Кіріспе

Түрік эпосы Мұхаммед Сиер и Неби – мұсылман пайғамбары Мұхаммедтің өмірі туралы Осман эпосы, шамамен 1388 жылы аяқталған. Авторы – Мұстафа (Ерзурумдық Юсуфтың ұлы, Әл Дарир атымен белгілі), Каирдегі мамлюк билеушісі Сұлтан Баркуқтың тапсырмасымен жазған мевлеви дервиші. Мәтін 13 ғасырдағы Әбул Хасан әл-Бәкри мен Ибн Хишамның (833 жылы қайтыс болған) еңбектеріне негізделген. Бұл эпосты кейіннен 16 ғасырдың соңында Мұстафа ибн Вали, өзінің демеушісі III Мұрад сұлтанның тапсырысымен суреттермен безендірген.

Осман қолжазбасы

Осман билеушісі III Мұрад (1574-1595) эпостың сәнді суреттелген көшірмесін жасатуға бұйрық берді. Бұл туынды «ислам өнеріндегі ең ірі діни суреттер жиынтығы» және «пайғамбар Мұхаммедтің өмірінің ең толық көрнекі бейнесі» деп сипатталды. Әйгілі каллиграф Лүтфи Абдулла (Лютфи Абдулла) патша сарайындағы шеберханаға жетекшілік етті және жұмысты 16 қаңтар 1595 жылы Мұрадтың мұрагері III Мехмедтің басшылығымен аяқтады. Аяқталған жұмыста алты томдық 814 миниатюра бар, олар Мұхаммедтің көптеген бейнелерін қамтиды, ол әрқашан сол дәуірдегі қағида бойынша жамылған күйде бейнеленеді; сондай-ақ ол отпен оралып тұрады, бұл шығыстағы нимбке тең. Миниатюралардың стилі ерекше, бұл тақырыптардың бұрынғы бейнелеуімен ешқандай байланысы жоқ, және Осман миниатюраларының әдеттегі реалистік стилінен «қатты өзгеше»; оның пайда болуы әлі анықталған жоқ. Әрбір суретте бірнеше тұлға бейнеленген, кең пейзаждар жоқ және «детальдардың жоқтығы» байқалады. I, II және VI томдары Топкапы мұражайында (Хазына 1221–1223); III том Нью-Йорк қалалық кітапханасында; IV том (көбінесе) Дублиндегі Честер Битти кітапханасында (MS T 419), ал V том және барлығы шамамен 200 миниатюра жоқ. Шамамен екі ондаған миниатюра жеке коллекционерлердің қолында. 1984 жылдың наурыз айында Париждегі «Отель Друо» аукцион үйінде төрт миниатюра сатылды. IV томнан екі парақ Халили ислам өнерінің жинағында сақтаулы. XVII ғасырдағы IV томның көшірмесі Түрік және ислам өнері мұражайында, Сұлтан Ахметте орналасқан. Ол 1862–1863 жылдары Сұлтан анасы тарапынан Стамбул қаласындағы Ақсарайдағы мешіт кітапханасына сыйға тартылды.