Кіріспе

Ake v. Oklahoma, 470 U.S. 68 (1985) – АҚШ Жоғарғы Сотының шешімі бойынша, он төртінші түзетудегі Әділетті сот процесі туралы бап мемлекеттің, егер ол қажет болса, мұқтаж қылмыстық айыпталушының қорғаны үшін психиатриялық сараптама ұсынуын міндеттейді.

Өмірбаян

Глен Бертон Аке 1979 жылы бір ерлі-әйелді өлтіріп, екі баласын жарақаттағаны үшін ұсталды және айыпталды. Сотта оның ерекше мінез-құлқы судьяны психиатриялық сараптама тағайындауға мәжбүр етті. Сараптама нәтижесінде психиатр Акедің қате түсініктерде екенін, атап айтқанда, ол өзін "Құдайдың кек алу қылышы" деп есептейтінін және жұмақта Құдайдың сол жағында отыратынын айтқанын анықтады. Акеге параноидтық шизофрения диагнозы қойылды және оның сотқа қатысуға қабілеттілігін анықтау үшін ұзақ психиатриялық сараптама ұсынылды. Содан кейін Аке бірнеше ай бойы мемлекеттік психиатриялық ауруханада сақтауға алынды, содан кейін сотқа келді. Акедің адвокаты соттан психиатрды тағайындап, оның ақыл-естің жоқтығын қорғауға дайындалуына және оны ұсынуына көмектесу үшін сараптама жүргізуді сұрады. Сот бұл өтінішті қабылдамады, Акеге мұндай көмек алуға құқығы жоқ деп шешті. Содан кейін Аке екі адамды өлтіргені үшін сотталып, өлім жазасына кесілді.

Соттың пікірі

Сот, судья Маршаллдың пікірінде, мәселені "[әділетке мағыналы қол жеткізу" ретінде қарастырып, қылмыстық іс жүргізудің дұрыстығына жеке адамның мүддесін, мемлекетке жүктелетін ауырлықпен салыстырды, сондай-ақ "сұралған психиатриялық көмектің ықтимал құны және егер мұндай көмек көрсетілмесе, іс жүргізуде қателік болу қаупі" ескерілді. Сот жеке тұлғаның да, мемлекеттің де мүддесі зор екенін, бірақ "мемлекеттің сотта жеңіске жету мүддесі – жеке тараптың мүддесінен өзгеше – қылмыстық істерді әділ және дұрыс қарау мүддесімен шектеледі" деп тапты. Мемлекеттен бір психиатрды мұқтаж қылмыскерлерге ұсынуды талап ету, аса ауыр қаржылық жүктеме емес, және мемлекет сотта стратегиялық артықшылықты пайдалануға ниеттенгенін айта алмайды. Сот төменгі сатыдағы соттың шешімін күштен шығарып, істі жаңадан қарау үшін қайтарды. Бас судья Бергер қысқаша келісетін пікір жазып, өзі үшін "Соттың пікірі капиталдық емес істерге қатысты емес" деп мәлімдеді. Оның серігі Стивен Кит Хатч (9 қазан 1953 – 9 тамыз 1996) 1996 жылы отбасының үйінің сыртында көлікте күтіп тұрғандықтан, өлтіру үшін жазаланды. "People" журналының хабарлауынша, Хатч үйдің ішінде болған. 12 жасар Лесли Брукс оның өзіне зорлық танығанын айтты. Содан кейін Аке төрт адамнан тұратын отбасын атып өлтірді, екі бала ата-анасының қазасын көріп аман қалды. Аке 2011 жылдың 23 сәуірінде Оклахома штатындағы түрме ауруханасында қайтыс болды.