Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Фарс провинциясындағы ежелгі қала, қазіргі Иран.
Ancient city in Fars Province, modern Iran
Истахр (Ортаңғы парсы тілінде: Стахр, اصطخر, қазіргі әдебиетте استخر деп те жазылады) – Фарс провинциясындағы ежелгі қала, Иранның оңтүстік-батысындағы Персеполис қаласының солтүстігінде орналасқан. Б.з.д. III ғасырдан б.з. III ғасырының басына дейін парсы фратарака губернаторлары мен Персия патшаларының астанасы ретінде гүлденді. Сасани империясы тұсында (224-651 жж.) өзінің гүлжанына жетті және Сасани әулетінің туған жері болды. Истахр 224-226 жылдар аралығында Сасани империясының алғашқы астанасы болды, содан кейін Сасани провинциясының Парс аймағының маңызды қаласы, аймақтық және діни орталығына айналды. Иранды арабтар басып алған кезде Истахр ерлікке толы қарсылық көрсеткенімен белгілі болды, нәтижесінде көптеген тұрғындары қаза тапты. Араб шапқындарынан кейін де Истахр зороастризмнің бекінісі болып қала берді және ерте ислам дәуірінде де маңыздылығын сақтап тұрды. Жақын орналасқан Шираз қаласының құрылуынан кейін бірте-бірте құлдырап, Буйидтер кезінде қиратылып, тасталып кетті. 20 ғасырдың бірінші жартысында Эрнст Герцфельд пен Чикаго университетінің экспедициясы зерттеген Сасани Истахрының көп бөлігі әлі қазба жұмыстарынан тыс қалған күйде сақталып тұр.
Istakhr (Middle Persian romanized: Stakhr, اصطخر also spelt استخر in modern literature) was an ancient city in Fars province, north of Persepolis in southwestern Iran. It flourished as the capital of the Persian Frataraka governors and Kings of Persis from the third century BC to the early 3rd century AD. It reached its apex under the Sasanian Empire (224 651 AD), and was the hometown of the Sasanian dynasty. Istakhr briefly served as the first capital of the Sasanian Empire from 224 to 226 AD and then as principal city, region, and religious centre of the Sasanian province of Pars. During the Arab conquest of Iran, Istakhr was noted for its stiff resistance, which resulted in the death of many of its inhabitants. Istakhr remained a stronghold of Zoroastrianism long after the conquests, and remained relatively important in the early Islamic era. It went into gradual decline after the founding of nearby Shiraz, before being destroyed and abandoned under the Buyids. Cursorily explored by Ernst Herzfeld and a team from the University of Chicago in the first half of the 20th century, much of Sasanian Istakhr remains unexcavated.
Этимология
"Истахр" (сонымен қатар Эстахр деп те жазылады) – бұл орта парсы тіліндегі Стахрдың (сонымен қатар Стакср деп те жазылады) жаңа парсыша түрі, және "бекініс" немесе "күшті" дегенді білдіреді деп саналады. Ирантанушы Эрнст Герцфельдтің пікірінше, ол парсы фратаркалары мен Персия патшаларының монеталарына негізделіп, орта парсы сөзінің ескі парсы тіліндегі *Парса стаксра ("Парс бекінісі") деген сөзден шыққандығын айтқан, себебі қаланың Персеполис платформасына жақын орналасуымен тығыз байланысы болған. Герцфельд бұл монеталардағы "PR BR" арамей жазуларын арамей тіліндегі prsʾ byrtʾ ("Парса бекінісі") деген сөздің қысқартылған түрі деп түсіндірді, бұл сөздер ескі парсы сөздерімен мағынасы бірдей болуы мүмкін. Сасанидтердің монеталарында да Истахрды білдіретін "ST" деген қысқарту кездеседі. Истахр сирия тілінде Истахр, ал армян тілінде Стахр деп аталады. Талмудта Истахар деген атпен де кездеседі.
"Istakhr" (also spelled Estakhr) is the New Persian form of the Middle Persian Stakhr (also spelled Staxr), and is believed to mean "strong(hold)". According to the Iranologist Ernst Herzfeld, who based his arguments on coins of the Persian Frataraka governors and Kings of Persis, the Middle Persian word in turn derives from Old Persian *Parsa staxra ("stronghold of Pars"), owing to the city's close connections with the nearby Persepolis platform. Herzfeld interpreted the Aramaic characters "PR BR" inscribed on these coins as an abbreviation of Aramaic prsʾ byrtʾ ("the Fortress of Parsa"), which in turn may be the equivalent of the aforementioned Old Persian words. The abbreviation "ST", denoting Istakhr, also appears on Sasanian coins. Istakhr is attested in Syriac as Istahr and in Armenian as Stahr. It probably appears in the Talmud as Istahar.
География
Истахр Иранның оңтүстік-батыс Фарс провинциясында орналасқан. Тарихи тұрғыдан Парса (көне парсы), Парс (орта парсы) және Персис (грек) деп белгілі болған, содан-ақ Персия деген ат осыдан шыққан. Ол Полвар өзенінің аңғарында, Кух-э-Рахмат және Накш-э-Ростам арасында, Полвар өзенінің аңғары Марвдашт жазығына қарай кеңейтілген жерде жатыр. Бұл жазық Персеполис платформасына жақын орналасқан.
Istakhr is located in Iran's southwestern province of Fars, historically known as Parsa (Old Persian), Pars (Middle Persian) and Persis (Greek), whence Persia. It lies in the valley of the Polvar River, between the Kuh e Rahmat and the Naqsh e Rostam, where the Polvar River valley opens into the plain of Marvdasht. This plain stretches near the platform of Persepolis.
Ерте тарих
Көптеген жағдайларда, Истахр қаласы бастапқыда Ахеменид патшалық резиденцияларын қоршаған елді мекендердің бір бөлігі болған. Зороастризм орталығы ретінде оның діни маңызы б.з.д. 4 ғасырында Ахеменид патшасы Артаксеркс II (404-358) билік еткен кезеңде айқын болды. Ол Анахид мүсіні мен Истахр болашақта орналасатын жерге жақын ғибадатхана салуға бұйрық берді. Бұл ғибадатхана 10 ғасыр географы әл-Масудидің Істахрдан шамамен бір парасанг қашықтықта орналасқан деп сипаттаған ғибадатхананың қираған қалдықтарымен сәйкес келуі мүмкін. Ирантанушы Мэри Бойс пікірінше, бұл ғибадатхананың қираған қалдықтары, әдетте, Ұлы Александр (336-323) бастаған македондықтар тарапынан қиратылып, тоналған алғашқы Ахеменид құрылысына тиесілі болған. Истахрдың жеке қала ретінде негір қалануы Александрдың шапқандығынан кейін Персеполистің құлдырауынан көп ұзамай болды. Персеполистің қираған қалдықтарының көп бөлігі Истахр қаласын салу үшін пайдаланылған сияқты.
In all likelihood, what became Istakhr was originally part of the settlements which surrounded the Achaemenid royal residences. Its religious importance as a Zoroastrian center was signified as early as the 4th century BC during the reign of Achaemenid King Artaxerxes II (404 358). During his reign, he ordered the construction of a statue of Anahid and a temple near what would become Istakhr. This temple may be identified with the ruins of the temple mentioned by the 10th century geographer al Masudi as being located c. one parasang from Istakhr. According to the Iranologist Mary Boyce, the ruins of this temple probably belonged to the original Achaemenid building, which had been destroyed and pillaged by the invading Macedonians led by Alexander the Great (336–323). Istakhr's foundation as a separate city took place very shortly after the decline of nearby Persepolis by Alexander. It appears that much of Persepolis' rubble was used for the building of Istakhr.
Фратарака және Персис патшалары
280 жылы Селевки I (б.з.д. 305–280) қайтыс болғанда, Персис аймағының жергілікті парсылары өз тәуелсіздігін қайтадан күшейтуге кірісті. Қарсылықтың орталығы Истахр болды, оның төңірегіндегі төбелер жақын орналасқан бұрынғы Ахеменидтердің салтанатты астанасы Персеполиске қарағанда жақсы қорғаныс ұсынды. Бұдан әрі, "қысқы жол" деп аталатын маңызды сауда жолы Истахр арқылы өтіп, Персистен Пасаргада мен Абада арқылы Исфаханға дейін созылды. Қала ретінде Истахрдың негізгі бөлігі Полвар өзенінің оңтүстік және шығыс жағында орналасқан. Ол б.з.д. III ғасырдан б.з. III ғасырының басына дейін парсы фратараптары мен Персис патшаларының астанасы ретінде гүлденді. Кейінірек Сасанидтер әулетін құрған Сасан Истахр қаласынан шыққан және бастапқыда қаладағы маңызды Анахид от храмының сақшысы болды. Дәстүр бойынша, Сасан б.з.д. III ғасырының басында Истахрда парфян тәуелділері ретінде билік еткен Базранги әулетінен әйел алды. 205/6 жылы Сасанның ұлы Папак Истахр билеушісі Гочихрді тақтан түсірді. Папактың ұлдары Шапур мен Ардашир V Персистің соңғы екі патшасы болды.
When Seleucus I (305–280) died in 280 BC, the local Persians of Persis began to reassert their independence. The center of resistance appears to have been Istakhr, which with its surrounding hills provided better protection than the nearby former Achaemenid ceremonial capital of Persepolis. Furthermore, an important road, known as the "winter road", extended across Istakhr, leading from Persis to Isfahan through Pasargadae and Abada. The core of Istakhr as a city was located on the south and east side of the Polvar River. It flourished as the capital of the Persian Frataraka governors and Kings of Persis from the 3rd century BC to the early 3rd century AD. Sasan, the eponymous ancestor of the later Sasanian dynasty, hailed from Istakhr and originally served as the warden of the important Anahid fire temple within the city. According to tradition, Sasan married a woman of the Bazrangi dynasty, who ruled in Istakhr as Parthian vassals in the early 3rd century. In 205/6, Sasan's son Papak dethroned Gochihr, the ruler of Istakhr. In turn, Papak's sons, Shapur and Ardashir V, ruled as the last two Kings of Persis.
Сасани империясы
224 жылы Персис патшасы Ардашир V Сасанидтер империясын құрды және Ардашир I (224–242) ретінде танылды. Бойстың сөзіне қарағанда, ғасырлар бұрын македониялықтар бұзған ғибадатхана Сасанидтер кезінде қайта жаңартылды. Ол, өз кезегінде, Аль-Масуди өз жазбаларын дәстүрге сүйенген, ғибадатхананың «бастапқыда ‘санам табыну орны’ болғанын, кейіннен Ахеменидтер әулетінің аңызға толы алдағысы Хомей оны отқа табыну орнына айналдырғанын» айтты. Сасанидтер дәуірінің басында немесе одан аздап бұрын, зороастризмдегі иконаға қарсы қозғалыс Анахидтің бейнесін қасиетті отпен алмастыруға әкелді. Аль-Масуди осы қасиетті отты «зороастризмдегі ең құрметті оттардың бірі» деп сипаттады. Истахрдағы осы ғибадатхана Анахидпен байланыстырыла берді, ал тарихшы әл-Табари (923 жылы қайтыс болды) оны «Анахидтің от үйі» деп атады. Бахрам II (274–293) ықпалды зороастрий діни қызметкері Картирді «Анахид Ардашир және Анахид ханымның Стахрдағы оттарының» (ādur ī anāhīd ardaxšīr ud anāhīd ī bānūg) сақшысы (pādixšāy) етіп тағайындады. Бойс Картирдің жоғары дәрежесін ескере отырып, осы лауазымдарға тағайындалу Истахрдағы қасиетті оттардың өте жоғары бағаланғанын көрсетеді. Сасанидтер дәуірінде Ыстахр өркендеп, Сасанидтер провинциясының басты қаласы, аймағы және діни орталығына айналды. Ірі экономикалық белсенділіктің орталығы болған Ыстахрда маңызды Сасанидтер монетасы орналасқан, ол Бахрам V (420–438) билігінен бастап династия құлағанға дейін «ST» (Staxr) деген әріптермен монеталар шығарды, сондай-ақ Сасанидтер патшалық қазынасы (ganj ī šāhīgān) да болды. Бұл қазына Денкард және Мадаян-и-хазар дадастанында жиі еске алынады. Қазынада сондай-ақ Ұлы Авестаның сирек кездесетін бірнеше данасы сақталған, бұл қазіргі Авеста қолжазбаларының бірі болуы мүмкін.
In 224, Ardashir V of Persis founded the Sasanian Empire and became regnally known as Ardashir I (224–242). Boyce states that the temple, which had been destroyed by the Macedonians centuries earlier, was restored under the Sasanians. She adds that according to Al Masudi, who in turn based his writings on tradition, the temple had "originally been an 'idol temple', which was subsequently turned into a fire temple by Homay, the legendary predecessor of the Achaemenid dynasty". It appears that in the early Sasanian period, or perhaps a bit before that, the Zoroastrian iconoclastic movement had resulted in the cult image of Anahid being replaced by a sacred fire. Al Masudi identified this sacred fire as "one of the most venerated of Zoroastrian fires". The identification of this temple at Istakhr with Anahid persisted, and the historian al Tabari (died 923) stated that it was known as "the house of Anahid's fire". The influential Zoroastrian priest Kartir was, amongst other posts, appointed as warden (pādixšāy) of "fire(s) at Stakhr of Anahid Ardashir and Anahid the Lady" (ādur ī anāhīd ardaxšīr ud anāhīd ī bānūg) by Bahram II (274–293). Boyce notes that given the high ranking status of Kartir, the appointment of these posts signify that the sacred fires at Istakhr were held in very high regard. Istakhr would reach its apex during the Sasanian era, serving as principal city, region, and religious centre of the Sasanian province of Pars. A center of major economic activity, Istakhr hosted an important Sasanian mint, abbreviated with the initials "ST" (Staxr) which produced coins from the reign of Bahram V (420 438) until the fall of the dynasty, as well as the Sasanian royal treasury (ganj ī šāhīgān). This treasury is frequently mentioned in the Denkard and the Madayān i hazar dadestan. The treasury also held one of the limited copies of the Great Avesta, probably one of the very same copies from which the modern day extant Avestan manuscript derives.
Арабтардың жаулап алуы мен халифаттары
Парс жерін мұсылмандықтар жаулап алған кезде, Иранды арабтар басып алған шақта, жаулап алушылар Бейзада штаб-пәтерін орнатысты. Истахр тұрғындары арабтарға қарсы күшті қарсылық көрсетті. Бірінші әрекет, 640 жылы әл-Ала әл-Хадрами басқарған шабуыл, толық сәтсіздікке ұшырады. 643 жылы арабтар Әбу Мұса әл-Аш'ари мен Усман ибн Әбу әл-Ас басшылығымен жаңа жорық ұйымдастырды, ол Истахрды қарсылық танысуға мәжбүр етті. Бірақ Истахр халқы тез арада көтеріліс ұйымдастырып, онда орнатылған араб әкімін өлтірді. 648/9 жылдары Басраның әкімі, генерал Абдалла ибн Әмір тағы бір жорық жүргізді, ол қанды шайқастардан кейін Истахрды қайтадан бағындырды. Келесі көтерілістерді басу көптеген парсылардың қаза болуына әкелді. Дегенмен, наразы Истахр халқы тағы да көтеріліс жасады, бұл арабтарды 649 жылы Истахрға қарсы тағы бір науқан жүргізуге итермеледі. Бұл соңғы жорық да көптеген тұрғындардың өміне қиындық әкелді. Марвдашттың "шығыс жағындағы" Сасанид бекінісі Парсты арабтар басып алуына қарсы соңғы қарсылық ошағы болды. Сасанидтер құлағаннан кейін де Истахр зороастризмнің маңызды орталығы болып қала берді. Омейяд және Аббасид кезеңдерінде Истахрда көптеген араб Сасанид монеталары мен жаңартқыш Омейяд монеталары соғылды. Истахр ерте ислам дәуірінде де "біршама маңызды орын" статусын сақтап келді. Ол маңызды бекініс болып табылды, ол ислам заманында, және одан бұрын да, қала билеушілерінің қазынасы ретінде жиі пайдаланылды. Бұл бекініс түрліше Qal e ye Estakhr ("Истахр қамалы") немесе Estakhr Yar ("Истахр досы") деп аталды. Омейяд халифаты тұсында әкімдер көбінесе қамалда тұратын, мысалы, Зияд ибн Абих халифа Муавия I-ге қарсы күресі кезінде 661-680 жылдар аралығында Истахр қамалында ұзақ уақыт тұрды. Аббасидтер билікке келгеннен кейін Фарстың саяси орталығы біртіндеп Ширазға көшті. Бұл Истахрдың құлдырауына елеулі үлес қосты. Алайда, қала Саффаридтер мен Фарс халифалары арасындағы соғыстарда әлі де еске алынады. 890 жылдың 11 сәуірінде Саффарид билеушісі Амр ибн әл-Лейт (879-901) Истахрда халифалық әкімі Мұса Мүфлехиді жеңді. Ирантанушы Адриан Дэвид Хью Бивардың сөзіне сәйкес, Истахрға жатқызылатын соңғы монета – Дулафидтердің 895/6 жылы соққан монетасы.
During the Muslim conquest of Pars, as part of the Arab conquest of Iran, the invaders first established headquarters at Beyza. The citizens of Istakhr firmly resisted the Arabs. The first attempt, in 640, led by Al Ala'a Al Hadrami was a complete failure. In 643, the Arabs conducted a new campaign led by Abu Musa al Ash'ari and Uthman ibn Abu al As which forced Istakhr to surrender. The people of Istakhr, however, quickly revolted and killed the Arab governor installed there. In 648/9, General Abdallah ibn Amir, governor of Basra, conducted another campaign which once again forced Istakhr to surrender after heavy fighting. The suppression of subsequent revolts resulted in the death of many Persians. However, the restive people of Istakhr revolted once again, which prompted the Arabs to undertake yet another campaign against Istakhr, in 649. This final campaign once again resulted in the death of many of its inhabitants. Istakhr's Sasanian fortress, located on the Marvdasht's "easternmost outcrop", became the location of the last resistance to the Arab conquest of Pars. Istakhr remained a stronghold of Zoroastrianism long after the fall of the Sasanians. Many Arab Sasanian coins and Reformed Umayyad coins were minted at Istakhr during the Umayyad and Abbasid periods. Istakhr remained "a fairly important place" in the early Islamic period. It was the site of an important fortress, which in Islamic times, "as no doubt earlier", often functioned as the treasury of the rulers of the city. The fortress is variously known as Qal e ye Estakhr ("Castle of Estakhr") or Estakhr Yar ("Friend of Estakhr"). Under the Umayyad Caliphate, governors often resided at the castle; for instance, Ziyad ibn Abih resided at Istakhr's castle for a lengthy period during his struggle against Caliph Muawiyah I (661–680). Following the ascension of the Abbasids, the political center of Fars shifted gradually to Shiraz. This contributed heavily to the decline of Istakhr. However, the city is still mentioned in the wars between the Saffarids and the caliphal governors in Fars. On 11 April 890, Saffarid ruler Amr ibn al Layth (879 901) defeated the Caliphal governor Musa Muflehi at Istakhr. According to the Iranologist Adrian David Hugh Bivar, the last coin attributed to Istakhr is a coin supposedly minted by the Dulafids in 895/6.
Буидтар мен сәлжұқтар
Бұл аймақ 10 ғасырдың бірінші жартысында Буйидтер құрамына кірді. Мыңжылдықтың басында көптеген саяхатшылар мен географтар Истахр туралы жазды. 10 ғасырдың ортасында саяхатшы Истахри (жергілікті тұрғын) оны орташа өлшемді қала ретінде сипаттады. Географ Әл-Макдиси отыз жылдан кейін, 985 жылы, Истахрдағы өзен үстіндегі көпірді және оның "әдемі бағын" мадақтады. Ол сондай-ақ қаланың бас мешітінің бұқа басы бар капительдермен әшекейленгенін атап өтті. Бойс, Стрек және Майлздың айтуынша, бұл мешіт бастапқыда сасанидтер ғибадатханасы болған, онда ādur ī anāhīd ardaxšīr ("Анахид Ардаширдің оты") орналасқан және соңғы сасанид патшасы Яздегерд III (632–651) таққа отырғызылған. Алайда, заманауи өнер тарихшысы Мэтью Канепаның пікірінше, археологиялық дәлелдер мешіттің арабтар билігі кезінде 7 ғасырда салынғанын көрсетеді, сондықтан ол сасанидтер ғибадатханасы емес. Әл-Макдиси сонымен қатар мешіт бастапқыда от ғибадатханасы болған деп есептелгенін атап өтті, онда "Персепольден алынған ою-өрнек фрагменттері қолданылған". Аймақтың суық климаты Истахр қамалының үстінде қар жинақтады, ол еріп, бөгеттің ішіндегі цистернаны толтырды. Бұл бөгетті Буйид Әдуд әл-Даула (949–983) қамал гарнизоны үшін су қоймасын құру үшін салған. Бір замандас дереккөзге сәйкес, Буйид Әбу Калиджар (1024–1048) ұлы мен бағалаушысымен бірге қамалға көтерілген кезде орасан көп күміс пен қымбат асыл тастар тапқан. 969/70 жылы жасалған, сасанидтер стиліндегі тәж киген Әдуд әл-Дауланың алтын медалі Истахрда соғылған болуы мүмкін. Истахр туралы соңғы нумизматикалық мәліметтер 1063 жылға дейін, қала емес, оның қамалына қатысты. Бұл монета Фарс әмірі, белгісіз Сәлжүк князі Расултегиннің бұйрығымен соғылған. Алайда, Бивар Фарстың басқа аймақтарына жатқызылған кейбір монеталар шын мәнінде Истахр монеталары болуы мүмкін деп атап өтеді. Бивар Ибн әл-Атирдің жазбаларына сүйене отырып, Истахр қазынасы бұрынғы династиялардың қазыналарын сақтағанын айтады. Ибн әл-Атирдің мәлімдемесіне сәйкес, 1066/7 жылы Сәлжүк сұлтаны Алп Арслан Истахр қамалын басып алғанда, оның губернаторы оған мифтік ирандық патша Жамшидтің есімі жазылған құнды тостағанды тапсырған. Истахр сонымен қатар қаланың тоқыма дүкені болған Qal'e ye Shekaste және қаланың қару-жарақ қоймасы болған Qal'e ye Oshkonvan-ға ие болды. Бұл бекіністер Истахрдың орталық бөлігінен қашықтау орналасқан болса да, орта ғасырларда олар "үлкен Истахрдың құрамында" саналған. Буйид Әбу Калиджардың өмірінің соңғы жылдарында, бір уәзір Истахрдың жергілікті жер иесімен дауласты. Әбу Калиджар өз кезегінде Құтұлмиш басқаратын әскерді Истахрға жіберіп, қаланы қиратты және тонады. Истахр ешқашан қалпына келмеді және "жүзден аспайтын тұрғыны бар" ауылға айналды. 1074 жылы Сәлжүк билігі кезінде Фадлуя есімді бүлікші Фарс провинциясын басып алып, Истахр қамалында бекінді. Сәлжүк империясының танымал уәзірі Низам әл-Мүлк кейін бекініске шабуыл жасады. Фадлуя тұтқындалып, қамалға қамалды және бір жылдан кейін қашып кетуге тырысқанда өлім жазасына кесілді. Кейінгі кезеңдерде қамал жиі "жоғары лауазымды шенеуніктер мен княздар үшін мемлекеттік түрме ретінде" пайдаланылды.
The area became part of the Buyids in the first half of the 10th century. At the turn of the millennium, numerous travel writers and geographers wrote about Istakhr. In the mid 10th century, the travel writer Istakhri (himself a native), described it as a medium sized town. The geographer Al Maqdisi, writing some thirty years later, in 985, lauded the bridge over the river at Istakhr and its "fine park". He also noted the town's chief mosque was decorated with bull capitals. According to Boyce and Streck & Miles, this mosque was originally the same Sasanian temple where the ādur ī anāhīd ardaxšīr ("fire of Anahid Ardashir") was located and where Yazdegerd III (632–651) the last Sasanian King was crowned. However, according to the modern art historian Matthew Canepa, archaeological evidence shows that the mosque was built in the 7th century during Arab overlordship, and was, therefore, not a converted Sasanian temple. Al Maqdisi also noted it was assumed that the mosque had originally been a fire temple, in which "pieces of carving from Persepolis had been used". The region's cold climate created accumulations of snow at the top of the castle of Istakhr, which in turn melted into a cistern contained by a dam. This dam was founded by the Buyid 'Adud al Dawla (949 983) to create a proper water reservoir for the castle's garrison. According to a contemporaneous source, the Buyid Abu Kalijar (1024–1048) found enormous quantities of silver and costly gems stored in the castle when he ascended it with his son and a valuer. The gold medal of Adud al Dawla, dated 969/70, which depicts him wearing a Sasanian style crown, may have been created at Istakhr. The last numismatic evidence of Istakhr, denoting its castle rather than the city itself, dates to 1063. The coin in question was minted on the order of Rasultegin, an obscure Seljuq prince of Fars. However, Bivar notes that some coins attributed to other areas of Fars may in fact be coins from Istakhr. According to Bivar, who bases his arguments on the writings of Ibn al Athir, the treasury of Istakhr held the treasures of earlier dynasties. Ibn al Athir wrote that when Seljuq Sultan Alp Arslan (1063 1072) conquered the castle of Istakhr in 1066/7, its governor handed him a valuable cup inscribed with the name of the mythical Iranian king Jamshid. Istakhr also held the Qal e ye Shekaste, which functioned as the city's textile store, and the Qal e ye Oshkonvan, the city's armory. Though the locations of these fortresses appear to be relatively distant from Istakhr's inner core, in the Medieval era they were "regarded as within the greater city" of Istakhr. In the closing years of the Buyid Abu Kalijar, a vizier engaged in a dispute with a local landowner of Istakhr. Abu Kalijar, in turn, sent an army to Istakhr under Qutulmish who destroyed and pillaged the city. Istakhr never recovered and became a village with "no more than a hundred inhabitants". In 1074, during Seljuq rule, a rebel named Fadluya had gained control over the province of Fars and had entrenched himself in Istakhr's castle. Nizam al Mulk, the renowned vizier of the Seljuq Empire, subsequently besieged the fortress. Fadluya was captured and imprisoned in the fortress and executed a year later when he tried to escape. In later periods, the castle was often used "as a state prison for high officials and princes".
Кейінгі кезең
1590 жыл шамасында Ыстахр қамалының жағдайы әлі де жақсы болған және онда адамдар тұрған. Біраз уақыттан кейін, Сафавидтің көтерілісшіл генералы қамалға паналады. Одан кейін Сафавид шахы ("Хан") Ұлы Аббас (1588–1629) қамалға қоршау салды, нәтижесінде қамал қирады. 1621 жылы Ыстахрға келген итальяндық саяхатшы Пьетро делла Валле оның қираған күйде екенін хабарлады.
In c. 1590, the castle of Istakhr was reportedly still in good condition and inhabited. Some time later, a rebel Safavid general took refuge in the castle. It was subsequently besieged by Safavid Shah ("King") Abbas the Great (1588–1629), resulting in the destruction of the castle. According to the Italian traveler Pietro della Valle, who visited Istakhr in 1621, it was in ruins.
Қазба жұмыстары
ХХ ғасырдың бірінші жартысында Ысқақты Эрнст Герцфельд беткейлеп зерттеді, одан кейін Чикаго университетінің Эрих Шмидт басқаратын тобы зерттеу жүргізді. 20 ғасырдағы қазба жұмыстарына дейін Ысқақтың қираған орындары туралы ең толық мәліметті 1840 жылдың соңында француз ғалымдары Эжен Фланден мен Паскаль Кост жасады. Сасанидтік Ысқақтың көп бөлігі әлі қазбадан өтпеген.
In the first half of the 20th century, Istakhr was cursorily explored by Ernst Herzfeld followed by a team from the University of Chicago led by Erich Schmidt. The most detailed account of the ruins of Istakhr predating the 20th century excavations was made by the French duo Eugène Flandin and Pascal Coste in late 1840. Sasanian Istakhr remains largely unexcavated.