Кіріспе

Венгр раввині (1811–1875) Юда Лейб "Леопольд" Лёв (Лёв Липот; 22 мамыр 1811 – 13 қазан 1875) – венгр раввині, неологтық иудаизмнің ең маңызды тұлғасы саналады.

Өмірбаян

Лёв Моравиядағы Черна-Хора ауылында дүниеге келді, сол кезде ол Австрияның бір бөлігі болған. Оның еврей есімі, раввиндік хат-хабарларында көрсетілгендей, Яһуда Лейб еді. Әкесінің тарапынан ол Праганың Махаралынан, ал анасының тарапынан Менахем Мендель Крохмальдан тегін алып келген. Ол алғашқы білімін Тřebíč, Kolín, Lipník nad Bečvou және Eisenstadt (1824–35) ешивоттарында алды, содан кейін Братислава лицейінде және Пест пен Вена университеттерінде (1835–41) филология, педагогика және христиан теологиясын оқыды. Prostějov қаласында мұғалім болғаннан кейін, 1841 жылдың 10 қыркүйегінде Нагиканиза раввины қызметіне тағайындалды. Лёв мансабының басында мажар тілін үйреніп, оны синагог қызметіне алғаш енгізді, ал оның осы тілдегі алғашқы уағызы 1845 жылы жарияланды. 1844 жылы ол мажар яһудилерін азат ету мақсатымен әдеби қызметін бастады және осы күресте жетекшілік етіп, мақсатына жеткенше (1867) осы жолда тұрақтылық танытты. Ол 1858–1867 жылдар аралығында бас редактор болған «Бен Чананжа» журналы осы қозғалысқа зор ықпал етті. 1846 жылы Лёв Папа қаласына шақырылды, онда көптеген қиындықтарға тап болды. Революциядан кейін ол жаулары тарапынан жала жабылып, тұтқындалды, бірақ 1849 жылдың 14 желтоқсанында генерал Юлиус Якоб фон Хайнау оны кешіріп, екі айлық қамаудан кейін босатып жіберді. Осы қуғын-сүргіннің салдарынан ол Сегедке шақыруды қабылдады және 1850 жылдың 10 желтоқсанында қызметке кірді. Ол Лемберг, Брно және Бухарест қалаларына, сондай-ақ Берлиндегі Юджентсфур университетіне шақырудан бас тартты. Ол Австрия-Мажарстанның Сегед қаласында қайтыс болды.

Венгрия реформасына әсері

Лёв өзінің тарих, теология және эстетика туралы терең білімін қазіргі көзқарастарға сай діни ғұрыптарды реформалауға жұмсады. Ол Венгрияның ең көрнекті уағызшысы болды, әсіресе ана тілінде, және көптеген патриоттық тойлар мен синагогтардың ашылуына шақырылды. Оның венгр тіліндегі уағыздары (1870) осы тілде жарық көрген алғашқы еврей жинағы болды. Лёв христиан уағыздарының мұқият, логикалық құрылымын күрделі хаггадикалық мәтіндерді шебер талдаумен үйлестірді. Оның зерттеулері Халаха тарихымен басталып, кейіннен Талмудтан кейінгі еврей археологиясының барлық саласын қамтыды. Ол еврей өмірі мен заңдарының қалыптасуын анықтауға тырысты, сондай-ақ еврей дінінің әдет-ғұрыптары мен салты Германия реформациясының басталғанға дейін өзгермей келді деген пікірді еврей дінінің мүддесі үшін жоққа шығаруға ұмтылды. Оның маңызды археологиялық зерттеулері мен жауаптары әртүрлі институттардың дамуын дәлелдеу және көп жағдайда шетелдік әдет-ғұрыптардың ықпалын көрсету мақсатында жазылды. Лёв ғылыми тұрғыдан да, практикалық теология мәселелерінде де авторитетті сарапшы болды. Австрияның (1850–66 жж.) және әсіресе Венгрияның (1867 ж.) абсолюттік және конституциялық үкіметтері еврей діни ғұрыптары мен мектептерін ұйымдастыруға қатысты мәселелер бойынша оған берген жауаптарымен басшылыққа алды. Венгриядағы еврей біліміне оның үлкен үлесі болды. Өмірінің соңына дейін ол прогрессивті венгр еврейлерінің жетекшісі болды, әсіресе оның кеңесіне қарамастан өткізілген және ол қатыспаған Бас Конгресс Венгрия еврейлері арасында күтілген біріктірудің орнына жарылысқа алып келді.

Шығармалары

Халаха бойынша еңбектерінен басқа, Лёв тағы бір үлкен еңбек – Ha Mafteaḥ (1855) қалдырды, еврейлер арасындағы түсіндіру ғылымының (экзегезия) тарихы (неміс тілінде). Бұл еңбек XX ғасырға дейін авторитетті болып сақталды. Еврейлердің эмансипациясынан кейін, Бен Чананья журналын басқарудан бас тартып, ол ірі археологиялық монографияларға көшті, олардың ішінде мыналар жарық көрді: Die Graphischen Requisiten (1870–71) және Die Lebensalter in der jüdischen Literatur (1875). Үшінші томның бөліктері – Der Synagogale Ritus, ол қайтыс болғаннан кейін (1884) жарияланды. Оның шағын еңбектері бес томдық жинақта (Сегед, 1889–1900) басылды, соңғы томында оның барлық еңбектерінің толық библиографиясы бар.

Ұлдар

Иммануэль Лёв, раввин және шығыстанушы (1854 жылдың 20 қаңтарында Венгрияның Сегед қаласында дүниеге келген, 1944 жылдың 19 шілдесінде Будапештте қайтыс болған), туған қаласында және Берлинде білім алған, онда «Жудит ғылымы институтында» (Lehranstalt für die Wissenschaft des Judenthums) және университете оқып, 1878 жылы раввин және философия докторы (Ph. D.) дәрежесін алған. Сол жылы Сегедте раввин болып тағайындалды. Оның кітаптарының (біографиялық еңбектер де бар) арасында: "Aramäische Pflanzennamen", Вена, 1881; "A szegedi zsidók", Сегед, 1885; "A szegedi chevra", ib. 1887; "Alkalmi beszédek", ib. 1891; "Az ezredév: nyolc beszéd", ib. 1896; "Löw Immánuel beszédei", ib. 1900; "Imádságok", 3-ші басылым, ib. 1903; "Vörösmarty Mihály", ib. 1900; "Szilágyi Dezsö", ib. 1901; "Tisza Kálmán", ib. 1902; "Kossuth Lajos", ib. 1902; "Templomszentelő", ib. 1903; "Deák Ferenc", ib. 1903. Ол сонымен қатар «Неміс шығыстану қоғамының журналының» (Zeitschrift der Deutschen Morgenländischen Gesellschaft) түрлі томдарына сирия тіліндегі лексикографияға қатысты мақалалар жазды және келесі еңбектерді редакциялады: "Schwab Löw, Emlékeztetés a vallásban nyert oktatásra", 5-ші басылым, Сегед, 1887; "Löw Lipót, Bibliai Történet", 10-шы басылым, Будапешт, 1902; "Leopold Löw: Gesammelte Schriften", i. v., Сегед, 1889-1900. Самуил (1846 жылдың қыркүйегінде Pápa қаласында туған, 1871 жылы М. Д. дәрежесін алған), Сегед және Венада оқыған, дәрігер болған. 1873 жылы ол Будапештке көшіп, үш жылдан кейін "Pester Medizinisch Chirurgische Presse" газетін құрды. Ол 1904 жылы бас редактор болған осы журналда оның көптеген ғылыми мақалалары жарық көрді. Теодор (1848 жылдың 14 қарашасында Pápa қаласында туған), Будапештте заңгер болды. Оның негізгі еңбектері: "Iromány Példák az uj magyar csődeljáráshoz" (Будапешт, 1882), жаңа венгрлік банкроттық рәсімдері туралы, және "A Magyar Büntető Törvénykönyv a bűntettekről és vétségekről" (ib. 1884), Венгрияның қылмыстық және азаматтық кодекстері туралы. Тобиас (1844 жылдың 5 маусымында Нагиканизада туған, 1980 жылдың 7 маусымында Будапештте қайтыс болған) өмірінің соңына дейін Бас прокурор міндетін атқарды. 1874 жылы ол венгрлік заң және заңнама саласындағы "Magyar Igazságügy" заңдық журналын құрды. Лёв Венгрияның қылмыстық кодексін дайындауға белсенді қатысып, материалды редакциялады (1880). Уильям Нью-Йоркте заңгер және редактор болды. Ол Имре Мадачтың «Адамның трагедиясы» туындысын аударды, сондай-ақ 1912 жылы Леопольд Лёвтің туғанына 100 жыл толуына арналған әкесінің өмірбаянын жазды (Google электронды кітап дүкенінде қолжетімді). Оның қызы Розали Лёв Уитни (1873 – 1939) Нью-Йоркте заңгер және судья болды.