Кіріспе
Саяси философия – жеке еркіндік пен әлеуметтік теңдікке бірдей мән беретін либертариандық бағыт. Солшыл либертариандық, сондай-ақ сол қанатты либертариандық деп те аталады, бұл жеке еркіндік пен әлеуметтік теңдікке баса назар аударатын саяси философия және либертариандықтың бір түрі. Солшыл либертариандық – саяси және әлеуметтік теориядағы бір-бірімен байланысты, бірақ ерекшеленетін бірнеше көзқарас. Оның классикалық қолданылуы – анархизмнің, әсіресе әлеуметтік анархизмнің, коммунализмнің және либертариандық марксизмнің солшыл саясаттағы антиавторитарлық түрлеріне қатысты, олар жиынтығында либертариандық социализм деп аталады. Жасыл қозғалыстың сол қанатының бір бөлігі, Мюррей Букчиннің әлеуметтік экологиясын қолдаушылары да, әдетте солшыл либертариандар саналады. АҚШ-та солшыл либертариандық либертариандық қозғалыстың сол қанатын білдіреді, оның ішінде Хиллель Штайнер, Филипп Ван Пари және Питер Валлентин сияқты академик философтармен байланысты саяси ұстанымдар бар, олар өздігінен иеленуді табиғи ресурстарға теңдік принципімен үйлестіреді. Либертариандық АҚШ-та классикалық либерализммен және минархизммен байланысты болғанымен, оңшыл либертариандық солшыл либертариандықтан гөрі көбірек танымал, бұл терминнің саяси қолданылуы осыған дейін антикапитализммен, либертариандық социализммен және әлеуметтік анархизммен байланысты болды; әлемнің көп бөлігінде осындай байланыс әлі де басым. Солшыл либертариандар табиғи ресурстардың жеке меншігіне күмәнмен қарайды немесе оған толығымен қарсы тұрады, оңшыл либертариандардан айырмашылығы, еңбекті табиғи ресурстармен біріктіру немесе иелену толыққанды жеке меншік құқығын беруге жеткіліксіз деп санайды және табиғи ресурстар теңдік принципі бойынша, иесіз немесе ұжымдық түрде болуы керек деп тұжырымдайды. Жеке меншікке көбірек бейімділік танытатын солшыл либертариандар басқа меншік нормаларын және теорияларын қолдайды, мысалы, пайдалану құқығын немесе жергілікті немесе тіпті жаһандық қоғамға өтемақы төлеу шартымен, Штайнер-Валлентин мектебі сияқты. Солшыл либертариандықпен байланысты басқа да ой ағымдары Генри Джорджтың жер салығы идеялары мен Пьер Жозеф Прудонның мутуализмі, сондай-ақ сол қанатты базарлық анархизмнің (немесе нарыққа бағдарланған солшыл либертариандық) жаңа түрлерін қамтиды.
the type of libertarianism stressing both individual freedom and social equality
Left libertarianism, also known as left wing libertarianism, is a political philosophy and type of libertarianism that stresses both individual freedom and social equality. Left libertarianism represents several related yet distinct approaches to political and social theory. Its classical usage refers to anti authoritarian varieties of left wing politics such as anarchism, especially social anarchism, communalism, and libertarian Marxism, collectively termed libertarian socialism. A portion of the left wing of the green movement, including adherents of Murray Bookchin's social ecology, are also generally considered left libertarian. In the United States, left libertarianism represents the left wing of the libertarian movement, including the political positions associated with academic philosophers Hillel Steiner, Philippe Van Parijs, and Peter Vallentyne that combine self ownership with an egalitarian approach to natural resources. Although libertarianism in the United States has become associated with classical liberalism and minarchism, with right libertarianism being more known than left libertarianism, political usage of the term until then was associated exclusively with anti capitalism, libertarian socialism, and social anarchism; in most parts of the world, such an association still predominates. Left libertarians are skeptical of, or fully against, private ownership of natural resources, arguing, in contrast to right libertarians, that neither claiming nor mixing one's labor with natural resources is enough to generate full private property rights, and they maintain that natural resources should be held in an egalitarian manner, either unowned or owned collectively. Those left libertarians who are more lenient towards private property support different property norms and theories, such as usufruct or under the condition that recompense is offered to the local or even global community, such as the Steiner–Vallentyne school. Other currents of thought identified with left libertarianism include adherents of Henry George's land tax ideas and Pierre Joseph Proudhon's mutualism, as well as more recent forms of left wing market anarchism (or market oriented left libertarianism).
Терминология
Либертариандық – саяси, экономикалық немесе метафизикалық бостандықты жақтаған философия. "Либертариан" терминінің саяси анықтамасын француз анархист-коммунисті Жозеф Дежак 1857 жылы енгізді, содан кейін либертариандық анархизмнің синониміне айналды. Анархистер бұл терминді 1970 жылдарға дейін кеңінен қолданды, одан кейін либертариандық алғаш рет радикалды еркін нарық философиясымен байланысты, әсіресе АҚШ-та. Ең көне, дәстүрлі "солшыл либертариандық" анықтамасы оны әлеуметтік анархизммен бірдей мағынада қолданды. Өздерін еркін нарық либертариандарының жаңа буынынан ажыратуға тырысқан әлеуметтік анархистер өздерін "сол либертариандар" деп атай бастады, ал терминді жаңа қабылдағандар "оң либертариандар" деп танылды. Әлеуметтік анархистер өзін еркін нарық либертариандарынан ажырату үшін терминді қолдана бастаған кезде, Жаңа солшылдықпен байланысты еркін нарық экономикасының жақтастары, соның ішінде Рой Чайлдс және Сэмюэл Конкин, өздерін жаңа еркін нарық либертариандық қозғалысының сол қанаты ретінде көрсету үшін "солшыл либертариандар" деп атай бастады. Капитализмге қарсы еркін нарық экономикасын жақтаған ретінде олар либертариандық капитализмнің оң қанатын жақтаушылардан өзін ажырату үшін "солшыл либертариан" терминін пайдаланды. 21 ғасырдың басында кейбір талдамалық философтар да "солшыл либертариандық" атауын қабылдады. Бұл заманауи солшыл либертариандық модель, негізінен Питер Валлентин мен Хиллель Штайнермен байланысты, табиғи ресурстардың әлеуметтік меншігі мен тең бөлуді жақтау арқылы оңшыл либертариандықтан ерекшеленеді, сонымен қатар жеке меншік құқығының либертариандық принципін сақтайды.
Философия
Барлық либертариандар жеке автономия тұжырымдамасымен бастап, одан азаматтық бостандықтарды қолдау және мемлекеттің қысқартылуы немесе жойылуы үшін талас жүргізеді. Солшыл либертариандық – бұл Жердің табиғи ресурстарына баршаның тең дәрежеде ие болуын, олардың меншіксіз немесе ұжымдық меншікте болуын жақтаған либертариандық нанымдарды қамтиды. Independent Institute ұйымының Шелдон Ричман айтуынша, басқа солшыл либертариандар "осы артықшылықтарды пайдалану қағидаларына шектеулер енгізілгенге дейін корпоративтік артықшылықтарды жоюды қалайды".
Меншік құқығы
Солшыл либертариандар әдетте жеке меншік құқығына қарсы шығып, өзін-өзі меншіктеп алуды қолдайды және табиғи ресурстардың тең бөлінуін жақтады. Басқа солшыл либертариандар жеке меншік құқығын алу үшін адамның еңбегін табиғи ресурстармен біріктірудің жеткіліксіз екенін айтады және табиғи ресурстар теңгерімді түрде, иесіз немесе ұжымдық меншікте болуы керек деп санайды. Саяси ғалым Питер Маклавертидің пікірінше, социалистік құндылықтар мен өзін-өзі меншіктеп алу тұжырымдамасы арасындағы қайшылық туралы айтылған, егер бұл тұжырымдама "либертариандық идеологияның негізгі ерекшелігі" деп есептелсе және социализм "біз әлеуметтік тіршілікке ие жандар екенімізді, қоғамды ұйымдастыру қажеттігін, ал жеке адамдардың жалпы жақсылықты қолдау үшін әрекет етуі керек, әлеуметтік теңдікке ұмтылу және демократияны, қоғамдық бірлік пен ынтымақты дамыту қажеттігін" білдіреді. Дегенмен, саяси философ Николас Врусалис "меншік құқығы [ ] жеке адамдардың өздеріне [ ] [ және] сыртқы әлемге қандай құқықтары бар екендігіне баға беруге құқылы емес" және "19 ғасырдағы теңдікшіл либертариандар коммунизмнің принциптік деңгейде толыққанды либертариандық формасы мүмкін деген ойда жаңылыспады" деп мәлімдеген.
Экономика
Басқа солшыл либертариандар прогрессивті және әлеуметтік демократиялық экономиканы либертариандық көзқараспен қарастырып, барлық азаматқа арналған негізгі кіріс енгізуді жақтады. Майкл Оцуканың «берік либертариандық өзін-өзі иелену» тұжырымдамасын негізге алған Карл Видерквист, барлық азаматқа арналған негізгі кіріс мөлшері, ресурстардың нарықтық құнына қарамастан, жеке тәуелсіздікті сақтауға жеткілікті болуы керек деп санайды, себебі қазіргі қоғамдағы адамдарға ресурстарға қол жеткізуді бақылайтын адамдардың араласуынсыз өмірлерін жалғастыруға қажетті ресурстарға тікелей қол жеткізу мүмкіндігінен айырылды.
Классикалық либерализм
Қазіргі кездегі солшыл либертариандық ғалымдар, Дэвид Эллерман, Майкл Оцука, Хиллель Штайнер, Питер Валентин және Филипп Ван Париж сияқтылар, экономикалық теңдікті өзін-өзі иелену және иемденудің классикалық либералдық ұғымдарымен байланыстырады. Олар табиғи ресурстарға жеке меншік құқығын талап етудің, егер ол басқаларға зиян келтірсе, заңсыз екенін жазады, бұл шартты Джон Локк «Үкімет туралы екі трактат» еңбегінде түсіндірген. Осы дәстүрдегі көптеген сол либертариандықтар әрбір адамның табиғи ресурстардың тең үлесіне құқығы бар деген тұжырымға сүйене отырып, экономикалық рентаны қайта бөлудің кейбір нысандарын қолдайды және мемлекеттік әлеуметтік көмек бағдарламаларының қажеттігін айтады. Гипполит де Колинс, Джордж, Томас Роберт Мальтус, Нассау Уильям Сениор, Роберт Торренс, Миллз, Герберт Спенсердің ерте жазбалары, Томас Ходжскин және Пьер Жозеф Прудон сияқты социалистер, әлеуметтік реформатор Генри Джордж және тағы да басқалар «солшыл либертариандық көзқарастың одан әрі дамуына негіз болды».
Жасыл саясат
Букчин "90-шы Альянс/Жасылдар" партиясының құрылуына зор ықпал еткен негізгі тұлғалардың бірі болды, бұл партия мемлекеттік және ұлттық парламенттерде орын алған алғашқы жасыл партия еді. Қазіргі заманғы жасыл партиялар осы идеяларды қазіргі заманғы жекешіл немесе социалистік либертариандыққа қарама-қарсы, демократиялық басқарудың тиімді жүйесіне қолдануға тырысады. Жасыл қозғалыстың, әсіресе оның солшыл фракцияларын саясаттанушылар көбінесе солшыл либертариандық деп сипаттайды. Саяси ғалымдар Бельгиядағы "Эколо" және "Грин", Германиядағы "90-шы Альянс/Жасылдар", немесе Нидерландыдағы "Жасыл прогрессивті келісім" және "Гринлинкс" сияқты Еуропалық саяси партияларын Жаңа солшыл қозғалыстан туындаған, бюрократиялық немесе мемлекеттік бағытқа қарсы, өздігінен ұйымдасуға, қатысу демократиясына, орталықсыздандыруға және еріктілікке басымдық беретін күштер деп қарастырады.
Либертариандық социализм
Либертариандық социализм – социалистік қозғалыстағы солшыл либертариандық бағыт, ол социализмді орталықтандырылған мемлекеттік меншік пен экономиканы мемлекеттік бақылау ретінде қарастыратын мемлекеттік социализм идеясын қабылдамайды.
Нарыққа бағдарланған солшыл либертариандық
Америкалық индивидуалистік анархистер артықшылық беретін және қанаушылыққа ұшырататын меншікке қарсы. Ротбардтық солшыл мектептен шыққан белгілі бір американдық солшыл анархистер, мысалы Родерик Т. Лонг пен Шелдон Ричман, Мюррей Ротбардтың иелену принципін жұмысшы кооперативтерін қолдау үшін мақұлдайды. Шелдон Ричманның "Американдық консерватор" журналында жазғанынша, олар нарықтық солшыл анархистер деп те аталады. Бұл нарыққа бағдарланған солшыл либертариандық көзқарастың жақтаушылары өзін-өзі иелену және еркін нарық туралы классикалық либералдық идеяларды нық растайды, бірақ олардың логикалық қорытындыларына сәйкес, бұл идеялар экономикада корпоративизмге, иерархияға, еңбекке қарсы позицияларды күшейтеді; сыртқы саясатта империализмге қарсы тұрады; гендер, сексуалдық бағдар және нәсіл сияқты мәдени мәселелерде либералдық немесе радикалдық көзқарастарды қолдайды. Либертариан Шелдон Ричманның айтуынша, солшыл либертариандар "жұмыскерлердің басшыларға қарсы бірігуін қолдайды, кедейлердің мемлекеттік немесе тастап кетілген мүліктерді иеленуін қолдайды және корпоративтік артықшылықтарды осы артықшылықтарды пайдалану тәртібіне қатысты шектеулерден бұрын жоюды жөн көреді". Ричман, солшыл либертариандар Walmart-ты корпоративтік жақсылықтың символы ретінде қарастырады, ол "жол жөндеуге бөлінген қаражат пен мәжбүрлі иелену арқылы қолдау табады", "жауапкершілігі шектеулі компанияның құрылған тұлғасына күмәнмен қарайды" және "үшінші әлемнің тер төгуші орындары мемлекеттік араласпау жағдайында 'жақсы балама' болатынына күмән келтіреді". Ричман сондай-ақ солшыл либертариандардың "сайлау саясатынан бас тартатынын, үкімет арқылы жұмыс істейтін стратегияларға сенімсіздікпен қарайтынын және мемлекеттің балама институттары мен әдістерін дамытуға бейім екенін" айтады. Майкл Оцука, Хиллель Штайнер, Питер Валлентин және Филипп Ван Пари экономикалық теңдікті классикалық либералдық өзін-өзі иелену және жерді иелену тұжырымдарына негіздейді, сонымен қатар жер мен табиғи ресурстардың иелігіне қатысты геоистік немесе физиократиялық көзқарастармен (мысалы, Генри Джордж бен Джон Локк пікірлері) үйлестіреді. Осы солшыл либертариандық мектептің өкілдері өз ұстанымдарын оңшыл либертариандардан ажыратады, олар пайдалану немесе иелену бойынша әділ үлестің шектеулері жоқ екенін, жеке тұлғалардың иеліксіз нәрселерді талап ету арқылы (әдетте олардың еңбегін қосу арқылы) иелену құқығы бар екенін және басқа да шарттар мен ескертулердің маңызды еместігін, мемлекеттің мұқтаждарға ресурстарды қайта бөлуге немесе нарықтың кемшіліктерін жоюға құқығы жоқ екенін мәлімдейді. Бұл мектептің көптеген солшыл либертариандары кейбір мемлекеттік әлеуметтік көмек бағдарламаларының қажеттілігін жақтады. Карсон-Лонг солшыл либертариандық мектебінің солшыл либертариандары Штайнер-Валлентин солшыл либертариандары қабылдамайтын еңбекке негізделген меншік құқықтарын қолдайды, бірақ олар мұндай құқықтарды іске асыру консервативтік емес, радикалды салдарға әкеледі деп санайды. Штайнер-Валлентиннің үлгісіндегі солшыл либертариандар табиғи ресурстардың жеке меншігіне ие болудың басқаларға зиян келтіруі заңсыз деп санайды. Бұл солшыл либертариандар әрбір адамның табиғи ресурстардың тең үлесіне құқығы бар деген талап негізінде табысты қайта бөлудің қандай да бір формасын қолдайды.