Кіріспе

Rugelach (Ругелах) – Польшаның еврей қауымдастықтарында пайда болған, ішін толтырылған пісірілген тәтті өнім. Дәстүрлі ругелахты қамырдың үшбұрышын толтырудың айналасына орап, жарты ай пішінде жасайды. Кейбір дереккөздерде ругелах пен француз круассанының ортақ австриялық тегі бар делінеді, бұл түрік қоршауының алыстатылуын еске түсіретін, жарты ай пішіндес нан, мүмкін 1683 жылғы Вена шайқасына сілтеме. Алайда, бұл қалалық аңызға ұқсайды, өйткені ругелах және оның болжамды ата-бабасы Кипферл ерте заманауи кезеңге дейін бар еді, ал круассанның қазіргі түрі 19 ғасырдан бұрын пайда болған жоқ (viennoiserie қараңыз). Осыдан көптеген адамдар круассанның осы екеуінің бірінің тікелей ұрпағы екеніне сенеді. Басқа бір түрі штрудель немесе жаңғақ рулеті сияқты жасалады, бірақ олардан айырмашылығы, оралған қамыр мен ішкі толтыру пісіру алдында тілімдерге бөлінеді.

Этимология

Бұл есім – идиш, ашкенази еврейлерінің тарихи тілі. –ах жұрнағы (-ך) көпшелік түрін көрсетеді, ал –эль (-ל) кішітеу мағынасын білдіреді, мысалы, shtetlekh (שטעטלעך, ауылдар) – shtetl (שטעטל, ауыл) сөзінің көпшелігі, ал shtot (שטאָט, қала) сөзінің кішітеу түрі. Бұл жағдайда түбір сөз "қию" немесе "бұру" мағынасын білдіреді, сондықтан аудармасы "кішкентай қиюлар" болады, бұл нанның пішініне сілтеме. Идиш тіліне әсер еткен поляк тілінде róg сөзі "бұрыш" және "мүйіз" – жануардың мүйізі немесе музыкалық аспап – деген мағыналарды білдіреді. Мүйіз пішіндес круассанға ұқсас нан-тоқаштар польша тілінде rogale деп аталады, қараңыз [[Сент-Мартин круассаны]]. Rogale сөзінің айтылуы мен мағынасы идиш тіліндегі rugelach сөзіне өте жақын. Басқалар бұл сөздің түбірі rugel, яғни "патшалық" дегенді білдіреді дейді, мүмкін, дәмділігіне байланысты. Алайда, бұл түсінік идиш тіліндегі қолданысқа қайшы келеді, себебі "патшалық" мағынасын білдіретін басты сөз – keniglich (קעניגליךּ).

Құрамында бар заттар

Ругелахты қышқыл қаймақ немесе қаймақ ірімшігінен жасалған қамырмен дайындауға болады, соның арқасында оны ет тағамдарымен бірге немесе одан кейін жеуге болады және ол кошер болып саналады. Қаймақ ірімшігінен жасалған қамыр жақында пайда болды, ал ашытқылы және қышқыл қаймақты қамырлар әлдеқайда ертерек болған. Ругелахтың ішіне кіріктірілетін түрлі толтыруларға жүзім, жаңғақ, корица, шоколад, марципан, мак немесе жеміс джемдері жатады. Ванильді ругелах соңғы онжылдықтарда Нью-Йоркте кең танылды. Соңғы жылдары шеф-аспаздар осы бәліштің шұжық пен шмалц немесе лосось пен бурсин ірімшігімен толтырылған тұзды нұсқаларын ұсынды.