы ойлармен жұмыс істеудің және оның салдарларын бақылаудың орнына (мысалы, ұлтшылдық, көтеріңкі көзқарас, тәуекелді жыныстық мінез-құлық және т.б.), ДТТ парадигмасы әртүрлі жағдайларда өліммен байланысты танымдарды өлшеуге мүмкіндік береді. Мысалдарға өзіне сенімділіктің және адамның дүниетанымының бұзылуы жатады; сондықтан ДТТ парадигмасы өлім туралы ойлардың өзіне сенімділік пен дүниетанымын қорғаудағы рөлін бағалай алады. Сонымен қатар, ДТТ гипотезасы ТМТ-ны қолдайды, оның негізгі гипотезасын растайды, яғни адам үшін өлім ерекше мәселе болып табылады және оның әсері мағынасыздыққа байланысты қауіптерден түбегейлі өзгеше (мысалы, Heine және басқалар, 2006), және осы өлімнің өзі, оның белгісіздігі мен бақылаудың жоқтығы емес; Fritsche және басқалар (2008) осы идеяны зерттейді. ТМТ зерттеулерінде ДТТ гипотезасы пайда болғаннан бері қарқынды дамып келеді және 2009 жылға қарай 60-тан астам жарияланған мақалаларда, жалпы саны 90-нан астам эмпирикалық зерттеуде қолданылды. Жасы мен өлімге қатысты алаңдаушылық, денсаулықты нығайтуға бағытталған мінез-құлықтармен байланыста, террорды басқару теориясында ескеруге тиіс факторлар. Адамның денсаулығын жақсартуға бағытталған мінез-құлықтарында жас әлбетте қандай да бір рөл атқарады; алайда, жасқа байланысты өлімге қатысты алаңдаушылықтың және денсаулықты жақсартуға бағытталған мінез-құлықтарға тигізетін нақты әсері әлі анықталған жоқ. Зерттеулер көрсеткендей, жас адамдарда ғана, оларға өліммен байланысты жағдайлар ұсынылғанда, 60 жастағы адамдарға қарағанда денсаулықты жақсартуға бағытталған мінез-құлықтарды көбірек көрсеткен. Сонымен қатар, өлімге қатысты алаңдаушылық жас адамдардың денсаулықты нығайту мінез-құлықтарына әсер етеді. Екінші жағынан, өлім мен өлім туралы ойлар қауіп ретінде емес, өзіне сенімділікті арттырудың құралы ретінде де пайда болуы мүмкін. Зерттеушілер, Купер және басқалар (2011) ТМХМ-ді күшейту тұрғысынан зерттеді, атап айтқанда, екі жағдайда BSE-лерді пайдаланды: өлім туралы ойлар туындаған кезде және өлім туралы ойлар санасыз болған кезде.

The introduction of this hypothesis has refined TMT, and led to new avenues of research that formerly could not be assessed due to the lack of an empirically validated way of measuring death related cognitions. Also, the differentiation between proximal (conscious, near, and threat focused) and distal (unconscious, distant, symbolic) defenses that have been derived from DTA studies have been extremely important in understanding how people deal with their terror. It is important to note how the DTA paradigm subtly alters, and expands, TMT as a motivational theory. Instead of solely manipulating mortality and witnessing its effects (e. g., nationalism, increased prejudice, risky sexual behavior, etc. ), the DTA paradigm allows a measure of the death related cognitions that result from various affronts to the self. Examples include threats to self esteem and to one's worldview; the DTA paradigm can therefore assess the role of death thoughts in self esteem and worldview defenses. Furthermore, the DTA hypothesis lends support to TMT in that it corroborates its central hypothesis that death is uniquely problematic for human beings, and that it is fundamentally different in its effects than meaning threats (i. e., Heine et al., 2006) and that is death itself, and not uncertainty and lack of control associated with death; Fritsche et al. (2008) explore this idea. Since its inception, the DTA hypothesis had been rapidly gaining ground in TMT investigations, and as of 2009, has been employed in over 60 published papers, with a total of more than 90 empirical studies. Age and death anxiety both are factors that should be considered in the terror management theory, in relation to health promoting behaviors. Age undoubtedly plays some kind of role in people's health promoting behaviors; however, an actual age related effect on death anxiety and health promoting behaviors has yet to be seen. Although research has demonstrated that for young adults only, when they were prompted with death related scenarios, they yielded more health promoting behaviors, compared to those participants in their sixties. In addition, death anxiety has been found to have an effect for young adults, on their behaviors of health promotion. On the other hand, death and thoughts of death can serve as a way of empowering the self, not as threats. Researchers, Cooper et al. (2011) explored TMHM in terms of empowerment, specifically using BSEs under two conditions; when death thoughts were prompted, and when thoughts of death were non conscious.

Көшбасшылық

Мәдениет мағына, ұйымдастыру және дәйекті әлемге көзқарас береді деп айтылады, бұл сөзсіз өлім туралы білімнен туындаған психологиялық үрейді азайтады. Террорлық басқару теориясы дағдарыс кезінде лидердің танымалдылығының неге күрт өсуін түсіндіруге көмектеседі. Егер адамның өлім-жітіміне назар аударылса, олар көбінесе харизматикалық лидерлерді жақсы көреді. Мысалы, АҚШ-та 11 қыркүйекке жасалған шабуылдан кейін Джордж Бушқа қолдау шамамен 50 пайызға өсті. Форсайттың (2009) пікірінше, бұл трагедия АҚШ азаматтарын өлімге бетке бастырды, ал Буш шабуылға жауапты террористік ұйымға әділет келтіруге уәде беріп, осы өмірлік алаңдаушылықтарға қарсы шара ретінде әрекет етті. Зерттеушілер Коэн және тағы басқалар (2004) ТМТ бойынша жүргізген зерттеулерінде әртүрлі лидерлерге деген қалауларды тексерді, сонымен бірге адамдарға олардың өлім-жітімі еске түсірілді. Қатысушыларға үш түрлі үміткер ұсынылды. Үш лидердің де үш түрлі ерекшелігі болды: міндетке бағытталған (мақсат қоюға, стратегиялық жоспарлауға және құрылымға баса назар аударады), қарым-қатынасқа бағытталған (мейірімділікке, сенімге және басқаларға сенуге баса назар аударады) және харизматикалық. Содан кейін қатысушылар екі топтың біріне бөлінді: өлім-жітімге сезімтал немесе бақылау тобы. Бірінші топтағы қатысушылардан өздерінің өлімімен байланысты сезімдерді, сондай-ақ өлімнің физикалық актісін сипаттау сұралды, ал бақылау тобына жақын арадағы емтихан туралы ұқсас сұрақтар қойылды. Зерттеу нәтижелері көрсетті, өлім-жітімге сезімтал жағдайда харизматикалық лидерге көбірек дауыс берілді, ал қарым-қатынасқа бағытталған лидерге азырақ дауыс берілді. Тағы да бір зерттеу көрсеткендей, өлім-жітімге сезімтал адамдар өз тобының мүшелерін, сондай-ақ әйелдерге қарағанда ерлерді көбірек жақсы көреді (Hoyt et al. 2010). Бұл әлеуметтік рөлдер теориясымен байланысты.

Дін

ТМТ діннің адамдардың өлім қорқынышымен күресу үшін пайда болған құрал екенін жорамалдайды. Бұны растайтын деректерге, өлімнен кейінгі өмірге сену және діни болу, дүниетанымын қорғауға байланысты өлім туралы ойлардың әсерін азайтады. Өлім туралы ойлар діни сенімді күшейтетіні де анықталды. Бұл тіпті дінге қатысы жоқ деп санайтын адамдардың санасында да, сезім деңгейінде байқалады.

Психикалық денсаулық

Кейбір зерттеушілер өлім қорқынышы көптеген психикалық денсаулық мәселелерінде орталық рөл атқаруы мүмкін деп санайды. Өлім қорқынышы белгілі бір психикалық ауруға себеп бола ма-жоқ па, соны тексеру үшін ТМТ зерттеушілері өлімді еске түсіру экспериментін қолданады және қатысушыларға өлімді еске түсіру осы психикалық аурумен байланысты мінез-құлықтың жиілігін арттыра ма, жоқ па, соны зерттейді. Мұндай зерттеулер көрсеткендей, өлімді еске түсірулер обсессивтік-компульсивтік бұзылыста мәжбүрлі түрде қол жууды, жәндіктерге қарсы фобияда және әлеуметтік қорқынышта қашуды, сондай-ақ паникалық бұзылыс және денсаулық қорқынышы сияқты басқа бұзылыстардағы алаңдаушылық мінез-құлықты күшейтеді. Бұл, TMT зерттеушілерінің пікірінше, осы жағдайларда өлім қорқынышының ролін көрсетеді.

Эволюциялық аргумент

Уайым мен қорқыныш – психологиялық реакциялар, олар бізге қауіптен сақтануға көмектеседі. ТМТ-да айтылғандай, уайым мен қорқынышты басу механизмі, тіршілік мүмкіндігін төмендеткендіктен, қалыптаспаған. ТМТ психоаналитикалық теориядан туындаған адам табиғатының эволюциясы туралы бұрыс пікірлерге негізделген деп саналады. Сыншылар байқалатын реакциялардың тек өлім туралы еске түсіру арқылы ғана емес, жалпы қауіпсіздік немесе қауіптің белгілері арқылы да туындайтынын айтады. ТМТ жақтастары коалициялық психология теориясын «қара жәшік» түсіндірмесі деп есептейді, ол 1) барлық мәдениеттердің трансценденттік өлшемі бар екенін түсіндіре алмайды; 2) мәдени көзқарасты қорғаутың неге символдық екенін түсіндірмейді, ол нақты қауіптерге тікелей байланысты емес, абстрактілі мағына жүйелеріне адалдықты қамтиды; және 3) ТМТ-ның екі процесті, МС эффектілерін тудыратын негізгі процестерді, ешқандай балама ұсынбастан немесе ТМТ талдауының осы аспектісіне қатысты деректерді түсіндіруге тырыспастан жоққа шығарады. Дегенмен, ТМТ теоретиктері КП-ның зертханалық зерттеулерде көрсеткен ТМТ-ның екі процесін қалай жоққа шығаратынын түсіндірді, онда проксималды және дистальді қорғаныс қауіп-қатерлерге әртүрлі жауап береді; алғашқысы саналылықтың жоғары деңгейіне байланысты «прагматикалық» түрде, екіншісі – бейсаналы ойдың төмендеуіне байланысты символдық түрде. Бұл зерттеуде жеке және ұжымдық қауіптер арасындағы айырмашылықты түсіндіреді, біріншісі жақын, екіншісі алыс. ТМТ-дан айырмашылығы, КП ұлттық, саяси және діни коалицияларды ең алдымен мәдени көзқарасты (дистальді қорғанысты) білдіретін ойша жасалған қауымдастықтар ретінде қарастырмайды. Сондай-ақ, басқа зерттеуде ТМТ теоретиктерінің тұжырымдаған жүйелік ақталу реакциясы жеке өлім туралы еске түсірудің емес, терроризмнің маңыздылығы артуымен күшейеді. Бұрынғы тәжірибелік нәтижелерді жеке және ұжымдық қауіптің айтарлықтай шатастырылуымен түсіндіруге болады. Байқалатын жауаптардың жеке қауіптен гөрі ұжымдық қауіппен байланысты екендігіне көз жеткізуге патшалық теориясы мүмкіндік берді. Бұл қорытынды авторитарлық теориямен, реалистік топтық қақтығыс теориясымен және Рональд Инглехардтың модернизация теориясымен сәйкес келеді, бірақ КП-ның террорды басқару теориясын түсіндіруімен келіспейді, ол дистальді/проксимальді екі қорғаныс моделін қалдырады. Басқа зерттеулер өлім туралы еске түсіруге ұқсас әсерлерді тапты, мысалы, қиын жеке таңдаулар туралы ойлау, белгісіздік туралы ашық сұрақтарға жауап беру, тонау туралы ойлау, әлеуметтік оқшалану туралы ойлау және өмірдің мағынасы жоқ екенін есту. ТМТ теоретиктері мағынаны басқару теориясы әр түрлі адамдардың әр түрлі мағынаны неге артық көретінін және әр түрлі мағынаның әр түрлі психологиялық функциялары бар екенін түсіндіре алмайды деп санайды. Мысалы, зерттеушілер адамдардың қорқыныш реакциясын өзгертіп, белгісіздіктен құлшыныспен әрекет ету арқылы өзін қорғайтынын айтады. ТМТ теоретиктері кейбір жағдайларда белгісіздіктің алаңдататынын және тіпті қорғаныс реакцияларын тудыруы мүмкін екеніне келіседі, бірақ өлімнің қашусыздығы және оның бір адамның өміріне қатысты соңғы болу мүмкіндігі ең алаңдататын нәрсе деп ескертеді. Олар адамдардың кейбір белгісіздіктерді іздеп жүргенін және белгісіздіктің әрқашан жағымсыз болатынын айтады. Мысалы, күтпеген жағдайдың белгісіздігі бар, бірақ егер күтпеген жағдайдың жағымды болатынына жеткілікті сенімділік болса ғана жағымды деп қабылданады. ТМТ теоретиктері өлім туралы еске түсіруге көптеген жауаптар маңызды көзқарастарға үлкен құлшыныспен (жігерлілікпен) қатысты екенін мойындайды, сонымен қатар өлім туралы еске түсірудің керісінше нәтижелер берген мысалдарды да атап өтеді, олар шабуылдау қорғаныстылығымен түсіндірілмейді: қатысушылар жататын топтың жағымсыз ерекшеліктері айқын болған кезде, адамдар өлім туралы еске түсіруге байланысты топтан белсенді түрде алыстады. Бұл тест Гринберг және басқалардың (1994) 1-ші зерттеуінің көп зертханалық репликациясы болып табылады.

Anxiety and fear are psychological responses that have evolved because they help us avoid danger. A mechanism to suppress anxiety and fear, as postulated by TMT, is unlikely to have evolved because it would reduce the chances of survival. It is argued that TMT relies on misguided assumptions about evolved human nature originating from psychoanalytic theory. Critics argue that the observed responses are not only evoked by cues of essential mortality, but more generally by cues of danger or insecurity. Proponents of TMT argue that the coalitional psychology theory is a black box explanation that 1) cannot account for the fact that virtually all cultures have a supernatural dimension; 2) does not explain why cultural worldview defense is symbolic, involving allegiance to both specific and general systems of abstract meaning unrelated to specific threats, rather than focused on the specific adaptive threats it supposedly evolved to deal with; and, 3) dismisses TMT's dual process account of the underlying processes that generate MS effects without providing an alternative of any kind or attempting to account for the data relevant to this aspect of the TMT analysis. TMT theorists however, have explained how CP dismisses TMT's dual process shown in lab studies whereby proximal and distal defenses deal with threats differently; with the former doing so more "pragmatically" due to greater conscious awareness, and the latter more symbolically due to unconscious thought recession. This would account for the study's distinction between individual and collective danger — with the former being more proximal and the latter more distal. Unlike TMT, CP does not view national, political and religious coalitions as imagined communities that represent primarily cultural worldviews (distal defenses). Similarly, another study has found that the response of system justification postulated by TMT theorists is increased by salience of terrorism, not by salience of individual mortality. Earlier experimental findings can be explained by the fact that individual danger and collective danger are seriously confounded. The findings that the observed responses are connected with collective danger rather than individual danger was predicted by regality theory. This finding is in agreement with authoritarianism theory, realistic group conflict theory, and Ronald Inglehart's theory of modernization, but not in agreement with CP's interpretation of terror management theory, which omits its distal/proximal dual defense model. Other studies have found effects similar to those that mortality salience results in – for example, thinking about difficult personal choices to be made, being made to respond to open ended questions regarding uncertainty, thinking about being robbed, thinking about being socially isolated, and being told that one's life lacks meaning. TMT theorists argue that meaning management theory cannot describe why different sets of meaning are preferred by different people, and that different types of meaning have different psychological functions. For example, these researchers posited that people defend themselves by altering their fear responses from uncertainty to an enthusiasm approach. TMT theorists agree that uncertainty can be disconcerting in some cases and it may even result in defense responses, but note that they believe the inescapability of death and the possibility of its finality regarding one's existence is most unsettling. They also note that people actually seek out some types of uncertainty, and that being uncertain is not always very unpleasant. For example, a surprise involves uncertainty, but is only perceived as pleasant if there is sufficient certainty that the surprise will be pleasant. Though TMT theorists acknowledge that many responses to mortality salience involve greater approaches (zealousness) towards important worldviews, they also note examples of mortality salience which resulted in the opposite, which offensive defensiveness cannot account for: when negative features of a group to which participants belong were made salient, people actively distanced themselves from that group under mortality salience. The test is a multi lab replication of Study 1 of Greenberg et al. (1994).