Кіріспе

1960 жылы Максвелл Малцтың өзін-өзі жетілдіру кітабы

Психокибернетика – 1960 жылы американдық жазушы Максвелл Малц жазған өзін-өзі жетілдіру кітабы. Мотивациялық және жеке даму сарапшылары, оның ішінде Зиг Зиглар, Тони Роббинс, Брайан Трейси өз әдістерін Максвелл Малцтың еңбектеріне негіздеген. Психокибернетикадағы тұжырымдамалар элиталық спортшыларды дайындаудың көптеген психологиялық әдістеріне де негіз болған. Кітапта Прескотт Леккидің теорияларымен қатар, Норберт Винер мен Джон фон Нейманның кибернетикасы арқылы жеке сананы реттеуді үйретудің когнитивті-мінездік тәсілі үйлесім тапқан. Кітапта сана мен дене арасындағы байланыс жеке мақсаттарға жетудегі басты фактор ретінде сипатталады. Малц пластикалық операциядан кейін пациенттерінің күткен нәтижелерге қол жеткізе алмағанын байқады, сондықтан оларға оң нәтижеге жету мақсатын визуализация арқылы қоюға көмектесудің жолын іздеді. Ол жануарлар мен екінші дүниежүзілік соғыста оның дамытқан басқарылатын зымырандарын мақсатқа ұмтылу механизмі ретінде сипаттады. Психокибернетикада Малц Винердің кибернетикалық механизмдер туралы жұмысынан келесіні байқады:

Механизм "мақсатты" қабылдай алады,
сенсорлық жабдықтары (камералар, радар, инфрақызыл, лазерлер) болады,
қозғалтқыш жүйесі болады,
түзету құрылғысы болады,
есте сақтаудың бір түрі болады.
Оператор механизмге мақсат қойып, оны "қосады".
Қозғалыс кезінде механизм алған деректерден мақсаттан сезілгенін азайтады.
Егер дұрыс жолда болса, ештеңе жасалмайды және ол қозғалысын жалғастырады.
Егер жолдан жаңылса, түзету құрылғысы "мақсаттан сезілгенін азайту" дұрыс жолға келгенше өзгертеді. Механизм жадындағы сәтті әрекеттерді еске түсіреді, жауапты қайтадан іздемей-ақ мақсатқа жетеді. Ол Винердің адам да осылай әрекет ететінін айтқанын байқады. Осыдан ол адам туралы мынадай қорытындылар жасады:

Адам, саналы болғаны үшін, "оператор" болып табылады, ол мақсаттарды анықтап, ұсына алады.
Дәстүрлі түрде "белгісіз сана" деп аталатын нәрсе "сана" емес, біздің жүйке жүйемізге орнатылған кибернетикалық механизм. Ол мақсатты бейне мен эмоцияны қабылдай алады және оны қабылдайтынын эмоция анықтайды.
Механизмде көз бен құлақ сияқты сенсорлық жабдықтар бар.
Әр түрлі жүйелер, ең алдымен бұлшықет және жүйке жүйелері, механизмді қозғалтады.
Жүйке жүйесі түзету құрылғысы ретінде басқа жүйелермен бірге жұмыс істейді.
Жадыны өткен жетістіктерді еске түсіруге және болашақ жетістіктерді ықтимал етуге болады.
Оператор механизмге мақсат қояды ("Автоматты сәттілік механизмі" және "Автоматты сәтсіздік механизмі" деп аталады, олар бір механизмге қатысты). Механизм қандай мақсат болмасын, "оң" немесе "теріс" болсын, жауап береді. Ол сол мақсатқа қарай қозғалады. Ең күшті мақсат – өзіміздің бейнеміз, өйткені ол механизмнен пайдалы немесе зиянды әрекеттерді тудырады. Сәтті жауаптар табылганда, біз өткен жетістіктерді еске түсіреміз және механизм сол сәтті жауапты қайталайды. Көптеген жаман нәтижелердің түбінде сананың механизмге жаман мақсатты бейнелерді беруі жатыр. Малц уайымдауды немесе жағымсыз мүмкіндіктерге назар аударуды жағымсыз мақсатты бейнелерді тудыратындықтан, механизмді, белгісіз сананы, бұлшықеттер сияқты адам жүйелерін сол жаққа қарай қозғалатынын айтты. Сонымен бірге, ол мұны мақсатты бейнелерді тудыра алатының және жағымсыз бейнелердің орнына жағымды бейнелер туралы "уайымдауға" болатының дәлелі ретінде қарастырды. Оң нәтижелер оң мақсатқа бағытталғаннан туындайды. Оң мақсаттарды көру үшін, біз осы мақсаттардың мүмкін екенін және өзімізге сәйкес келетінін мойындайтын нақты және жеткілікті өзіндік санаға ие болуымыз керек. Ол Прескотт Леккидің идеясына көп сілтеме жасайды, соған сәйкес, адамның идеялар жүйесіне сәйкес келмейтін нәрселер қабылданады. Механизмге бағытталған оң мақсаттар болу үшін идеялар жүйесі, ең алдымен өзіндік сана, оң мақсатты бейне басқа идеялармен үйлесімді болуы үшін орнатылуы керек. Бұл операторға механизм әрекет ететін мақсатты бейнеді ыңғайлы түрде есте сақтауға мүмкіндік береді.

Қабылдау

Кітап тез арада бестселлер мәртебесіне ие болды және 1960 жылдан бері үздіксіз жарық көріп келеді.