Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Ванч-Ях мұздығы (Ледник Федченко;) – Тажикстанның Горно-Бадахшан облысының солтүстік-орталық бөлігіндегі Памир тауларындағы Язғулем жотасында орналасқан ірі мұздық. Мұздық ұзын және тар, қазіргі уақытта созылып, жапқан жерінен асып түседі. Бұл полярлық аймақтардан тыс әлемдегі ең ұзын мұздық болып табылады. Мұздықтың максималды қалыңдығы – , ал мұздық пен оның ондаған салаларының көлемі – Эри көлінің көлемінің шамамен үштен біріне бағаланады.
Glacier in Tajikistan
The Vanch Yakh Glacier (Ледник Федченко; ) is a large glacier in the Yazgulem Range, Pamir Mountains, of north central Gorno Badakhshan province, Tajikistan. The glacier is long and narrow, currently extending for and covering over It is the longest glacier in the world outside of the polar regions. The maximum thickness of the glacier is , and the volume of the glacier and its dozens of tributaries is estimated at —about a third of the volume of Lake Erie.
Жол және орналасуы
Мұздық Гармо шыңының шығысына қарай негізінен солтүстік бағытта ағады. Мұздық белгілі бір биіктіктен басталып, соңынан балқып, Қырғызстанмен шекараға жақын Баландкиік өзеніне құяды. Оның сулары Муксу, Сурхоб, Вахш және Амударья өзендері арқылы Арал теңізіне жетеді. Батысында Ғылым академиясы жотасы, Гармо тауы, Исмоил Сомони шыңы, Корженевская шыңы, Ванж өзенінің бастауы және Язгулям өзені жатыр. Оңтүстісте Тәуелсіздік шыңы, ал шығыста Горбунов шыңы (6025 метр) орналасқан. Солтүстікте Алтын Мазар бар.
The glacier follows a generally northward path to the east of the Garmo Peak. The glacier begins at an elevation of and eventually melts and empties into the Balandkiik River near the border with Kyrgyzstan at an elevation of Its waters eventually feed down the Muksu, Surkhob, Vakhsh, and Amu Darya rivers into the Aral Sea. To the west is the Academy of Sciences Range, Mount Garmo, Ismoil Somoni Peak, Peak Korzhenevskaya, the headwaters of the Vanj River, and Yazgulyam River. To the south is Independence Peak and to the east Gorbunov Peak (6,025 meters). To the north is Altyn Mazar.
Ашылу
Мұздық 1878 жылы ашылған және орыс саяхатшысы Алексей Павлович Федченконың есімімен аталыпты (бірақ осы мұздықты ашқан адам ол емес). 1928 жылы Вилли Рикмер Рикмер басқаратын неміс-кеңес экспедициясы оны толық зерттеген. 1910-1913 жылдары мұздық кеңейіп, ілгері жылжыды, соның салдарынан келесі жылы Баландлик өзені бітелді. 1928-1960 жылдар аралығында мұздық тартылып, Косиненко, Улугбек, Алерт сияқты көптеген салаларының ағыны тоқтады. 2023 жылы Тәжікстан осы мұздықтың атын өзгертіп, орыс тілінен айыру бағдарламасын жүзеге асырды.
The glacier was discovered in 1878 and was named after Alexei Pavlovich Fedchenko, a Russian explorer (but not the discoverer of the glacier). It was not fully explored until 1928 by a German Soviet expedition under Willi Rickmer Rickmers. Between 1910 and 1913 the glacier expanded and moved forward by , blocking up the Balyandlik River the following year. It continued to recede between 1928 and 1960, stopping its inflows such as the Kosinenko, Ulugbeck, Alert and several others. In 2023, Tajikistan officially renamed the glacier as part of a derussification program.