Ағылшыншамен салыстырыңыз: абзацты басыңыз — түпнұсқа терезеде ашылады. Абзац астындағы EN түймесі оны мәтін ішінде көрсетеді.
Мазмұны
Кіріспе
Неміс банкирі (1723–1799)
German banker (1723–1799)
Даниэль Ицциг (сондай-ақ Даниел Йоффе деп те аталады, 18 наурыз 1723 жылы Берлинде дүниеге келген – 17 мамыр 1799 жылы Потсдамда қайтыс болған) – Пруссия корольдері Фридрих II Ұлы мен Фридрих Вильгельм II-нің сарайлық еврейі.
Daniel Itzig (also known as Daniel Yoffe, 18 March 1723 in Berlin – 17 May 1799 in Potsdam) was a court Jew of Kings Frederick II the Great and Frederick William II of Prussia.
Өмірбаян
Ицциг Берлинде дүниеге келген. Оның отбасы саудамен айналысқан. Ицциг Вейтель Хайне Ефреммен серіктесіп банкир және монета сарайының басшысы болды. Олар Саксония мен Пруссиядағы барлық монета сарайларын жалға алды. Жеті жылдық соғыс кезінде олар Фридрих Ұлына саксониялық валютаны девальвациялауға және «Ефраимдерді» (Ephraimiten) тек Саксонияда ғана емес, сонымен қатар Силезия, Польша, Богемия және Курляндияда таратуға көмектесті. Ицциг Пруссиядағы "пайдалы еврей" ретінде толық азаматтық құқықтарға ие болған азандаған еврейлердің бірі болды. Осының нәтижесінде ол зор байлыққа ие болды. Ол күйеу баласы Давид Фридландермен бірге Пруссиядағы еврейлердің азаматтық және әлеуметтік жағдайын жақсарту жолдарын талқылайтын комиссияны басқаруға тағайындалды, бұл көптеген шектеулерді жоюға әкелді. Ол Хаскаланың (Haskalah) секулярлық қозғалысының алғашқы өкілдерін қаржыландырды, олардың ішінде Замош раввині Израиль (Моисей Мендельсонның ұстазы), Самуэль Роминов (итальяндық еврей суретшісі) және Исаак Сатанов болды. 1761 жылы ол Берлинде кедей еврей балалары үшін мектеп ашуды жоспарлай бастады, ал 1778 жылы оның ұлы Даниэль Фридландермен бірге «Хинух Неорим» деп аталған алғашқы «еркін мектепті» (Freischule) ашты. Бұл мектеп пен оған іргелес баспахана кейін Хаскала қозғалысының маңызды орталықтарының біріне айналды. Сонымен қатар, ол Йешива құрып, қаржыландырды және раввин Хиршель Левин мен раввин Иосиф бен Мейр Теомимді Берлинге дәріс оқуға шақырды. Ицциг 1764 жылдан 1799 жылы қайтыс болғанға дейін Берлиндегі еврей қауымының ресми басшысы («Оберэльтестер») болды. 1797 жылы Фридрихтің мұрагері, Пруссияның Фридрих Вильгельм II оны Пруссия сарайының банкирі етіп тағайындады.
Itzig was born in Berlin. His family was mercantile. Itzig was a banker and a mintmaster in partnership with Veitel Heine Ephraim. Together they leased all the mints in Saxony and Prussia. During the Seven Years' War they assisted Frederick the Great in debasing the Saxonian currency and spreading the Ephraimiten, not only in Saxony, but also in Silesia, Poland, Bohemia and Courland. Itzig was one of the very few Jews in Prussia to receive full citizenship privileges, as a "Useful Jew". He became extraordinarily wealthy as a consequence. Together with his son in law David Friedlander, Itzig was appointed to lead a committee which was to discuss ways to improve the Jewish civil and social standing in Prussia, which led to the removal of many restrictions. He funded early members of the Haskalah secular movement, including Rabbi Israel of Zamosch (Moses Mendelssohn's teacher), Samuel Rominow (an Italian Jewish artist) and Isaac Satanow. In 1761 he began planning a school for poor Jewish boys in Berlin, and in 1778 his son together with Daniel Friedlander opened the first "free school" (Freischule) called "Hinuch Neorim", Hebrew: 'Teaching the Youth'. The school and adjacent printing house later became one of the main institutions of the Haskalah movement. At the same time he founded and funded a Yeshiva and brought Rabbi Hirschel Levin and Rabbi Joseph ben Meir Teomim to Berlin to teach there. Itzig was the official head ('Oberältester') of the Jewish community in Berlin from 1764 until his death in 1799. He was made the Prussian court banker by Frederick's successor, Frederick William II of Prussia in 1797.
Мұра
Оның әйелі Мириам Вульфтің ата-тегінде Краков раввині Мозес Иссерлес және Иосеф бен Мордехай Гершон болды. Ицигтің он үш баласының көптегені (қараңыз, Ициг отбасы) неміс еврей қоғамында белгілі болды. Оның екі немересі Мұса Мендельсонның екі ұлына үйленді. Олардың бірі – Феликс Мендельсон мен пианист және композитор Фанни Хенселдің анасы Леа (туғанда Соломон). Осы Леа математик Курт Хенселдің әжесі болды. Даниэль Ицигтің еврей емес ұрпағы Вильгельм Кауэр болды.
His wife Miriam Wulff's ancestors included Rabbi Moses Isserles of Kraków and Joseph ben Mordechai Gershon. Many of Itzig's thirteen children (see Itzig family) became influential in German Jewish society. Two of his granddaughters married two of Moses Mendelssohn's sons. One of them was Lea (née Solomon), mother of Felix Mendelssohn and Fanny Hensel, a pianist and composer. By her, Lea was grandmother of mathematician Kurt Hensel. A non Jewish descendant of Daniel Itzig was Wilhelm Cauer.