Кіріспе

Экономикалық теңсіздікті өлшеу индексі. Тейл индексі – экономикалық теңсіздікті және басқа экономикалық құбылыстарды өлшеуге негізгі арналған статистикалық көрсеткіш, бірақ ол нәсілдік сегрегацияны өлшеу үшін де қолданылған. Тейл индексі TT, ақпарат теориясындағы артық ақпаратпен бірдей, яғни деректердің ең жоғары мүмкін ентропиясы мен байқалған ентропияның айырмасы. Бұл – жалпыланған ентропия индексінің ерекше жағдайы. Оны артық ақпараттың, әртүрліліктің жетіспеушілігінің, оқшауланудың, бөлінудің, теңсіздіктің, кездейсоқтық еместігінің және сығымдалудың өлшемі ретінде қарастыруға болады. Оны голланд эконометригі Анри Тейл (1924–2000) Роттердамдағы Эразм университетінде ұсынған. Амартия Сен атап көрсетті: «Бірақ факт болып қала береді, Тейл индексі – кездейсоқ формула, ал табыс үлестерінің кері шамаларының логарифмдерінің табыспен салмақталған орташасы интуитивті сезімге толы емес». Егер барлық адамдардың табысы бірдей болса, онда TT 0-ге тең. Егер бір адамның барлық табысқа иелігі болса, онда TT ең үлкен теңсіздікке тең нәтиже береді. TT-ні бөлу арқылы теңдеуді 0-ден 1-ге дейінгі диапазонға нормалдауға болады, бірақ содан кейін тәуелсіздік аксиомасы бұзылады: және ол теңсіздіктің өлшемі ретінде жарамсыз болады. Тейл индексі халықтың тең табысқа ие болу жағдайынан қаншалықты алшақтағанын көрсететін ентропиялық «қашықтықты» өлшейді. Сандық нәтиже теріс ентропиямен беріледі, сондықтан жоғары мән толық теңдіктен алыс жатқан үлкен тәртіпті көрсетеді. Индексті энтропияның орнына теріс ентропияны көрсету үшін құру, оны теңдіктің емес, теңсіздіктің өлшемі ретінде пайдалануға мүмкіндік береді.

Аткинсон индексімен байланысы

Тейл индексін 0 мен 1 (0% және 100%) аралығындағы мәні бар Аткинсон индексіне түрлендіруге болады, мұнда 0 – толық теңдік, ал 1 (100%) – ең жоғары теңсіздік көрсетеді. (Түрлендіру үшін жалпыланған энтропия индексіне қараңыз.)

Theil's T және Theil's L арасындағы

Тейлдің Т және Л индекстері екеуі де жіктеледі. Олардың арасындағы айырмашылық, әрқайсысы нәтижелер таралуының қай бөлігін қолданатынында. Жалпыланған энтропия (GE) отбасының теңсіздік индекстері, GE индексін анықтайтын параметрге байланысты, кедейлердің немесе байлардың арасындағы табыс үлестерінің айырмашылықтарына көбірек сезімтал. GE үшін параметрдің мәні неғұрлым кіші болса, таралудың төменгі жағындағы айырмашылықтарға соғұрлым сезімтал болады. GE(0) = Тейлдің L индексі және таралудың төменгі жағындағы айырмашылықтарға көбірек сезімтал. Ол орташа логарифмдік ауытқу шамасы деп те аталады. GE(1) = Тейлдің Т индексі және таралудың жоғарғы жағындағы айырмашылықтарға көбірек сезімтал. Жіктелу қасиеті – бұл Тейл индексіне тән ерекшелік, ол көбірек танымал Джини коэффициентінде жоқ. Джини коэффициенті көптеген адамдар үшін түсініктірек, себебі ол Лоренц қисығына негізделген. Дегенмен, ол Тейл сияқты оңай жіктелмейді.

Қолданбалар

Экономикалық қолданыстардың көптігінен басқа, Тейл индексі суару жүйелерінің тиімділігін бағалау және бағдарламалық жасақтама метрикаларын тарату үшін де қолданылған.