Кіріспе

Американдық психолог және академиялық әкімші Уолтер Дилл Скотт (1 мамыр 1869 – 24 қыркүйек 1955) – американдық психолог және академиялық басшы. Ол қолданбалы психологияның алғашқы дамытушыларының бірі және Солтүстік-Батыс университетінің 10-шы президенті болды. Ол психологияны кадрларды іріктеу және жарнама сияқты түрлі бизнес-практикаларға қолданды.

Ерте өмір

Скотт Иллинойс штатының Нормал қаласына жақын жердегі Куксвиллде дүниеге келді. Ол 19 жасқа дейін фермада өмір сүрді, содан кейін Иллинойс мемлекеттік университетіне оқуға түсті. Университетте екі жарым жыл оқып, қатар мектептерде сабақ берді. Стипендияның көмегімен 1891 жылы Солтүстік-Батыс университетіне түсіп, 1895 жылы өнер бакалавры дәрежесін алды. Ол Қытайда университет президенті болуды армандағандықтан, Маккормик теологиялық семинариясына оқуға түсті; алайда, 1898 жылы бітіргеннен кейін жұмыс таба алмады. Оның орнына әйелімен бірге Германияға барып, Лейпциг университетінде Вильгельм Вундттан психологияны оқыды. Ол жерде 1900 жылы психология және білім беру саласы бойынша философия докторы ғылымын қорғады. 1900 жылы АҚШ-қа оралып, Солтүстік-Батыс университетінде психология және білім беру пәнінің оқытушысы және психологиялық зертхананың директоры болып тағайындалды. 1907 жылы Скотт психология профессоры және жаңа Психология кафедрасының меңгерушісі болды. Скотт адамдардың шектеулерін жеңуге қабілетті екендігіне сеніп, жеке басқаруға оңтайлы көзқараспен қарады. Ол жұмыс ортасының жағымды болуы жұмысшылардың өнімділігін арттырады деп есептеді. Хьюго Мюнстерберг пен Гарри Л. Холлингворттан айырмашылығы, Скотт жұмыс орнындағы шаршау мен жұмысшыға әсер ететін ынталандырғыштар сияқты факторларды ескермеді. Сэр Фрэнсис Гальтон Скотттың еңбегіне зор ықпал етті. Екеуі де қоғамды ұйымдастыру үшін ғылымды пайдалану туралы элиталық көзқарастарға ие болды, бірақ Скотт әдеттің әлеуметтік тәртіптің негізі екеніне сенді. Скотт туа біткен қасиеттердің қоршаған ортаның әсерінен басым екенін анықтауға ұмтылмады. Керісінше, оны практикалық әлеуметтік қажеттіліктер жетеледі, бұл оған Гальтонның адамдар арасындағы айырмашылықтарды талдауын «жеке» ерекшеліктер ретінде қарастыруға мүмкіндік берді. Бірінші дүниежүзілік соғысқа дейін Скотт болашақ қызметкерлердің ең қажетті деп санайтын ақыл-ой функцияларын тексеруге арналған тесттерді жасады. Өзінің «жекелендірілген» тәсілін қолдана отырып, Скотт жеке тұлғаны және тәуелсіздікті мақтап, қоршаған орта мен мұрагерлік әсерінен құтылуға шақырды. Скотт, Гальтон және Бине адамдарды институционалды түрде орналастыруды жеңілдету үшін бағалауды объективтендіруге және ақыл-ой қабілетінің туа біткенін болжауға тырысты. Ол жарнаманың ақпараттық емес, көбінесе сендіру құралы екеніне және оның тұтынушыларға гипноздық әсер ететініне сенді. Адамдар ұсынысқа өте сезімтал деп саналды, егер ол оларға әртүрлі жағдайларда қолжетімді болса. Скотт өзінің үш ұстанымын пайдалана отырып, компанияларға «Apple компьютерлерін пайдаланыңыз» сияқты сөздерді қолдану арқылы тұтынушыларға жарнама жасау үшін «тікелей бұйрық» әдісін қолдануға кеңес берді. Сондай-ақ, ол компанияларға қайтару купондарын пайдалануды ұсынды, өйткені олар тұтынушылардан тікелей әрекет етуді талап етеді. 1903 жылы «Нью-Йорк Таймс» газетінде жарияланған мақалада Уолтер Дилл Скотт жарнамада суреттерді қолдануды жақтағаны айтылды. Суреттер оқырманның назарын аударуы керек, олар өзін-өзі түсіндіретін және маңызды болуы тиіс. Бұл оқырманға жарнаманың түсіндірме мәтінін зерттеуге мүмкіндік береді. Скотт компаниялар таралым көлемін және жарнама аудиторияға қандай әсер ететінін ескеруі керек деді. Оның пікірінше, жарнама дұрыс адамдар көптеп көріп, сенімділік пен ықтимал клиенттерге оңтайлы ұсыныс беретін басылымда қолданғанда тиімді болады. Жарнама жазушылар техникалық білімге, шығармашылық қиялға және заттарды дәл сипаттау қабілетіне ие болуы керек. Бұл сол кездегі ең табысты және тиімді жарнамалық стратегия болып шықты; 1910 жылға қарай Скотттың әдістері бүкіл елде кеңінен қолданылды. Сугестибильділік туралы ұғым ақырында ғылыми психологтар арасында тоқтатылды; алайда, адамның мінез-құлқы тұтынушылардың шешімдеріне әсер етеді деген түсінік әлі де сақталған. AIDA қазіргі заманғы маркетинг моделінің түбі Скотттың жазбаларында, тұтынушы жарнамамен қалай әрекеттесетіндегі әдеттегі жағдайды сипаттайды. 1913 жылы Скотт жарнаманың үш кезеңнен тұратын тағы бір әдісін ұсынды: назар аудару, түсіну және ұғыну. Бұл модель бойынша жарнамалар (немесе акциялар) үш кезеңнен өтуі керек. Біріншіден, олар тұтынушылардың назарын аударып, өнім немесе қызмет туралы сенімдерін қалыптастыруға көмектесуі керек. Екіншіден, жарнама қызмет немесе өнімге қызығушылық немесе оң сезімдер тудыруы керек. Үшіншіден, жарнама немесе акциялар тұтынушыларға өнім немесе қызметке деген құштарлықты сіңіруі керек. Соңында, тұтынушылар өнімді сатып алу қажеттігіне көндіріліп, әрекет етуге бейім болуы керек.

Бірінші дүниежүзілік соғыс

1917 жылы АҚШ Бірінші дүниежүзілік соғысқа қатысты және дереу кадрларды іріктеу мәселесі туындады. Скотт психологиялық принциптерді қолдану арқылы көмектесуді ұсынды. Ақыл-ойды сынау және «Скотт компаниясы» тәжірибесін пайдаланып, Уолтер Дилл Скотт тіл білушілердің, офицерлердің және әскери қызметшілердің табысын болжау үшін Армия рейтингтік шкаласын жасады. Бұл ұсыныс бастапқыда қабылданбады. Командирлер мен аға оқытушылар шкаланы барлық деңгейде қатаң сынады. Оның кейбір таныстары күмәнданғанымен, офицерлер тәжірибелік сынаққа рұқсат берді. Алдын ала сынаққа бұрын қабылданған және жақсы офицерлер екені дәлелденген адамдар тартылды. Егер сынақ олардың бар екенін білетін қабілеттерін көрсетсе, онда сынақ дұрыс және нақты өлшем деп есептеуге болады. Шенеуніктердің таңғалысына орай, сынақ өте дұрыс екені дәлелденді және олар Вашингтонға оны барлық әскери лагерьлерде пайдалануды дереу ұсынды. Жүйені қолдану барысында Скотт үш негізгі функцияны атқаратын комиссия құрды: әскерге қандай қабілеттер қажеттігін анықтау, әрбір сарбазды өзінің дағдылары мен шеберлігін толыққанды пайдалануға мүмкіндік беретін орынға орналастыру және қабілеттері мен дағдыларын ескере отырып, офицерлерді таңдау және жоғарылату. Соғыс аяқталған кезде жүйе Армияның барлық тармағында, ел ішінде де, шетелде де қолданылды. Скотт офицерлерді ғана емес, сонымен қатар көптеген мамандықтар мен техникалық жұмыстарға оқуға жарамды сарбаздарды іріктеу мәселесін шешті. Оның комиссиясы соғыс кезеңіндегі өнеркәсіптерді жеткілікті кадрмен қамтамасыз ету жолдарын ойлап тапты және соғыс уақытындағы әскерге тән ерекше тапсырмаларды орындау үшін адамдарды сәтті іріктеуге мүмкіндік берді. Скотттың әдісі жақсы офицерлерді таңдауда өте тиімді болды, кейіннен офицерлерді жоғарылатуды және сарбаздардың арасындағы таланттар мен дағдыларды тиімді пайдалануды анықтау үшін қолданылды. Скотт өз еңбегі үшін «Еңбегі үшін айрықша көзге түскені үшін» медалімен марапатталды.