Сексуалды зорлық-зомбылық жасаған қылмыскерлерді мәжбүрлеп ұстау туралы заңдар

Кіріспе

Кейбір юрисдикциялар қауіпті жыныстық қылмыскерлерді сот үкімінен кейін мемлекеттік ұстау орындарына жіберуге құқылы, егер бұл адамда "психикалық бұзылыс" немесе жеке тұлғаның қалыптан тыс дамуы болса және ол қауіпсіз жағдайда ұсталмаса, жыныстық қылмыстар жасау қаупі туындаса. АҚШ-та жиырма штат, федералды үкімет және Колумбия округінде осыған ұқсас заңдар бар, олар "Жыныстық зорлық-зомбылық жасауға бейімді адамдар" (SVP) немесе "Жыныстық қауіпті тұлғалар" заңдары деп аталады. Бұл заңдарға сәйкес, адам жыныстық зорлық-зомбылық қылмысы үшін сотталған болуы керек (бұл термин қолданыстағы заңдарда нақты анықталған), сондай-ақ психикалық бұзылыс және/немесе жеке тұлғаның қалыптан тыс дамуынан зардап шегуі керек, бұл оның жыныстық зорлық-зомбылық мінез-құлқына бақылауды қиындатады, және осы психикалық бұзылыс және/немесе жеке тұлғаның қалыптан тыс дамуы қауіпсіз жағдайда ұсталмаса, жыныстық зорлық-зомбылық актілеріне бейімдеуі мүмкін. "Психикалық бұзылыс" – заңдық термин, ол психикалық аурумен толыққандай сәйкес келмейді, бірақ сарапшылар әдетте психикалық ауруларды диагностикалау және статистикалық нұсқаулығында (DSM) көрсетілген диагноздарды психикалық бұзылыстың дәлелі ретінде қарастырады. Көп жағдайда SVP ретінде ұстау мерзімі шексіз болады; алайда, адам ұсталғаннан кейін, ұстауды жүзеге асыратын орган конституциялық талап бойынша оның психикалық жағдайын мерзімді түрде тексеруге міндетті. Егер ұсталған адамның жағдайы өзгеріп, ол ұстау талаптарына енбесе, оны босату керек. Кейбір жағдайларда, ұсталған адамдар сот бақылауымен шартты түрде босатылып, шектеулер аз баламалы орындарға (LRA) жіберуге құқылы.

Тарих

1990 жылы Вашингтон штатында Эрл Кеннет Шрайнер мен Джин Кейннің жасаған екі жоғары беделді жыныстық зорлық-зомбылық және кісі өлтіруінен кейін алғашқы SVP заңдары қабылданды. Осы шабуылдарға жауап ретінде Эрл Шрайнердің құрбаны болған әйелдің анасы Хелен Харлоу «Теннис аяқ киімі бригадасы» деп аталатын ұйым құрды, мақсаты – штат үкіметін жыныстық қылмыскерлерге қатысты заңдарды өзгертуге мәжбүрлеу болды. Вашингтон штатының губернаторы Бут Гарднер қоғамдық қауіпсіздікті қамтамасыз ету жөніндегі арнайы топты құрды, оның міндеті – мүмкін болатын шешімдерді қарастыру еді. Арнайы топ жұмыс істеп жатқанда, сериялық кісі өлтіруші Весли Аллан Додт Вашингтондағы Ванкувер қаласында үш жас ұлды ұрлап, зорлап, өлтірді, осы қылмысы үшін ол асылып жазаланды. Штат заң шығарушы органы арнайы топтың ұсынымымен 1990 жылғы Қоғамдық қорғау туралы заңды қабылдады. АҚШ Жоғарғы Соты бұрынғы жыныстық қылмыскерлердің «азаматтық ұстауы» жазалау емес, «азаматтық» сипатта екенін мәлімдеді, себебі Жоғарғы Сот судьялары штаттың «жыныстық зорлық-зомбылық жасаушылар» деп белгіленген адамдар тобын анықтауға қабілетті екендігі туралы эмпирикалық мәлімдемесін шындық деп есептеді, олардың «қайталап жыныстық зорлық-зомбылық жасау мүмкіндігі жоғары» болғандықтан «өте қауіпті» екендігін көрсетті (Kansas v. Hendricks, 1997, 521 U.S. 346, 351). Осы адамдарды жаңа қылмыс жасағандары үшін емес, тек осылайша түрмеге қамау үшін АҚШ Жоғарғы Соты штаттардың (i) түрме жазасын өтегеннен кейін босатылуы тиіс жыныстық қылмыскерлер тобы мен (ii) «азаматтық» түрде ұсталып қалуы мүмкін адамдар арасындағы айырмашылықты анықтау қажеттігін көрсетті, себебі соңғы топ (бұрынғыдан өзгеше) «психикалық бұзылыстардан» зардап шеккен адамдардан тұрады, бұл олардың «мінез-құлқына бақылау жасауда қиындықтарға» ұшырауына себеп болады, осылайша оларды «қауіпті, бірақ әдеттегі қайталанушылардан» ажыратуға болады, оларды босату керек (Kansas v. Crane, 2002, 534 U.S. 407, 413). Осы схемалар қолданысқа енгізілгеннен бері бірнеше жылдар бойы жиналған деректер «Жыныстық зорлық-зомбылық жасаушылар» заңдарының рационалды түрде қайталап қылмыс жасағандардан немесе қылмыстық тарихы жоқ, бірақ бұрынғы жыныстық қылмыскерлердің көпшілігіне жататын адамдардан ешқандай айырмашылық жасамайтын адамдарды түрмеге қамағанын көрсетті. ("Жыныстық зорлық-зомбылық жасаушылар заңдары екі есе сотталуды немесе конституциялық құқықтарды бұза ма? Эмпирикалық зерттеу", профессор Тама Райс Лав, Brooklyn Law Review, 2013). 2015 жылы бір федералды сот судьясы Миннесота штатының Жыныстық зорлық-зомбылық жасаушылар заңының ешқандай заңды мақсаты жоқ сияқты екенін айтты; керісінше, ол конституциялық жазаға тартылмауы тиіс саяси жағынан ұнатпайтын адамдар тобын жазалауға бағытталған сияқты (Karsjens et al. v. Minnesota Department of Human Services et al., United States District Court, District of Minnesota, Case No. 11 3659 (DFW/JJK)). 2010 жылға қарай 20 штат және Колумбия округі Вашингтон штатының заңына ұқсас заңдарды қабылдады.

In 1990, the first SVP law was established in the state of Washington, following two high profile sexual assaults and murders by Earl Kenneth Shriner and Gene Kane. In response to the attacks, Helen Harlow—the mother of Earl Shriner's victim—formed a group known as The Tennis Shoe Brigade in order to pressure the state government to change the laws related to sex offenders. Washington Governor Booth Gardner formed the Task Force on Community Protection to consider possible solutions. While the Task Force deliberated, serial killer Westley Allan Dodd kidnapped, raped, and murdered three young boys in Vancouver, Washington, for which he was executed by hanging. The state legislature, following the recommendation of the Task Force, enacted the Community Protection Act of 1990. The United States Supreme Court declared the "civil commitment" of former sex offenders was "civil" and non punitive as the high court's justices presumed as true the state's empirical claim that it had a means of identifying a class of individuals, labeled by the state "sexually violent predators", who were "extremely dangerous" due to their "likelihood of engaging in repeat acts of predatory sexual violence [being] high" (Kansas v. Hendricks (1997) 521 U. S. 346, 351). In order for the imprisoning of these individuals, without new crimes having been committed, the U. S. Supreme court indicated that states must be able to make a distinction, between (i) the class of sex offenders who must be released after having completed their prison sentences and (ii) those who could be "civilly" detained, as this later class (unlike the former) is made up of individuals who suffered from "mental abnormalities" which caused them to have "serious difficulty in controlling behavior", thus making them distinguishable "from the dangerous but typical recidivist" that must be released (Kansas v. Crane (2002) 534 U. S. 407, 413). Data culled over the several years these schemes have been in place have systematically demonstrated that "Sexually Violent Predator" laws were imprisoning individuals who had not been rationally differentiated from typical recidivists or from individuals who were among the overwhelming majority of former sex offenders who would not ever reoffend. ("Do Sexually Violent Predator Laws Violate Double Jeopardy or Substantive Due Process? An Empirical Inquiry", Prof. Tama Rice Lave, Brooklyn Law Review, 2013) One federal court judge surmised in 2015 that Minnesota's Sexually Violent Predator law seemed to be one not directed at any legitimate governmental purpose; rather it seemed to be designed to punish a politically unpopular class of individuals not constitutionally subject to punishment (Karsjens, et al. v. Minnesota Department of Human Services, et al., United States District Court, District of Minnesota, Case No. 11 3659 (DFW/JJK))? As of 2010, 20 states and the District of Columbia have enacted laws similar to Washington's.

Азаматтық тұтқындау

Азаматтық қамауда ұстау – белгілі бір жыныстық қылмыстар жасаған (көбінесе зорлық-зомбылыққа қатысты жыныстық қылмыскерлер) адамдардың түрме жазасын аяқтағаннан кейін міндетті түрде емделуге жіберудің ресми заңдық процедурасы, және жыныстық зорлық-зомбылық жасаушыларға қатысты заңдардың мүмкін жазасы.

Процесс

Құқықтық процестің нақты егжей-тегжейі штаттан штатқа өзгеше болуы мүмкін, бірақ АҚШ Жоғарғы Соты Канзаста қабылданған заңдық процедураны конституциялық деп танып, бекітті. Kansas v. Hendricks, 521 U. S. 346 (1997) қараңыз. Онда, «жыныстық зорлық-зомбылық қылмысы үшін сотталған немесе айыпталған және психикалық аномалиясы немесе жекелігінің бұзылуынан зардап шегуші, оны жыныстық зорлық-зомбылық актілеріне бейім ететін» кез келген адамға қатысты азаматтық қамауға алу ісі басталуы мүмкін. Көптеген терминдердің өзі заңда анықталған, соның ішінде «психикалық аномалия» – «эмоционалдық немесе ерік-жігерлік қабілетке әсер ететін туа пайда болған немесе кейіннен дамыған жағдай, ол адамды жыныстық зорлық-зомбылық қылмыстарын жасауға бейімдейді, бұл адам басқалардың денсаулығы мен қауіпсіздігіне қауіп тудырады» деп анықталған. Анықтама: Егер түрме босатылатын тұтқынды анықтаса, бірақ ол осы сипаттамаға сәйкес келсе, түрме басшылығы жергілікті прокурорды алдағы босату туралы хабардар етуге міндетті болды. Прокурор содан кейін арыз беруге баруға баруға шешім қабылдауы керек еді. Сот, тұтқынның «жыныстық зорлық-зомбылық жасауға бейімді» статусын растайтын нақты дәлелдердің бар-жоғын анықтауы керек еді және мұндай анықтама жасалған жағдайда тұтқынды психологиялық сараптамадан өтуге бұйыруы керек еді. Психологиялық сараптама нәтижелері тұтқынның зорлық-зомбылыққа бейімділігін анықтау үшін тағы бір сот отырысының негізін құрады. Мұндай шешім қабылданған жағдайда, тұтқынның психикалық аномалиясы өзгергенге дейін және оны босату қауіпсіз болғанға дейін медициналық мекемеде міндетті түрде ұсталып қалуы мүмкін. Анықтама: 353-бет. Сот осы шешімді жыл сайын қайта қарауға міндетті, ал тұтқын әрқашан бірдей стандарттар бойынша бостандыққа шығу үшін өтініш беруге құқылы болды. Жоғарғы Сот бұл процедураның ерікті түрде қамауға алуды реттейтін конституциялық процестік талаптардың бұрынғы стандарттарына сәйкес келетінін, бұл процедураның қылмыстық емес, азаматтық сипатта болғандықтан екі рет жазалауды құрамайтынын және сол себепті экс-пост факто заңы емес екенін мәлімдеді. Анықтама: 353–371-беттер. Кейінгі бір істе АҚШ Жоғарғы Соты үкіметтің тұтқынның өзінің мінез-құлқына бақылау жасай алмауының кем дегенде айқын дәлелдерін көрсетуі керектігін нақтылады. Kansas v. Crane, 534 U. S. 407 (2002). Жоғарғы Сот сондай-ақ Конгрестің федералдық тұтқындарға қатысты ұқсас заңды қабылдауға құқылы екенін анықтады. United States v. Comstock, 560 U. S. 126 (2010). 2018 жылғы мәліметтер бойынша, жиырма штат азаматтық міндеттемелерге арналған мекемелерге ие.

Although the exact details of the legal process may vary from state to state, the United States Supreme Court reviewed and upheld as constitutional a statutory process adopted in Kansas. See Kansas v. Hendricks, 521 U. S. 346 (1997). There, civil confinement proceedings could be initiated against "any person who has been convicted of or charged with a sexually violent offense and who suffers from a mental abnormality or personality disorder which makes the person likely to engage in the predatory acts of sexual violence." Many of those terms were themselves defined in the statute, including "mental abnormality," defined as "congenital or acquired condition affecting the emotional or volitional capacity which predisposes the person to commit sexually violent offenses in a degree constituting such person a menace to the health and safety of others." Id. If a prison identified an inmate who was about to be released but potentially fit this definition, the prison authorities were required to notify the local prosecutor of the impending release. The prosecutor was then required to decide whether to petition for commitment. The court would then have to determine whether probable cause existed to support the inmate's status as a "sexually violent predator," and, upon such a determination, order the inmate to be psychologically evaluated. The psychological evaluation would then form the basis of a further trial to determine whether the inmate qualified as a violent sexual predator. Upon such a determination, the inmate would be subject to involuntary commitment at a medical facility until such time as his mental abnormality had changed and it was safe to release him. Id. at 353. The court would then be required to conduct an annual review of the determination, and the inmate would always be allowed to petition for freedom under the same standards. The Supreme Court concluded that this process met previously established standards of constitutional substantive due process governing voluntary confinement, did not constitute double jeopardy because the proceedings were civil rather than criminal, and was not an ex post facto law for the same reason. Id. at 353–371. In a following case, the United States Supreme Court clarified that the government must demonstrate that the inmate has at least a serious lack of ability to control his behavior. Kansas v. Crane 534 U. S. 407 (2002). The Supreme Court has also determined that Congress has the authority to pass a similar law affecting federal prisoners. United States v. Comstock, 560 U. S. 126 (2010). Twenty states have civil commitment facilities, as of 2018.

Дау

Жалпы азаматтық міндеттемелерге сәйкес, азаматтық қамауда ұстау мемлекеттік биліктің күмәнді қолданылуы болып табылады. Оған қарсы шығушылар заңмен қарастырылмаған мерзімге қамауға алу мүмкіндігін атап көрсетеді. Ал жақтаушылар халықтың қауіпсіздігін алға тартады. Азаматтық қамау туралы заңдарды қабылдауға шешім қабылдаған мемлекеттік заң шығарушылар заңдардың мақсатын өздерінің қабылдаған заңдарында көрсетеді. Мысалы, Вашингтон штаты былай түсіндірді:

Заң шығарушы орган аз ғана, бірақ өте қауіпті, жыныстық зорлық-зомбылық жасауға бейім адамдардың тобы бар екенін анықтады, олар психикалық ауруға немесе кемістікке шалдықпағандықтан, қазіргі қолданыстағы міндетті емдеу актісіне сәйкес келмейді. Бұл акті, негізінен, ауыр психикалық аурулары бар адамдарға қысқа мерзімді ем беру және оларды қоғамға қайтару үшін жасалған, қысқа мерзімді азаматтық міндеттеме жүйесі болып табылады. Азаматтық міндеттемеге лайықты адамдардан өзгеше, жыныстық зорлық-зомбылық жасаушылар көбінесе жеке тұлғалық бұзылуларға және/немесе психикалық ауытқуларға ұшырайды, олар қолданыстағы психикалық ауруларды емдеу әдістеріне жарамайды және осы жағдайлар оларды жыныстық зорлық-зомбылық әрекеттеріне итермелейді. Заң шығарушы орган сондай-ақ жыныстық қылмыскерлердің қайта-қайта зорлық-зомбылық жасау ықтималдығының жоғары екенін анықтады. Қолданыстағы міндетті қамау актісі бұл қылмыскерлер қамауда болғанда әлеуетті құрбандарға қол жеткізе алмайтындықтан, қайта қылмыс жасау қаупін жоюға жеткіліксіз, сондықтан міндетті емдеу актісінде көзделгендей, қамауда ашық әрекет жасамайды. Заң шығарушы орган жыныстық зорлық-зомбылық жасаушыларды емдеудің болжамы нашар екенін, олардың емдеу қажеттіліктері ұзақ мерзімді екенін және оларға қатысты емдеу әдістері міндетті емдеу актісі бойынша міндеттемеге жататын адамдарға арналған дәстүрлі емдеу әдістерінен мүлдем өзгеше екенін де анықтады.

Құқықтық даулар

1997 жылы АҚШ Жоғарғы Соты Канзас штаты мен Хендрикс ісінде SVP заңдарының конституциялық заңдылығын растады. Осылайша, АҚШ Жоғарғы Соты бұрынғы жыныстық қылмыскерлерді "азаматтық міндеттемеге" алу "азаматтық" сипатта және жазалау мақсатын көздемейтінін жариялады, себебі Жоғарғы Сот судьялары мемлекеттің "сексуалды зорлық-зомбылық жасаушылар" деп аталатын адамдар тобын анықтауға қабілетті екендігі туралы эмпирикалық мәлімдемесін шындық деп есептеді. Олардың "қайталап сексуалды зорлық-зомбылық әрекеттеріне бару ықтималдығы жоғары" болғандықтан "өте қауіпті" екендігі де ескерілді. (Kansas v. Hendricks (1997) 521 U.S. 346, 351) Жоғарғы Соттың осы схеманың дәстүрлі жазалаушылық рөліне, яғни қылмыстың алдын алуға қызмет ететінін талдау барысында, сот сонымен қатар бұл топқа жататын адамдардың қорқыту арқылы тоқтатылуы мүмкін емес екенін эмпирикалық тұрғыдан қабылдады, демек, күшті ерік-жігердің жоқтығы талап етілді. (Хендрикс, сол жерде, 362–363 беттер) Жоғарғы Сот "қамауда ұстау мерзімінің міндеттеменің мақсатына байланысты екеніне, атап айтқанда, адамның психикалық бұзылысы басқаларға қауіп төндірмейтінше оны ұстап тұруға" сенімді болды. (Хендрикс, сол жерде, 363-бет) Түрме жазасын өтегеннен кейін босатылуы тиіс жыныстық қылмыскерлер мен "азаматтық" тәртіппен ұсталып қалуға болатын адамдар арасындағы айырмашылық мынада еді: соңғы топқа жататын адамдар психикалық бұзылыстарға ұшыраған, олардың салдарынан "мінез-құлқымен басқаруда қиындықтар туындайды", осылайша оларды "қауіпті, бірақ әдеттегі рецидивистерден" ерекшелендіреді. (Kansas v. Crane (2002) 534 U.S. 407, 413) Хендрикс және Крейн істерінде мемлекет өзінің фактілік тұжырымдарын растауда, жоғарыда айтылғандай, қауіпті болуы мүмкін, бірақ психикалық бұзылыстарының салдарынан туындаған күшті ерік-жігердің жоқтығына ұшырамаған рецидивистерден анықталатын және ажыратылатын "сексуалды зорлық-зомбылық жасаушылар" тобына қатысты артықшылықты алды. Жақында алынған деректер Жоғарғы Соттың мемлекеттің фактілік тұжырымдарына сенім артқанын дұрыс емес екенін көрсетті. Деректер көрсеткендей, сексуалды зорлық-зомбылыққа қатысты заңдарды қабылдаған мемлекеттер, қайтадан қылмыс жасауға бейімділік тудыратын күшті ерік-жігердің жоқтығынан зардап шегетін, шынайы психикалық бұзылыстарға ұшыраған адамдарды, сондай-ақ әдеттегі рецидивистерді және қайтадан қылмыс жасамайтын жыныстық қылмыскерлердің басым көпшілігін ажырата алмады.

In 1997, The U. S. Supreme Court upheld the constitutionality of SVP laws in Kansas v. Hendricks. In doing so, the United States Supreme Court declared the "civil commitment" of former sex offenders was "civil" and non punitive as the High Court's justices presumed as true the state's empirical claim that it had a means of identifying a class of individuals—those to whom the state referred as "sexually violent predators"—who were "extremely dangerous" due to their "likelihood of engaging in repeat acts of predatory sexual violence [being] high." (Kansas v. Hendricks (1997) 521 U. S. 346, 351)
In the High Court's analysis of whether the scheme served the traditionally punitive role of deterrence, the court further empirically assumed the targeted class of individuals could not be deterred – thus severe volitional impairment was required. (Hendricks, Ibid. at pages 362–363)
The High Court was confident that "the confinement's duration [was] linked to the stated purposed of the commitment, namely, to hold the person until his mental abnormality no longer causes him to be a threat to others." (Hendricks, Ibid. at pages 363)
The distinction, between (i) the class of sex offenders who must be released after having completed their prison sentences and (ii) those who could be "civilly" detained, was believed to have been that the later class was made up of individuals who suffered from mental abnormalities which caused them to have "serious difficulty in controlling behavior", thus making them distinguishable "from the dangerous but typical recidivist" that must be released. (Kansas v. Crane (2002) 534 U. S. 407, 413)
In both Hendricks and Crane the state was given deferential preference in asserting its factual findings regarding this so called "sexually violent predator" class which it claimed was identifiable and distinguishable, as noted above, from recidivists who may be dangerous, but who were not subject to severe volitional impairment problems caused as a result of their mental abnormality. Recent data has indicated that the High Court's faith in the state's factual findings was misplaced. Data indicates that the states that have implemented sexually violent predator laws have failed to distinguish between those who truly suffer from mental abnormalities that cause them to suffer from severe volitional impairment likely to lead to reoffending from both the typical recidivist as well as the overwhelming majority of former sex offenders who will never reoffend.