Кіріспе
Англияның заңсыз құқық бұзушылық саласында кәсіби немсестік – бұл жауапкер өзін орташадан жоғары білімі мен қабілеттері бар деп көрсеткен жағдайларды қамтитын, жалпы немсестік ережелерінің бір бөлігі. Көбінесе, жауапкердің талапкерге күтім көрсету міндеті бар екендігі және жауапкердің осы міндетті бұзғаны дәлелделуі керек. Бұзушылықты анықтаудың стандартты тәсілі – жауапкердің ақылға қонымды адамның қабілеттеріне сай келуі. Бірақ, олар ұсынатын қызметтері арқасында, кәсіби мамандар өздерін орташадан жоғары қабілеттерге ие деп жариялайды. Осы ерекше ережелер жиынтығы, өз салаларындағы сарапшылардың арасында ең жақсы деп есептелетіндер ұсынған қызметтердің заңдық сапасын бағалау үшін стандарттарды анықтайды.
Келісім-шарт пен құқық бұзушылық арасындағы байланыс
Принципынде, делдалдық жауапкершілік шарт бойынша жауапкершілікпен қатар жүреді. Шарттың құпиялылық ережелеріне сәйкес, шартқа қол қойған адам кәсіби тұлғамен көрсетілетін қызметтің шарттарын белгілейтін шарт бойынша талап қоюға немесе талапқа тартылуға құқылы, ал егер бұл тұрғыда нақты шарт болмаса, қызметтің тиісті сақтықпен және шеберлікпен орындалатындығы туралы шарт болжамдалады, «Тұтынушылар құқығы туралы» 2015 жылғы заңның 49(1) тармағына сәйкес. Осы шарттық міндетті орындау үшін қажетті қамқорлық деңгейі салдарынан зиян келтірудегідей, бірақ жауапкершілік туындауы мүмкін жағдайлар әртүрлі, себебі шарттар тараптар арасында ерікті түрде жасалады, ал қамқорлық міндеті заңмен жүктеледі. Бірақ, мысалы, заңгер жеке жарақатты сот ісі үшін есеп дайындау үшін медициналық сарапшымен шарт жасасса. Бұл жұмыстың иесі клиент болады, бірақ сарапшы мен клиент арасында тікелей шарттық қатынас жоқ. Сондықтан, тараптар тікелей шарттық міндеттемелерден қашып, қарым-қатынастарын реттеуге шешім қабылдағандықтан, клиентке шарттағы құпиялылық ережесін және кез келген шектеу шарттарын ескермей, делдалдық талап қоюға рұқсат етілмеуі керек деп ұсынуға болады. «Хендерсон v Мерретт Синдикаттар» [1995] 2 AC (Апелляциялық істер) 145 ісінде агенттер мен суб-агенттердің формалды құрылымы бар жағдайда осы аргументтің әлеуетті тиімділігі мойндалды, бірақ бұл әлеуетті шектеудің жалпы ауқымы әлі де белгісіз. Дегенмен, егер шарт және делдалдық жауапкершілік бірдей болса, зиянның мөлшері нақты зиянға шектеледі және талаптардың екі себебі болғандықтан арта қоймайды. «Тейк v Морис» [1984] 2 All ER (All England Law Reports) 513 ісінде теміржол күзетшісі мен оның әйелі үш бөлмелі пәтерде бес баласымен тұрды және олар басқа балалы болғысы келмеді. Тейк хирургпен кеңескенде, ол вазектомияның соңғы процедура екенін және операциядан кейін Тейк мұңсыз болатынын түсіндірді. Вазектомия дұрыс орындалғанмен, операцияның әсері кері қайтылып, күтпеген жерден Тейк ханым жүкті болып, қыз дүниеге келді. Сотта хирург тек вазектомия жасауға ғана емес, сонымен қатар Тейк мырзаны толығымен мұңсыз етуге келісім жасағаны анықталды. Сотталушы келісім формаларына сүйеніп, вазектомияның соңғы процедура екенін айтты. Талап шарт бойынша және делдалдық бойынша қойылды. Питер Пэйн (Жоғарғы сот судьясы) салауатты баланың тууына байланысты шығындарды өтеуге мемлекеттік саясаттың кедергі келтіретін себебі жоқ деп тапты. Ол бала тууға байланысты шығындар мен анасының жалақысынан айырылғандығы үшін өтемақы төледі, бірақ босанудың ауырсынуына байланысты өтемақы төлеуден бас тартты, себебі осы ауырсыну баланың тууынан туған қуанышпен өтелді. Алайда, ол баланың он жеті жасқа толуына байланысты келісілген сомада өтемақы төледі. Апелляциялық сот зиянды өтеуді шарттық емес, «көпшілік» зиянды өтеу арқылы тағайындалуы керек деп шешті. Балалы болу қуанышы бала тәрбиесіне жұмсалған уақыт, қиындықтар мен қамқорлыққа салыстырылуы мүмкін, бірақ босанғанға дейінгі қайғы мен қиындықтарға салыстырылмайды. Соңғысы үшін зиянды өтеу тағайындалуы тиіс. Бұл жағдай сондай-ақ келісім нысанының басқаша түсіндірілуі мүмкін болғандықтан қызықты. Кейбір ерлі-зайыптылар балаларының қайтысынан немесе жақсы күндердің келетініне сенгеннен кейін стерилизациядан кейін өз шешімдерін өзгерткісі келеді. Хирург адамның тінінің сауығуына байланысты оралынсыз тұқымсыздыққа кепілдік берудің орнына, түпкілікті ескерту ерлі-зайыптыларға кейінірек ойларын өзгертіп, жұбайы тұрақты мұңсыз болып қалған жағдайда шағымдануға құқығы жоқ екенін ескертуді көздеуі мүмкін.
Талқылау
Жалпы объективті қамқорлық стандарты төмендетілмейді, бірақ жеке жауапкер ашық немесе жанама түрде қалыпты адамнан артық біліктері мен қабілеттерін көрсеткен жағдайда, ол стандарт көтерілуі мүмкін. Өкінішке орай, кейбір мамандар немқұрайлылық танытады, себебі тіпті өте тәжірибелілер де қателік жасайды. Олардың клиенттеріне тигізетін салдары апатты болуы мүмкін. Сондықтан, сақтаушылардан бастап дәрігерлерге, сәулетшілерге, заңгерлерге, бухгалтерлерге, инженерлерге, қаржы қызметтерін ұсынатындарға, ақпараттық технология мамандарына, патенттік агенттерге және т.б. кең ауқымда қызмет көрсететін мамандар, өз білімі мен қабілеттеріне ие екенін мәлімдегендердің деңгейімен бағаланады. Бұл "Болам тестісінің" негізі болып табылады, ол Болам мен Фриерн ауруханасы басқару комитеті (1957) 1 WLR (Жетілікті заң есебі) 583 ісінен туындаған медициналық немқұрайлылыққа қатысты. Бұл тест басқа кәсіби немқұрайлылық ісінде қолданылатын тесттен ерекшеленбейді, бірақ техникалық мәселелерге байланысты, мысалы, заңгерге немесе бухгалтерге қарсы талапқа қарағанда, сот үшін қиындықтар тудырады. Сонымен қатар, Hedley Byrne & Co Ltd v Heller & Partners Ltd (1964) AC (Апелляциялық істер) 465 ісі талапкердің жауапкердің білігіне "нақты сенімнің" қағидасын орнатып берді. "Егер адам басқалар оның пікіріне, шеберлігіне немесе мұқият зерттеу жасау қабілетіне сенім арта алатын жағдайда болса, және ол адам ақпарат немесе кеңес беруге немесе оның ақпараты немесе кеңесін басқа адамға беруге рұқсат берсе, ол білетін немесе білуі керек болған адам оған сенім артады, онда қамқорлық міндеті туындайды". Кәсіби жауапкершілік істері әрекеттер мен мәлімдемелер арасындағы шекараны жояды, мысалы, медициналық сарапшы жеке зиянға қатысты сот ісі үшін есеп дайындайды, оны мәлімдеме деп қарастыруға болады, бірақ ол бұл есепті жасау үшін медициналық құжаттарды қарап шығу және клиенттің денесін тексеру сияқты алдыңғы әрекеттерге негізделуі керек. Hedley Byrne-ге негізделген әрекеттер, егер Hedley Byrne ісінің ratio decidendi мәлімдемелерге жауапкершілік тұрғысынан қарастырылған болса да, немқұрайлы әрекеттерді немесе істен шығуды қамтиды. Caparo Industries plc v Dickman (1990) 2 AC (Апелляциялық істер) 605 ісінде кеңес берудегі қамқорлық міндетінің критерийлері шектеулі түрде айқындалды: "Осылайша, Hedley Byrne ісінен мынаны қорытуға болады: мәлімдеме жасаушы немесе кеңес беруші (кеңесші) мен оған сеніп әрекет ететін алушы (кеңес сұраушы) арасындағы қажетті қарым-қатынас, әдетте, мынадай жағдайларда бар деп есептелуі мүмкін: 1) кеңес беру қажеттігі, нақты немесе жалпы сипатталған, кеңесшіге кеңес берген кезде белгілі болған, 2) кеңесші кеңесі кеңес сұраушыға нақты немесе анықталған топтың мүшесі ретінде жеткізілетінін біледі, осы мақсатта оны пайдалану үшін, 3) кеңесшіге кеңес берудің осылай жеткізілгені кеңес сұраушының тәуелсіз зерттеусіз оған сүйенуіне ықпал ететіні белгілі, және 4) кеңес сұраушы оған зиян келтіретіндей әрекет етеді". Caparo ісінен кейін, Апелляциялық сот Джеймс Макнотон Папперс Груп Лтд. v Хикс Андерсон & Co. (1991) 1 AER (All England Reports) 134 ісінде кеңесшінің мәлімдеме жасалған мақсатты нақты және конструктивті білуге баса назар аударатын, шектеулі тәсілді қабылдады. Осылайша, міндет кеңесшіге белгілі болған немесе кеңес сұраушының осы мәлімдемеге осы операцияға байланысты тәуелсіз кеңессіз сүйенетінін білуі керек болған операциялар немесе операциялардың түрлерімен шектелуі керек еді. Сондай-ақ, кеңес сұраушының өзінің пікірін пайдаланбағанын немесе тәуелсіз кеңес алмағанын көрсету қажет болды. Хэндсон v Меррет Синдикаттары Ltd. ісінде Лордтар Hedley Byrne бойынша жауапкершіліктің кәсіби немесе квази-кәсіби қызметтерді ұсынатын адамның берілген тапсырманы орындау үшін жауапкершілікті өз еркімен қабылдауы екенін қайта растады, тараптар арасында шарттық қатынас бар-жоғына қарамастан.
"What can be deduced from the Hedley Byrne case, therefore, is that the necessary relationship between the maker of a statement or giver of advice (the adviser) and the recipient who acts in reliance on it (the advisee) may typically be held to exist where (1) the advice is required for a purpose, whether particularly specified or generally described, which is made known, either actually or inferentially, to the adviser at the time when the advice is given, (2) the adviser knows, either actually or inferentially, that his advice will be communicated to the advisee, either specifically or as a member of an ascertainable class, in order that it should be used by the advisee for that purpose, (3) it is known, either actually or inferentially, that the advice so communicated is likely to be acted on by the advisee for that purpose without independent inquiry and (4) it is so acted on by the advisee to his detriment." Following Caparo, the Court of Appeal in James McNaughton Papers Group Ltd. v Hicks Anderson & Co. (1991) 1 AER (All England Reports) 134 adopted a more restricted approach, focusing in the adviser's actual and constructive knowledge of the purpose for which the statement was made. Thus, the duty was to be limited to transactions or types of transactions where the adviser knew or ought to have known that the advisee would rely on the statement in connection with that transaction without obtaining independent advice. It also had to be shown that the advisee did in fact reasonably rely on the statement without using his own judgment or obtaining independent advice. In Henderson v Merrett Syndicates Ltd. the Lords reasserted the underlying principle that liability under Hedley Byrne was a voluntary assumption of responsibility for performing the given task by a person rendering professional or quasi professional services irrespective of whether there was a contractual relationship between the pages.
Медициналық абайсыздық
Медициналық немқұрайлылық (медициналық қателік деп те аталады) басқа да сот процестерінен өзгеше, себебі талапкер жауапкершіліктің барлық маңызды элементтерін дәлелдеу үшін сарапшылық медициналық куәліктерге сүйенуі тиіс. Себеп-салдарлық байланысты дәлелдеу әсіресе қиын, өйткені күдікті немқұрайлылықпен жасалған емнің салдары науқастың ем қажеттігіне әкелген бастапқы жағдайынан ажыратылуы керек. Бұдан әрі, залапты бағалау көбінесе күрделі болады, өйткені сот талапкердің нақты жағдайын және оның болашаққа қарайтын болжамын, егер науқасқа тиісті медициналық көмек көрсетілгендегі гипотетикалық жағдаймен және болжаммен салыстыруы керек. Сот тек немқұрайлылықпен жасалған емнің салдарынан туған зиянды өтеуге міндетті, ал бастапқы жағдай үшін емес. Болам ісінде McNair J (Ең Жоғары Соттың судьясы) 587-бетте жауапкердің «медициналық қызметкерлердің жауапты тобы» дұрыс деп мойындаған тәжірибеге сәйкес әрекет етуі керек екенін мәлімдеді. Кейіннен, 588-бетте ол «білікті және ақылға қонымды сарапшылар тобының дұрыс деп таныған тәжірибе стандартына» сілтеме жасады. Пікір тобының жауапты, ақылға қонымды немесе құрметті екенін анықтау үшін судья сарапшылардың өз пікірлерін қалыптастырғанда салыстырмалы тәуекелдер мен пайда мәселесін қарастырғанына және осы мәселе бойынша қорғалатын қорытындыға келгеніне көз жеткізуі керек. Мысалы, Hucks v Cole (1993) 4 Med. L. R. 393 ісінде дәрігер терісінде септиктік жаралары бар науқасты пенициллинмен емдемеген, тіпті ол перхорадка қаупі бар екенін білген. Сакс LJ (Апелляциялық сот судьясы) 397-бетте былай деді: «Егер дәлелдер кәсіби тәжірибеде қауіпті тәуекелдерді біліп-біліп қабылдайтын кемшілік бар екенін көрсетсе, онда, тәуекел қаншалықты аз болса да, сот осы кемшілікті, әсіресе тәуекелге оңай және арзан жолмен жол беруге болатын жағдайда, мұқият тексеруі керек. Егер сот осы сақтық шараларын қабылдамау себептерін талдау арқылы, қазіргі кәсіби білімге сүйенсек, бұл кемшілікке негіз жоқ екенін және бұл тәуекелдерді қабылдау әрине орынсыз екенін анықтаса, оның міндеті осы фактіні айту және қажет болған жағдайда, оны немқұрайлылық деп тану болып табылады. Мұндай жағдайда тәжірибе, әрине, науқастардың пайдасына өзгертіледі». Сол сияқты, Edward Wong Finance Co. Ltd. v Johnson Stokes & Master (1984) 1 AC 296 ісінде заңгерлер ипотекалық мәмілені ағылшын стилінде емес, «Гонконг стилінде» аяқтаған. Бұл стиль Гонконгта кеңінен қабылдануы оны ақылға қонымды немесе жауапты етпеді, өйткені ол алаяқтық тәуекеліне қарсы қорғамады. Осылайша, заңгерлер немқұрайлылық үшін жауапты болды, өйткені олар айқын тәуекелге қарсы сақтық шараларын қабылдауы керек еді. Алайда, Болито v Сити және Хакни денсаулық сақтау басқармасы ісінде (1997) 4 AER 771 сот шешімінде судьяның білікті медициналық сарапшының шынайы пікірлері ақылға қонымсыз деген қорытындыға келуі өте сирек орынды екені анықталды.
"When the evidence shows that a lacuna in professional practice exists by which risks of grave danger are knowingly taken, then, however small the risk, the court must anxiously examine that lacuna—particularly if the risk can be easily and inexpensively avoided. If the court finds, on an analysis of the reasons given for not taking those precautions that, in the light of current professional knowledge, there is no proper basis for the lacuna, and that it is definitely not reasonable that those risks should have been taken, its function is to state that fact and where necessary to state that it constitutes negligence. In such a case the practice will no doubt thereafter be altered to the benefit of patients." Similarly, in Edward Wong Finance Co. Ltd. v Johnson Stokes & Master (1984) 1 AC 296, solicitors had completed a mortgage transaction in "Hong Kong style" rather than in the English style. The fact that this style was almost universally adopted in Hong Kong did not make it reasonable or responsible because it did not guard against the risk of fraud. Thus, the solicitors were liable for negligence because they should have taken precautions against an obvious risk. But, the Lords in Bolitho v City and Hackney Health Authority (1997) 4 AER 771 held that it will very seldom be right for a judge to reach the conclusion that views genuinely held by a competent medical expert are unreasonable.
Адвокаттар
Адвокаттарға қатысты, Росс v. Caunters [1979] 3 AER 580 адвокаттар клиенттеріне де, зиян шеккен үшінші тұлғаларға да қамқорлық міндетімен жауапты бола алады. Бұл жағдайда адвокаттар мұрагерге өсиетті растауға кедергі келтірмеді. Олар кінәлі екенін мойындады, бірақ талапкерге жауапкершіліктерін мойындамады, (i) адвокат тек клиентіне жауапты және тек келісімшарт бойынша, деликт бойынша емес, сондықтан үшінші тарапқа деликт бойынша жауапты бола алмайды, (ii) саясат тұрғысынан адвокат клиенттен басқа ешкімге кінәлілік үшін жауапты болмауы керек, және (iii) ешқандай жағдайда талапкердің кінәлілік бойынша талап етуге негізі жоқ, өйткені келтірілген залал тек қаржылық сипатта болды. Hedley Byrne & Co Ltd v Heller & Partners Ltd және Donoghue v Stevenson [1932] AC 562 істеріндегі қағидаларды қолдану арқылы клиент үшінші тарапқа пайда әкелетін мәмілені орындауды тапсырған адвокат осы мәмілені орындау кезінде үшінші тарапқа қамқорлық етуге міндетті, себебі үшінші тарап оның тікелей көзқарасындағы адам, оның әрекеттері немесе әрекетсіздігі оған жақын және тікелей әсер етуі мүмкін, сондықтан үшінші тараптың осы әрекеттер немесе әрекетсіздік салдарынан зардап шегуі мүмкін екенін олар осылайша болжай алады. Бұл White v Jones [1995] 1 AER 691 ісінде расталды, онда Caparo Industries plc v Dickman [1990] 1 AER 568 ісінде заңда жақын немесе көршілес деп сипатталатын жақын және тікелей қатынас бар екендігі және заңның бір тарапқа екінші тараптың пайдасына белгілі бір ауқымда міндеттерді жүктеуі әділ, орынды және дұрыс жағдай екендігі расталды. Бірақ Carr Glynn v Frearsons [1997] 2 AER 614 ісінде адвокат өсиеттің күшіне енуіне қатысты белгісіздігін мойындады. Мұрагер мәселені нақтылау үшін қажетті ақпаратты іздеуге міндеттенді. Ол өсиетті растамай үш жылдан кейін қайтыс болды. White v Jones ісі ерекшеленді, өйткені мұрагер қамқорлық міндетін өз мойнына алды, бірақ сот адвокаттардың еске салу хатын жібермегеніне сын көзбен қарады. Сот шешімдері адвокаттар фирмаларының егжей-тегжейлі қатысу жазбаларын жүргізу қажеттігін де көрсетеді. Gran Gelato Ltd. v Richcliff (Group) Ltd. (1992) Ch 560 ісінде адвокаттың алдын ала сауалдарға берген жауаптары қарастырылды. Сондықтан басқалар берілген жауаптарға сүйене алатыны болжамды болды, бірақ сот қамқорлық міндеті болмады деп шешті. Адвокат өзінің кәсіби міндетін клиентіне ғана жүктейді. Ол кәсіби ережелер мен стандарттарға бағынады және соттың кеңсесі ретінде сот алдында міндеттері бар. Осылайша, жалпы алғанда, жерді сатушының атынан әрекет ететін адвокат сатып алушыға ешқандай міндеттемесі жоқ. Сол сияқты, Al Kandari v J. R. Brown & Co. (1988) QB 665 ісінде соттық дау бойынша тараптың атынан әрекет ететін адвокат осы тараптың қарсыласына қамқорлық міндетімен жүктелмейді деп шешті. Бұл отбасылық іс, онда баланың күтіміне қатысты дау туындады, онда күйеу бұрын тараптардың екі баласын ұрлаған. Адвокаттар күйеуінің паспортын (балалардың есімдері бар) өз бақылауында ұстауға міндеттенді. Bingham LJ (Апелляциялық сот судьясы) 675-бетте былай деді: "Қарсы сот ісінде адвокат клиенттің қарсыласына қамқорлық міндетімен жүктелмейді. Мұндай сот ісінің негізіндегі теория - әр тарап жеке және тәуелсіз кеңес алғанда, егер ол заң мен әдеп пен жақсы практика шегінде өзі үшін ең жақсы нәтижеге қол жеткізуге тырысса, әділдік ең жақсы орындалады, екінші тараптың мүдделерін ескермей. Адвокаттың міндеті, сол шектерде, клиентіне осы әрекетте көмектесу, бірақ ақылды адвокат көбінесе ең жақсы нәтиже компромистік элементті немесе беру мен алуды немесе сауда-саттықты қамтитынын кеңес бере алады. Алайда, әдетте, азаматтық дау кезінде адвокаттың басты міндеті - қарсыласының мүдделерін ескермей, клиенті үшін ең жақсыны жасау". Сонымен қатар, және, мүмкін, ең таңқаларлық, клиентке оның мүлкімен өмір бойы айналысу туралы кеңес беретін адвокаттың клиенттің қалауы бойынша болашақ иегерге қамқорлық міндеті жоқ деп танылды, ол зиян шегуі мүмкін. Clarke v Bruce Lance & Co. (1988) 1 WLR 881 ісінде адвокаттар кейде клиентімен қарым-қатынаста болған басқа адамдардың мүдделеріне тікелей зиян келтіретін кеңестер бере алады деп танылды. Бірақ, егер бұл кеңес клиентке қатысты міндетке сәйкес келсе, онда үшінші тарапқа ешқандай жауапкершілік болмайды. Ерекше жағдайларда адвокаттар талапкерге жауапкершілікке ие болды, яғни дауды шешуді күтіп тұрған даудың екі жағы атынан қорды ұстауға ұқсас жағдайларда.
"In the ordinary course of adversarial litigation a solicitor does not owe a duty of care to his client's adversary. The theory underlying such litigation is that justice is best done if each party, separately and independently advised, attempts within the limits of the law and propriety and good practice to achieve the best result for himself that he reasonably can without regard to the interests of the other party. The duty of the solicitor, within the same limits, is to assist his client in that endeavour, although the wise solicitor may often advise that the best result will involve an element of compromise or give and take or horse trading. Ordinarily, however, in contested civil litigation a solicitor's proper concern is to do what is best for his client without regard to the interests of his opponent." Further, and perhaps most strikingly, it has been held that a solicitor advising a client about a proposed dealing with his property in his lifetime owes no duty of care to a prospective beneficiary under the client's then will who may be prejudicially affected. In Clarke v Bruce Lance & Co. (1988) 1 WLR 881, it was recognised that solicitors may sometimes give advice which directly prejudices the interests of others who have a relationship with the client. But, so long as this advice is consistent with the duty owed to the client, there will be no liability to that third party. Exceptionally, solicitors have been held to have assumed a responsibility towards the claimant, i. e. in situations analogous to a holding a fund on behalf of both sides of a dispute pending its resolution.
Баристер
Hedley Byrne & Co Ltd v Heller & Partners Ltd. ісінде егер арнайы біліктілігі бар адам осы біліктілікті пайдалануға міндеттенсе, егер басқа адам осы біліктілікке сене отырса, шартқа қарамастан, сақтық тану міндеті туындайды деген қағида орнатылды. Адвокаттың өзінің адвокатымен немесе клиентімен шарт жасамауы иммунитеттің негізді болуына кедергі келтірмейді. Бірақ, бірауыздан қабылданған шешімде Лорд Рид Rondel v Worsley (1969) 1 AC 191 ісінде 227-бетте «қоғамдық саясат [өзгермейтін] ескертулерге негізделген ежелгі иммунитет сақталуы керек» деді. Saif Ali v Sydney Smith Mitchell & Co. (1980) AC 198 ісінде иммунитет ауқымы қарастырылды. Лорд Уилберфорс 213-бетте «адвокаттардың ерекше мәртебесі бар, әрі сот процесінің өзі ерекше сипатқа ие: қоғамдық мүддеде кейбір иммунитет қажет, тіпті кейбір жағдайларда жеке тұлға зиян шексе де» деді. 1981 жылғы Жоғарғы Сот Актісінің 51-бабы (1990 жылғы Соттар және заң қызметі Актісінің 4-бабымен алмастырылған) заңгерлерге қатысты ысырап болған шығындар туралы бұйрықтарды шығаруға мүмкіндік берді, ал Ridehalgh v Horsefield (1994) Ch 205 ісі адвокаттарға жеке бұйрықтар шығарылуы мүмкін деген шешім қабылдады. Қылмыстық істерде айыптаушы кеңесінің қорғансызға қамқорлық ету міндеті жоқ: Elguzouli Daf v Commissioner of Police of the Metropolis (1995) QB 335. Егер айыпталушы толық және әділ сот отырысынан кейін сотталса, шағымдануға болады. Сотталғандарды қорғаушыға қарсы сотқа шақыру арқылы сот шешімін күштен шығаруға тырысу процестің теріс пайдалануы болып табылады: Hunter v Chief Constable of the West Midlands Police (1982) AC 529. Егер шағым қабылданбаса, жалғыз заңды жол – Қылмыстық істерді қарау комиссиясы, тіпті бұл орган жеткіліксіз қаржыланған болса да. Бірақ, егер шағым сәтті аяқталса, азаматтық іс қозғау мүмкіндігі бар ма деген сұрақ туды. Arthur J. S. Hall and Co. v Simons (2000) 3 AER 673 ісінде заң иелері қоғамдық саясат мәселелерін қайта қарады. Маңызды фактор – 1990 жылғы Соттар және заңгерлік қызмет туралы заңтың 27(2А) және 28(2А) тармақтарына сәйкес адвокаттың сот алдындағы міндеті (1999 жылғы Әділетке қол жеткізу туралы заңның 42-бабымен қосылған). Сұрақ: адвокаттардың сот алдындағы міндеттерін сақтауын қамтамасыз ету үшін иммунитет қажет пе? 1967 жылы жауап – кінәлау туралы айыптаулар осы міндеттің жойылуына әкелуі мүмкін және адвокаттарға ерекше мәртебе беруі мүмкін. Бүгінгі таңда басқа мамандықтармен салыстыру адвокаттардың кінәлауға қатысты иммунитетінің ерекше екенін көрсетті. Азаматтық іс қозғауға рұқсат беру талаптардың көптеуіне әкелмейді және егер талаптар туындаса да, нашар адвокаттық қолдау нәтижесінде жағымсыз нәтижеге ұшыраған талапкер жақсы адвокаттық қолдау жағымды нәтижеге әкелер едіін көрсетуде үлкен қиындыққа тап болар еді. Адвокаттарға қарсы негіссіз және мазасыз талаптар қарапайым түрде қабылданбайды. Осылайша, адвокаттарға азаматтық немесе қылмыстық істерде иммунитет берудің қоғамдық мүддеге қатысы жоқ. Бұл Rondel v Worsley ісіндегі шешімнің қате екенін білдірмейді. Бірақ бүгінгі таңда бұл шешім қоғамдық саясатты дұрыс бейнелемейді. Адвокаттардың иммунитеті жойылды. Сол сияқты, адвокаттар да солай ойлайды.
Куәгерлер
Уотсон мен М’Эванның ісі (1905) AC 480-ден бері ағылшын заңы кез келген куәге, тіпті «жалған және зиянды» немесе қарапайым салмақтықпен дәлелдеме бергендерге де, қоғамдық мүддеге байланысты иммунитет берді. Эванс Лондон ауруханасының медициналық колледжіне қарсы істе (1981) 1 WLR 184, судья Дрейк қылмыстық іс жүргізуде иммунитет «мүмкін болатын сот процесі немесе қудалау мақсатымен жасалған мәлімдемеге және мұндай сот процесі немесе қудалау қарастырылып жатқан кезде жасалған мәлімдемеге» қатысты екенін айтты. Ол сондай-ақ иммунитет «куәгер шақырылып, материалды жинаған немесе қараған кездегі әрекеттеріне» де қатысты деп ойлады. Стантон Каллаханға қарсы істе (1999) 2 WLR 745, апелляциялық сот судьясы Чадвик былай деді: «Менің ойымша, төмендегілер осы сотқа міндетті үкімдермен расталады: 1) сотта куәлік беретін сарапшы куә сотта айтқан әр нәрсесі үшін сотқа шағымданудан қорғалады және бұл иммунитет оның дәлелі ретінде қабылдаған немесе қосымша берген есептің мазмұнына да қолданылады; 2) сарапшы куә сотта куәлік бергенде, оның осы дәлелге қатысты иммунитеті есепке негізделген талап-арызбен айналып өтілмейді және 3) бұл иммунитет тараптың талаптарының негізділігі туралы кеңес беру үшін тартылған сарапшыны, егер сот процесі жалғасса, сарапшы сотта куә болатыны ескерілсе де, сол кеңес үшін тарапқа шағымданудан қорғамайды». Артур Дж. С. Холл және компанияға қарсы Симонс ісінде (2000) UKHL 38, Лорд Хоффманн иммунитеттің мағынасын осылай түсіндірді: егер иммунитет болмаса, куәгерлер «сотқа көмектесуге әлдеқайда тартыншақ болар еді». Даркер және басқалар Вест-Мидлендс полициясының бас комиссарына қарсы істе (2000) 3 WLR 747 талапкер полиция қызметкерлерінің хабарласымен бірлесіп, дәлелдемелердің жазбаларын жасампаздықпен өңдегенін мәлімдеді. Лорд Клайд сотта пайдалануға арналған есепті дайындауға қатысты иммунитетті растады. Ол былай деді: «Кез келген нақты жағдайда шешім қабылдағанда, не істелгенін және сот процесімен қаншалықты тығыз байланысты екенін мұқият зерттеу қажет болуы мүмкін. Соттан тыс айтылған немесе жасалған нәрселерге иммунитеттің артықшылығын берудің себебі – куәгерге қарсы кез келген қосымша шабуылды болдырмау және оның сот ішінде пайдаланатын иммунитетін айналып өту». Бұл куәгердің сотқа берген дәлелдемесі үшін ешкімге де сақтық таныту міндеті болмайтынын растайды. Бір ғана міндет – шындықты айту. Азаматтық сот ісін жүргізу ережелерінің 35.3-тармағында сарапшының міндеті сотқа көмектесу болып белгіленген және бұл міндет клиентке немесе оны оқытатын және/немесе төлейтін адамға қатысты барлық міндеттемелерден "жоғары тұрады". Алайда, сарапшы куәгерлерге қатысты жағдай 2011 жылы Жоғарғы соттың Джонс пен Кейн ісі бойынша шешімімен өзгертілді, ол Стантон мен Каллахан ісін күштен шығарды. Бұрынғыдай, сарапшы клиентке ұсынылған және клиент сенім білдірген кеңес үшін жауапкершілік тартады. Алайда, шешімнің нәтижесінде, сотта дәлелдеме ретінде ұсынылған есепті ұсынған сарапшы енді шалақылдық немесе келісімшартты бұзу туралы талаптардан иммунитетке ие емес (құмарлыққа қатысты иммунитет сақталса да).
"It seems to me that the following propositions are supported by authority binding on this court: (1) an expert witness who gives evidence at trial is immune from suit in respect of anything which he says in court and that immunity will extend to the contents of the report which he adopts as, or incorporates in, his evidence; (2) where an expert witness gives evidence at a trial the immunity which he would enjoy in respect of that evidence is not to be circumnavigated by a suit based on the report itself and (3) the immunity does not extend to protect an expert who has been retained to advise as to the merits of a party’s claim in litigation from a suit by the party by whom he has been retained in respect of that advice, notwithstanding that it was in contemplation at the time when the advice was given that the expert would be a witness at the trial if that litigation were to proceed." In Arthur J. S. Hall and Co. v Simons (2000) UKHL 38, Lord Hoffmann justified the policy in that without the immunity, witnesses " would be more reluctant to assist the court". In Darker and others v Chief Constable of West Midlands Police (2000) 3 WLR 747, the claimant alleged that police officers had conspired with an informant to forge and manipulate records of evidence. Lord Clyde confirmed the immunity for the preparation of a report to be used in court. He said:
"In drawing the line in any particular case it may be necessary to study precisely what was being done and how closely it was linked with the proceedings in court The reason for admitting to the benefit of the immunity things said or done without the walls of the court is to prevent any collateral attack on the witness and circumvent the immunity he or she may enjoy within the court." This confirms the general principle that a witness does not owe a duty of care to anyone in respect of the evidence given to the court. The only duty is to tell the truth. In Part 35.3 Civil Procedure Rules, the expert’s duty is to help the court and this duty "overrides" any obligation there might be to the client or the person who instructs and/or pays him or her. However, the position in respect of expert witnesses was altered by the decision of the Supreme Court in 2011 in Jones v Kaney, which overruled Stanton v Callaghan. As before, an expert will be liable to his client for advice which is tendered to and relied upon by the client under normal principles. However, as a result of the decision, an expert who provides a report which is adduced in evidence before a court no longer enjoys immunity from suit for claims for negligence or breach of contract (although immunity in defamation remains).