Кіріспе

Қауіппен байланысты бағалы қағаздар

Апат облигациялары (сонымен қатар «cat bonds» деп те аталады) – бұл тәуекелмен байланысты бағалы қағаздар, олар тәуекелдің белгілі бір жиынтығын демеушіден инвесторларға ауыстырады. Олар 1990 жылдардың ортасында «Эндрю» даулы мен Нортридж жер сілкінісінен кейін пайда болды. Апат облигациялары сақтандыру компанияларының үлкен апат болған жағдайда кездесетін тәуекелдерді азайту қажеттілігінен туындады, бұл олар жинаған сыйлықақылармен жаба алмайтын зиянға әкелуі мүмкін. Сақтандыру компаниясы облигацияларды инвестициялық банк арқылы шығарады, олар кейін инвесторларға сатылады. Бұл облигациялар жоғары тәуекелді, әдетте BB рейтингілі және әдетте 3 жылдан кем мерзімді болады. Егер апат болмаса, сақтандыру компаниясы инвесторларға купон төлейді. Бірақ егер апат болса, онда негізгі сома өтелмейді және сақтандыру компаниясы бұл ақшаны өтемақы талаптарын төлеу үшін пайдаланады. Инвесторларға хедж-фондтар, апаттарға бағытталған қорлар және активтерді басқарушылар кіреді. Олар көбінесе белгілі бір шарттар орындалған жағдайда негізгі сомасы жоғалатын ауыспалы мөлшерлемелі облигациялар ретінде құрылады. Егер шарттар орындалса, негізгі соманы демеуші төлейді. Шарттар ірі табиғи апаттармен байланысты. Апат облигацияларын сақтандырушылар дәстүрлі апат қайтасақтандырудың баламасы ретінде жиі пайдаланады. Мысалы, егер сақтандырушы Флоридадағы мүлікті сақтандыру арқылы тәуекелдер портфелін құрған болса, онда ол үлкен дауылдан кейін төлемдерді жүзеге асыру үшін осы тәуекелдің бір бөлігін беруге ниеттенуі мүмкін. Ол дәстүрлі апат қайтасақтандыруды сатып алып, тәуекелді қайтасақтандырушыларға беруі мүмкін. Немесе ол апат облигациясын демеушілік етіп, тәуекелді инвесторларға беруі мүмкін. Инвестициялық банкпен келісіп, ол арнайы мақсаттағы ұйым құрып, апат облигациясын шығарады. Инвесторлар облигацияны сатып алады, ол оларға LIBOR купонын және спредті төлейді. Егер Флоридаға дауыл соқпаса, инвесторлар өз инвестицияларынан оң кіріс алады. Бірақ егер Флоридаға дауыл соғып, апат облигациясын іске қосса, инвесторлар бастапқыда салған негізгі сома демеушіге аударылып, полис иелеріне талаптарды төлеуге жіберіледі. Облигация техникалық тұрғыдан дефолтқа түседі және инвесторлар үшін шығынға айналады. Нью-Йорк штатының Сақтандыру департаментінің орынбасары Майкл Мориарти АҚШ реттеушілеріне АҚШ-та апат облигациялары арқылы сақтандыруды дамытуға ынталандыруға бағытталған мемлекеттік реттеу шараларының алдыңғы қатарында тұр, офшорлық емес, екі әдіс арқылы – қорғалған ұяшықтар және арнайы мақсаттағы қайтасақтандыру ұйымдары арқылы. 2007 жылдың тамызында Майкл Льюис, «Адамгердің покері мен ақшасы» кітабының авторы, «The New York Times Magazine» журналында «Табиғаттың казиноында» деп аталатын апат облигациялары туралы мақала жариялады.

Тарих

Апат тәуекелдерін капиталдандыру идеясы «Эндрю» даулынан кейін, әсіресе Ричард Сандор, Кеннет Фрут және Уортон бизнес мектебінің профессорларының жұмыстарында кеңінен таралды. Олар апатты қайтасақтандыру нарығына тәуекелді қабылдау мүмкіндігін арттыруға бағытталған құралдарды іздеді. Алғашқы тәжірибелік мәмілелерді 1990 жылдардың ортасында AIG, Hannover Re, St. Paul Re және USAA жүзеге асырды. 1998–2001 жылдар аралығында нарық жылына 1–2 миллиард доллар көлеміне жетті, ал 11 қыркүйектен кейін жылына 2 миллиард доллардан асты. 2006 жылы «Катрина» даулынан кейін эмиссия шамамен 4 миллиард долларға дейін екі есеге өсті, сонымен қатар қайтасақтандырудың жаңа құрылымдары дамуымен бірге жүрді. 2007 жылға дейін, «Катринадан» кейінгі «қиын нарықтан» өткеніне қарамастан, эмиссия өсуін жалғастырды, себебі бірқатар сақтандыру компаниялары нарық арқылы қамтамасыз етуді әртараптандыруға тырысты, олардың ішінде State Farm, Allstate, Liberty Mutual, Chubb және Travelers, сондай-ақ ұзақ мерзімді эмитент USAA болды. 2007 жылдың екінші тоқсанында жалпы эмиссия 4 миллиард доллардан асты. Бұл құралдарды басқа салаларда да қолдануға болады. Citigroup 2003 жылы «Тұрақтылық нотасын» (Stability Note) әзірледі, ол эмитентті қор нарығының күрт құлдырауынан қорғайды; кейін ол хедж-фондтардың құлдырауынан қорғау үшін бейімделді. Джордж Вашингтон университетінің профессоры Лоуренс А. Каннингем мысық облигацияларын (cat bonds) ірі аудиттік фирмалардың бағалы қағаздар заңнамасы бойынша үлкен залап талаптары туындаған жағдайларда кездесетін тәуекелдерге бейімдеуді ұсынады. Мысық облигацияларының (cat bonds) құрылымдарын жаңаша пайдалану бойынша да ұсыныстар жасалды.

Инвесторлар

Инвесторлар апат облигацияларына инвестиция салуды қалайды, себебі олардың кірісі басқа облигациялармен немесе акциялармен салыстырғанда тікелей байланысты емес, сондықтан апат облигациялары инвесторларға диверсификацияға қол жеткізуге көмектеседі. Инвесторлар осы бағалы қағаздарды олардың, әдетте, қаржыландыру ставкаларынан жоғары пайыздық ставкаларды (спредтер түрінде) ұсынатыны үшін де сатып алады, егер олар активтенбесе, олармен салыстырылатын корпоративтік құралдардан гөрі. Бұл нарыққа қатысатын инвесторлардың негізгі категорияларына хедж-фондтар, апаттарға бағытталған мамандандырылған қорлар және активтерді басқарушылар жатады. Өмірді сақтандыру компаниялары, қайта сақтандырушылар, банктер, зейнетақы қорлары және басқа да инвесторлар да ұсыныстарға қатысқан. Апаттарға бағытталған бірнеше мамандандырылған қорлар бұл салада маңызды рөл атқарады, олардың ішінде Twelve Capital, Credit Suisse, Juniperus Capital, Coriolis Capital, AXA Investment Managers, Plenum Investments және Clariden Leu. Сонымен қатар, бірнеше өзара қорлар мен хедж-фондтар басқарушылары да апат облигацияларына инвестиция жасайды, олардың ішінде Oppenheimer Funds, TIAA Cref, Pine River Capital және PIMCO.

Рейтингтер

Мысық облигацияларын көбінесе Standard & Poor's, Moody's немесе Fitch Ratings сияқты агенттіктер бағалайды. Типикалық корпоративтік облигация эмитенттің банкротқа ұшырауына байланысты төлемдерді орындамау ықтималдығына сүйеніп бағаланады. Апат облигациясы болса, белгілі бір апаттың орын алып, негізгі капиталдың жоғалуына себеп болу ықтималдығы бойынша бағаланады. Бұл ықтималдық апаттық модельдерді пайдалану арқылы анықталады. Көптеген апат облигациялары инвестициялық деңгейден төмен (BB және B категориясы) бағаланады, сондай-ақ рейтингтік агенттіктер жақында бағалы қағаздарға инвестициялық рейтинг беру үшін бірнеше оқиғаның орын алуын қажет ететін көзқарасқа көшті.

Құрылымы

Апаттан қорғалған облигациялардың көпшілігі Кайман аралдарында, Бермудада немесе Ирландияда тіркелген арнайы мақсаттағы қайтасақтандыру компаниялары тарапынан шығарылады. Бұл компаниялар әдетте сатып алушыларды, көбінесе сақтандырушыларды ("кеденттер" деп аталады) немесе қайтасақтандырушыларды ("ретроседенттер" деп аталады) қорғау үшін бір немесе бірнеше қайтасақтандыру шарттарына қатысады. Бұл шарт, егер ол кеденттің немесе ретроседенттің шығындарына емес, бір немесе бірнеше индекс немесе оқиға параметрлерімен ("қозғалса"), туынды құрал ретінде құрылуы мүмкін (төменде қараңыз). Кейбір облигациялар бірнеше шығынның болатын тәуекелін қамтиды. Екінші оқиғаға байланысты алғашқы облигация (Atlas Re) 1999 жылы шығарылды. Бірінші үшінші оқиға облигациясы (Atlas II) 2001 жылы шығарылды. Содан кейін төртіншіден тоғызыншы шығынға дейінгі облигациялар шығарылды, оның ішінде Авалон, Бей-Хейвен және Фримантел, олардың әрқайсысы негізгі оқиғалар жиынтығына траншинг технологиясын қолданады. 2007 жылы Gamut деп аталған облигациялар мен басқа шарттардың алғашқы белсенді басқарылатын жиынтығы шығарылды, ал Nephila активтерді басқарушы ретінде тағайындалды.

Ашытқы түрлері

Спонсор мен "cat bond" құрылымын ұйымдастыратын инвестициялық банк негізгі соманың қысқартылуы қалай іске қосылатынын таңдауы керек. "Cat bond" облигацияларын төрт негізгі түрге бөлуге болады. Тізімде бірінші кезекте аталған триггерлер сақтандырушыны спонсорлық "cat bond" облигациясы бойынша шығындарға байланысты ету деңгейіне жақын. Тізімде төмендегідей көрсетілген триггерлер сақтандырушының нақты шығындарымен тығыз байланысты емес, сондықтан "cat bond" облигациясы мұқият құрылымдалып, дұрыс калибрленуі керек, бірақ инвесторлар сақтандырушының талаптарды реттеу тәжірибесіне алаңдамайды. Өтемақы: шығыс берушінің нақты шығындарымен іске қосылады, сондықтан спонсор дәстүрлі катастрофалық қайта сақтандыру сатып алғандай өтемақы алады. Егер "cat bond" облигациясында көрсетілген қабат 500 миллион доллардан артық 100 миллион долларды құраса және жалпы талаптар сомасы 500 миллион доллардан асса, онда облигация іске қосылады. Модельделген шығын: компанияның нақты талаптарымен айналысудың орнына, катастрофалық модельдеу бағдарламалық жасақтамасын пайдалану үшін тәуекел портфелі құрылады, содан кейін ірі оқиға болған кезде оқиға параметрлері "cat" модельдегі тәуекел деректер базасына енгізіледі. Егер модельделген шығындар белгіленген шектен асып кетсе, облигация іске қосылады. Салалық шығындарға индекстеу: сақтандырушының талаптарын қосудың орнына, "cat bond" облигациясы белгілі бір қауіптен сақтандыру саласының шығындары белгілі бір шегіне жеткенде іске қосылады, мысалы, 30 миллиард доллар. "Cat bond" облигациясы салалық шығындарды кім анықтайтынын көрсетеді; әдетте бұл PCS сияқты танылған агенттік болады. "Түзетілген индекске" байланысты құнды қағаздар индекстің нәтижелерін әртүрлі аумақтар мен бизнес салалары бойынша салмақтап, компанияның өзінің бизнес портфеліне бейімдейді. Параметриялық: кез келген талаптарға (сақтандырушының нақты талаптары, модельделген талаптары немесе саланың талаптары) емес, табиғаттың тудырған табиғи қауіпке индекстеледі. Сондықтан параметр желдің жылдамдығы (дауыл облигациясы үшін), жер сілкінісінің күші (жер сілкінісі облигациясы үшін) немесе қауіпке сәйкес келетін нәрсе болады. Бұл параметрге арналған деректер бірнеше бақылау станцияларында жиналады, содан кейін белгіленген формулаларға енгізіледі. Мысалы, егер тайфун Жапон метеорологиялық агенттігінің 150 ауа райы бақылау станциясының 50-інде секундтық Х метрден жоғары жел жылдамдығын тудырса, "cat" облигациясы іске қосылады. Параметриялық индекс: Көптеген компаниялар нақты шығындармен байланыстың болмауына байланысты таза параметриялық облигацияларды ыңғайсыз деп санайды. Мысалы, облигация жоғарыда аталған 150 станцияның 50-інде желдің жылдамдығына байланысты төленуі мүмкін, бірақ сақтандырушы өте аз шығынға ұшырайды, өйткені олардың көп бөлігі басқа жерлерде шоғырланған. Модельдер әртүрлі жерлердегі жылдамдыққа байланысты шығынның шамасын бере алады, содан кейін облигация үшін төлем функциясын құру үшін қолданылады. Бұл гибридтік параметриялық/модельделген шығын облигациялары болып табылады, олар базалық тәуекелді азайтады және ашықтықты арттырады.

Нарық қатысушылары

Мысық облигацияларын демеушілерге сақтандыру компаниялары, қайта сақтандыру компаниялары, корпорациялар және мемлекеттік органдар жатады. Уақыт өте келе, жиі шығарушылардың қатарында USAA, Scor SE, Swiss Re, Munich Re, Liberty Mutual, Hannover Re, Allianz және Tokio Marine Nichido болды. Мексика – мысық облигацияларын шығарған жалғыз ұлттық мемлекет (2006 жылы жер сілкінісі тәуекелін қорғау үшін, ал 2009 және 2012 жылдары жер сілкінісі мен дауыл тәуекелін қамтитын көп құрылымды құрал). 2014 жылдың маусым айында Әлемдік банк Кариб теңізінің он алты еліндегі табиғи апаттарға (тропикалық циклон және жер сілкінісі) байланысты алғашқы апат облигацияларын шығарды, ал 2017 жылы пандемиялық аурулар кезінде қаржыландыруды қамтамасыз ету үшін Пандемиялық төтенше жағдайларды қаржыландыру механизмін іске қосты. Бүгінгі күнге дейін барлық тікелей апат облигацияларына институционалдық инвесторлар инвестиция жасады, себебі барлық кеңінен таралған мәмілелер осы форматта ұсынылды. Оларға арнайы апат облигациялары қорлары, хедж-фондтар, инвестициялық кеңесшілер (ақша менеджерлері), өмірді сақтандыру компаниялары, қайта сақтандыру компаниялары, зейнетақы қорлары және басқалары кірді. Жеке инвесторлар мұндай бағалы қағаздарды әдетте арнайы қорлар арқылы сатып алады. Апат облигацияларын саудалау және шығарумен белсенді айналысатын инвестициялық банктер мен Inter Dealer Brokers компанияларына Aon Securities Inc., BNP Paribas, Deutsche Bank, Swiss Re Capital Markets, GC Securities (MMC Securities Corp. бөлімшесі және Guy Carpenter компаниясымен байланысты), Goldman Sachs, Rewire Securities, Munich Re Capital Markets, Jardine Lloyd Thompson Capital Markets және Willis Capital Markets кіреді. Олардың кейбіреулері осы облигациялардың екінші нарығын да құрады.

Патенттер

АҚШ-та апаттық облигацияларға қатысты берілген бірнеше патент және күтіліп жатқан патенттік өтінімдер бар.