Кіріспе

R v Daviault [1994] 3 S. C. R. 63, – Канада Жоғарғы Сотының «жалпы ниетпен» жасалған қылмыстық құқық бұзушылықтар үшін мас күйде болудан қорғану мүмкіндігі туралы қаулысы. Бұл қорғанысты жойған Лири ережесі Канаданың Құқықтар мен бостандықтар хартасының 7- және 11(d)-баптарын бұзғандықтан конституциялық емес деп танылды. Енді мас күйде болу қорғаныс ретінде тек оның деңгейі автоматтызм немесе психикалық ауру сияқты өте ауыр болған жағдайларда ғана қолданылуы мүмкін.

Өмірбаян

1989 жылғы 30 мамырда 73 жастағы Анри Давиоға әйелі үшін спирттік ішімдік әкелу тапсырылды. Әйел 65 жастағы, жартылай паралич болған және коляскада отыруға мұқтаж болған. Давио шамамен сағат 6-да әйелдің үйіне 40 унциялық бренди әкелді. Ол жарты стақан ішіп, содан кейін есінен таныды. Давио ұйықтап жатқан әйелдің қалған бөтелкесін ішіп қойды. Кейін кешке ол жуынатын бөлмеге барды, сол кезде Давио оны жатын бөлмеге алып барып, жыныстық тұрғысынан зорлады. Давио жыныстық зорлық-зомбылық жасағаны үшін қамауға алынып, айыпталды. Давио сотта оқиғадан бұрын бір бардә жеті сыра ішкенін, ал әйелдің үйінде бренди ішкеннен кейін әйелдің төсегінде жалаңаш оянғанға дейін ештеңе есіне есімегенін мәлімдеді. Сотта ол мас күйінен кейін автоматтық күйде болғанын айтты. Фармакология саласындағы сарапшы куәгер қорғаныстың мүмкін екенін, және оның көп ішкендігіне байланысты қалыпты жұмыс істеуі немесе өз әрекеттерінің мәнін түсінуінің қиын екенін көрсетті. Фармакологтың куәлігіне сүйене отырып, сот Давио қылмысты жасауға жалпы ниет қалыптастыра алмағанын, демек оны ақтауға болатынын анықтады. Квебек апелляциялық соты ақтау туралы шешімді күштен шығарды, себебі мас болудың автоматтық деңгейге жетуі жалпы ниетпен жасалған қылмыс үшін (яғни, қылмыстың жасалуынан ниеттің болуын жоққа шығара алмайды) қажетті құрамды жоққа шығара алмайды. Жоғарғы Сот алдындағы мәселе: "Күдіктінің мас болуы автоматтылыққа немесе Қылмыстық кодекстің 16-бабында белгіленген психикалық ауруға ұқсас жағдайға жеткендей, шамадан тыс мас болуы, тек нақты емес, жалпы ниетті талап ететін қылмысты қорғау үшін негіз бола ма?" Сот 6-3 дауыспен мас болуға байланысты ақылсыздыққа немесе автоматтылыққа ұқсас қорғаныстың болмауы Хартияның 7 және 11(d) баптарын бұзады және 1-бап бойынша сақталмайды деп шешті. Олар бұрынғы үкімді жойды және жаңа сот отырысын тағайындады.

Соттың дәлелдеуі

Көпшілік дауыс Кори Дж., Л’Хере-Дубе, Маклачлин және Якобуччи Дж. тарапынан жазылды, олар келісті. Ламер және Ла Форест Дж. әрқайсысы жекелеп Коридің қорытындыларымен келісті. Кори апелляциялық сот шешімінің негізін қарастырды. Төменгі сот Лири қарсы Королева [1978] ісінен "Лири ережесін" қолданды, онда есірткілікке ұқсас мас күйде болу "жалпы ниетпен" жасалған зорлыққа ұқсас қылмыстар үшін кінәлілік ниетін жоққа шығара алмайды деп шешілді. Бұл заңды презумпцияға негізделген, яғни "адам өз әрекетінің табиғи салдарына ниеттеніп келеді". Мас болу кез келген жалпы ниетпен жасалған қылмысқа қашу жолы болмас үшін, Лири ережесі кінәлілік ниетін дәлелдеудің орнына, айыпталушының мас болуға ниеттенгенін дәлелдеуді талап ету арқылы бұл мәселені шешуге бағытталды.

7 және 11 бөлімдері (d)

Лири ережесі Хартияға дейін қабылданғандықтан, 7-бап негізінде қарастырылмады. Негізгі әділет қағидасы бойынша, Мемлекеттің барлық құқық бұзушылықтар үшін кінәлі ниетті (mens rea) дәлелдеуі қажет. Алайда, Кори атап өткендей, Лири ережесі ішімдік ішуді әлеуетті қылмыстық әрекетке айналдырып, тыйым салынған нақты мінез-құлықпен тікелей байланысты жойды. 11(d) бабында айыпсыздыққа құқық қарастырылған, ол Мемлекеттің құқық бұзушылықтың барлық элементтерін дәлелдеуін талап етеді. Барлық психикалық элементтер аталған құқық бұзушылыққа "тікелей байланысты" болуы керек, бірақ Кори Лири ережесі бұл талапқа сай емес деп тапты, себебі ол маскүнемдікке ұмтылуды құқық бұзушылық жасаудың қасақана еместігімен байланыстыра алмады. Қысқасы, мәселе мынада: мұндай адамдардың кінәлі екендігіне заң бойынша шешім қабылдау үшін нақты кінәлі ниеті болмауы мүмкін, сондықтан олар қылмыс жасағаны үшін емес, мас болуы үшін жазалануы мүмкін.

1-бөлім

Кори 7-ші және 11(d) тармақтарының бұзылуы 1-ші тармақ бойынша түзетілмейтінін мәлімдеді. Ережедегі мақсат Оукс тестінің бірінші қадамын өтуге жеткіліксіз болды, себебі көптеген сот юрисдикциялары бұл ережені қолданудан бас тартқан. Сондай-ақ, ереже пропорционалдылық тестінің барлық кезеңінде сәтсіздікке ұшырады. Алкоголь мен қылмыс арасындағы байланыс оларды логикалық тұрғыдан байланыстыруға жеткіліксіз болды. Бұған қоса, ереже барлық жалпы ниетті қылмыстарға босату қарастырғандықтан, ең аз шекте ғана шектеу қоймады.

Емдеу

Кори ережені толығымен жоюдың орнына, икемді шешімді таңдады. Ол қалыпты мас болу деңгейі ешқандай жағдайда ақыл-есі ояу адамдардан өзгеше қарастырылмауы керек деп ұсынды; бірақ, егер мас болу деңгейі автоматтық қозғалыс немесе ақылсыздыққа тең болса, онда мұндай жағдайда адамдар интоксикацияны қорғау үшін дәлелдердің жеткіліктілігін сақтау принципіне сүйене алады. Кори бұл талаптың 11-тараудың d) тармағын бұзуы мүмкін екенін болжады, бірақ оның 1-тарау бойынша қолдау табатынын айтты. Девиаолт ісі бойынша Кори апелляцияны қабылдады және жаңа сот отырысын тағайындады.

Келіспеушіліктер

Сопинка судьясы Гонтиер және Мажор судьяларымен келіспеушілік білдірді.