Кіріспе

Американың түпкілікті этнологы Фрэнсис Ла Флеше (Омаха, 1857–1932) – алғашқы кәсіби американдық түпкілікті этнолог; ол Смитсонов институтында жұмыс істеді. Ол Омаха және Осадж мәдениеттерін зерттеумен айналысты. Антрополог Элис К. Флетчермен аудармашы және зерттеуші ретінде тығыз байланыста жұмыс істеген Ла Флеше Омаха туралы бірнеше мақала мен кітап жазды, сондай-ақ Осадж туралы көптеген еңбектер жариялады. Ол олардың дәстүрлі әндері мен әндерін құнды жазбаларға түсірді. 1908 жылдан бастап ол американдық композитор Чарльз Уэйкфилд Кэдманмен бірлесіп, Омаха өмірінен алынған оқиғалар негізінде "Да О Ма" (1912) операсын жасады, бірақ ол ешқашан қойылған жоқ. Ла Флешенің әңгімелер жинағы 1998 жылы, оның өлімінен кейін жарық көрді. Омаха, Понка және француз тегінен шыққан Ла Флеше – Омаха басшысы Джозеф ЛаФлеше (Темір Көз деп те белгілі) мен оның екінші әйелі Та-инне (Омаха) ұлы болды. Ол Омаха резервациясында тайпа үшін маңызды өзгерістер кезеңінде өсті. Антропология бағдарламалары ашылғанға дейін Ла Флеше Вашингтондағы Джордж Вашингтон университетінің құқық мектебінде бакалавр және магистр дәрежелерін алды. Ол өзінің кәсіби өмірін еуропалық американдықтар арасында өткізді.

Ерте өмір және білім

Франсис Ла Флеше 1857 жылы Омаха резервациясында, оның әкесі Джозеф ЛаФлеше екінші әйелі Та Инне, Омаха әйелінің бірінші баласы болып дүниеге келді. Ол әкесінің алғашқы бес баласының жартылай бауыры болды. Олардың анасы Мэри Гейл, американдық хирург пен оның Айовадағы әйелінен туған аралас нәсілді қыз еді. Мэри қайтыс болғаннан кейін, жесір қалған Жозеф (Темір Көз деп те аталды) қайтадан үйленді. Франсис Небраска штатының Беллвью қаласындағы пресвитериандық миссионерлік мектепке оқуға түсті. Кейін ол Вашингтон қаласында колледжді және заң мектебін бітірді. 1853 жылға қарай Темір Көз Омаха тайпасының басшысы болды; ол 1854 жылғы шартты келіссөздер арқылы тайпаның Небраскадағы жерлерінің көп бөлігін сатуына көмектесті. Тайпа резервацияға көшірілгеннен кейін және одан әрі тұрақтанған өмірге өту кезеңінде ол бас басшы ретінде тайпаны жетекшілік етті. Жозеф Ла Флеше (Темір Көз) – Понка және француз тегінен шыққан метис, және көбінесе Омаха халқымен бірге өсті. Алғашқыда ол тері саудагері болып жұмыс істеді, ал кейіннен үлкен Елік оны өзінің ұлы ретінде қабылдады. Ол оған мәдениетті үйретті және Темір Көзді өзінің мұрагері етіп тағайындады. Жозеф барлық балаларының білім алуына ерекше мән берді; олардың бірнешесі Шығыстағы мектептер мен колледждерде оқыды. Оларды Омаха тайпасына үлес қосуға ынталандырды. Франсистің жартылай бауырлары жетістікке жеткен ересектерге айналды: Сузет ЛаФлеше – белсенді, үнділердің құқықтары мен реформалары мәселелері бойынша ұлттық деңгейде танымал спикер болды; Розали ЛаФлеше Фарли – белсенді, Омаха тайпасының қаржылық істерін басқарды; ал Сьюзан ЛаФлеше – еуропалық үлгідегі дәрігерлік білім алған алғашқы америкалық үнді қызы, ол жылдар бойы Омаха халқын емдеді.

Мансап

1879 жылы АҚШ-тың аудандық сотының судьясы Элмер Данди конституция бойынша американдық үндістердің азаматтар ретіндегі құқықтарын бекітетін маңызды азаматтық құқықтар шешімін қабылдады. "Стендинг Беар Крукқа қарсы" ісінде Данди он төртінші түзетуге сәйкес "үндіс – адам" деген үкім шығарды. Сузетт "Жарқын көздер" Ла Флеше бас басшы Стендинг Беар үшін аудармашы ретінде және үндістер мәселелері бойынша сарапшы куәгер ретінде қатысты. Ол 1879-1880 жылдары Францисті Стендинг Беармен бірге Шығыс АҚШ-қа лекциялық турнеге шақырды. Олар басшының аудармасын кезекпен жасады. 1881 жылы Сузетт пен журналист Томас Тибблс антрополог Элис К. Флетчермен бірге Роузбуд үнді резервациясындағы сиу әйелдерімен бірге тұрып, зерттеу мақсатында бұрын-соңды болмаған сапарға қатысты. Сузетт оның аудармашысы болды. Фрэнсис Ла Флеше осы кезде Флетчермен танысып, оған көмектесті, содан кейін өмір бойына кәсіби серіктестік құрды. Өзінен 20 жылға үлкен Флетчер оның кәсіби антрополог болуы үшін білімін жетілдіруге ынталандырды. Ол 1881 жылы Вашингтонда онымен бірге жұмыс істей бастады, сонымен қатар АҚШ Сенатының Үндістер ісі жөніндегі комитетіне аудармашы болып та жұмыс істеді. Ла Флеше сонымен қатар Кадманның "Робин әйелі (Шэйнвис)" (1918) шығармасына да үлес қосты, бірақ композитор либреттоға үлес қосқан крик әншісі Цянина Редфедер Блэкстоунмен бірге жобаны аяқтады.

Балауыз цилиндрлеріндегі жазулар

Ла Флеше балауыз цилиндрлерге дыбысын жаздырған. Оның жазбалары Конгресс кітапханасында сақталады, ал 60-тан астам цифрлық нұсқалары онлайн режимінде қолжетімді. Қазіргі заманғы осаге тайпасының мүшелері дәстүрлі обрядтарының жазбаларын тыңдағандағы әсерді, Батыс ғалымдарының жаңадан ашылған Өлі теңіздің құпияларымен танысу әсерімен салыстырады.

Неке және отбасы

Ла Флеше 1877 жылы маусым айында Элис Митчеллге үйленді, бірақ ол келесі жылы қайтыс болды. 1879 жылы ол Роза Бурассаға, жас Омаха әйеліне, 1879-1880 жылдары әпкесі мен Стендинг Беармен бірге саяхаттаған кезінде үйленді. Олар 1881 жылы Вашингтон қаласында жұмыс істей бастағанға дейін ажырасып, 1884 жылы ресми түрде ажырасты.